"ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΑ ΕΙΔΗ - ΚΑΦΕ ΑΡΚΟΥΔΑ - ΛΥΚΟΣ"

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΡΟΝΤΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ

σχολική χρονιά 2006-07

 

Καφέ αρκούδα


Συστηματική Ταξινόμηση

Βασίλειο:

Ζώα (Animalia)

Φύλο:

Χορδωτά (Chordata)

Κλάση:

Θηλαστικά (Mammalia)

Τάξη:

Σαρκοφάγα (Carnivora)

Οικογένεια:

Αρκτίδες (Ursidae)

Γένος:

Ursus

Είδος:

Ursus arctos

ΓΕΝΙΚΑ

Είναι ζώο σωματώδες με μεγάλη μυϊκή δύναμη, ιδιαίτερα στο λαιμό και στα άκρα. Έχει τριγωνικό κεφάλι, κυκλικά μικρά αφτιά και μικρά μάτια. Ζει περίπου 20 με 25 χρόνια. Ζει σε δάση με δρυς, οξιές και κωνοφόρα (πεύκα, έλατα κ.ά) της ορεινής και της ημιορεινής ζώνης. Είναι μοναχικό ζώο και κυκλοφορεί το ξημέρωμα, το σούρουπο και την νύχτα. Διαθέτει 40-42 δόντια με αναπτυγμένους τους κυνόδοντες και τους γομφιούς.

Ευκίνητη παρά τον όγκο της, μπορεί να σκαρφαλώνει σε δέντρα, καθώς και να στέκεται στα πίσω πόδια της ανιχνεύοντας καλύτερα το χώρο γύρω και τρομάζοντας με το μέγεθός της κάθε υποψήφιο εχθρό.

ΤΡΙΧΩΜΑ

Η γούνα της καφέ αρκούδας είναι μακριά πυκνή και αδιάβροχη. Το χρώμα του τριχώματος ποικίλλει στις αποχρώσεις του καφέ, ανάλογα με την ηλικία, το φύλο του ζώου, αλλά και το περιβάλλον.

ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ

Η αρκούδα έχει άριστη ακοή. Όταν τα αυτιά της σηκώνονται πάνω στο κεφάλι της, αυτό σημαίνει ότι κάτι της τραβάει την προσοχή ενώ όταν είναι κατεβασμένα προς τα πίσω, είναι σημάδι επιθετικότητας. Επίσης είναι πολύ αναπτυγμένη η αίσθηση της όσφρησης, περισσότερο και από του σκύλου. Έχει όμως λιγότερο καλή όραση. Βλέπει αρκετά καλά σε απόσταση 80 μέτρων αλλά δεν είναι ικανή να διακρίνει άνθρωπο στα 300 μέτρα.

ΥΨΟΣ

Το ύψος του ενήλικου ατόμου στον τράχηλο (η μικρή καμπούρα στην πλάτη της αρκούδας όπου αποθηκεύεται το λίπος) φτάνει τα 1,10μ., ενώ το συνολικό μήκος από την άκρη της μύτης έως την ουρά κυμαίνεται από 1,70 έως 2,20μ.


ΠΕΛΜΑΤΑ

Ο βηματισμός της είναι βαρύς και άχαρος, καθώς περπατά με όλο το πέλμα κινώντας ταυτόχρονα το μπροστινό και το πίσω πόδι κάθε πλευράς. Ανήκει δηλαδή στα πελματοβάμονα ζώα. Σε κάθε πέλμα έχει πέντε δάχτυλα με εντυπωσιακά νύχια τα οποία δεν είναι συσταλτά, δεν μπορεί δηλαδή να τα μαζέψει όπως η γάτα. Μπορεί να τρέξει με ταχύτητα 40- 50 χιλιόμετρα την ώρα.

ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Η αρκούδα είναι ζώο παμφάγο. Δείχνει όμως προτίμηση στις φυτικές τροφές, όπως καρποί δένδρων, αλλά και ρίζες, βολβοί και χόρτα, ενώ συμπληρώνει το διαιτολόγιό της με μυρμήγκια, μικρά θηλαστικά και χελώνες. Χάρη στην ισχυρή της όσφρηση μπορεί να εντοπίζει τους καρπούς του δάσους όταν είναι ώριμοι. Το μέλι είναι μία από τις αγαπημένες της τροφές. Βρίσκει πολύ εύκολα τα μελίσσια από το βόμβο των μελισσών και την έντονη μυρωδιά του μελιού. Το τρίχωμα και η σκληρή επιδερμίδα τής επιτρέπουν να αδιαφορεί για τα τσιμπήματα, αλλά στην περίπτωση που δεχτεί πολλά στο πρόσωπο καταφεύγει σε νερό, όπου ένα... μπανάκι την ανακουφίζει.

Άνοιξη

Η πιο δύσκολη περίοδος για να βρει τροφή είναι η άνοιξη, καθώς βγαίνει από το χειμέριο λήθαργο πεινασμένη και πολύ αδυνατισμένη. Έχει χάσει το ένα τρίτο του βάρους της! Οι καρποί δεν έχουν αρχίσει ακόμη να βγαίνουν, οπότε η αρκούδα στρέφεται σε άλλες τροφές, όπως ρίζες φυτών και βολβούς που την άνοιξη είναι ιδιαίτερα θρεπτικοί, καθώς είναι έτοιμοι να βλαστήσουν. Μία από τις αγαπημένες τροφές της είναι τα μυρμήγκια, που τα βρίσκει ανασηκώνοντας μεγάλες πέτρες, κάτω από τις οποίες υπάρχουν μυρμηγκοφωλιές. Συχνά όμως βρίσκει και καρπούς της προηγούμενης χρονιάς που έχουν διατηρηθεί από το κρύο του χειμώνα. Η ανεπάρκεια τροφής την οδηγεί να επιτίθεται και σε κοπάδια κατοικίδιων ζώων και μελίσσια.

Καλοκαίρι

Στις αρχές του καλοκαιριού, εμφανίζονται τα πρώτα φρούτα και η τροφή της αρκούδας γίνεται πιο πλούσια και γευστική. Δείχνει μεγάλη προτίμηση στα κεράσια αλλά τρώει επίσης βατόμουρα, σμέουρα, κορόμηλα, αγριοφράουλες κ.ά. Συχνά βέβαια επισκέπτεται και τα μελίσσια για να βρει την αγαπημένη της λιχουδιά. Συμπληρώνει την τροφή της με μυρμήγκια και χελώνες. Ακόμη, το ψάρεμα στο ποτάμι, όταν τα νερά είναι ρηχά, είναι ένας τρόπος για να συμπληρώσει την τροφή της.

Φθινόπωρο

Το φθινόπωρο καταναλώνει τον περισσότερο χρόνο στην αναζήτηση τροφής, καθώς οι καρποί είναι άφθονοι, και ετοιμάζεται για το χειμέριο λήθαργο αποθηκεύοντας λίπος. Τα βελανίδια και οι καρποί της οξιάς βοηθούν περισσότερο στη συσσώρευση του λίπους για τους δύσκολους μήνες του χειμώνα. Ακόμη τρέφεται με μήλα, κράνα, κάστανα, γκόρτσα, βατόμουρα και καρπούς αγριοτριανταφυλλιάς.

Χειμώνας

Το χειμώνα η αρκούδα πέφτει σε χειμέριο λήθαργο και αναπαύεται σε κοιλότητες βράχων και κουφάλες δέντρων. Την εποχή αυτή δεν τρέφεται σχεδόν καθόλου αλλά καταναλώνει το λίπος που είχε αποκτήσει τον προηγούμενο καιρό.

Χειμέριος λήθαργος

Από τα τέλη του φθινοπώρου μέχρι τις αρχές της άνοιξης, η αρκούδα βρίσκεται σε χειμέριο λήθαργο. Ο ύπνος αυτός είναι σημαντικός για τις αρκούδες, αφού κατά τη διάρκεια του χειμώνα δεν μπορούν να εξασφαλίσουν την τροφή τους.


Έτσι λοιπόν, πριν αρχίσουν τα πρώτα χιόνια, η αρκούδα κλείνεται στη φωλιά της (κοιλότητες βράχων, ρίζες ή κουφάλες δέντρων) και τη στρώνει με ξερά χόρτα και κλαδιά. Εκεί, τυλίγεται σαν μπάλα, με τη μύτη ανάμεσα στα πέλματά της και αποκοιμιέται. Οι θηλυκές αρκούδες κατά τη διάρκεια του χειμέριου ύπνου, γεννάνε τα μικρά τους μέσα στη φωλιά, τα οποία έχοντας το ένστικτο της επιβίωσης θηλάζουν τη μαμά αρκούδα.

Ο χειμέριος λήθαργος διαφέρει από τη γνωστή χειμέρια νάρκη που χαρακτηρίζει άλλα είδη θηλαστικών. Οι βασικότερες διαφορές είναι:

- Κατά τη χειμέρια νάρκη η θερμοκρασία του σώματος του ζώου πλησιάζει τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος (σχεδόν 0°C), οι ρυθμοί της καρδιάς και της αναπνοής μειώνονται πάρα πολύ και το ζώο ξυπνά ανά διαστήματα για να αποβάλει.

- Κατά το χειμέριο λήθαργο η θερμοκρασία του σώματος της αρκούδας ελαττώνεται κατά ένα βαθμό περίπου σε σχέση με την κανονική (38°C), οι ρυθμοί της καρδιάς και της αναπνοής δεν μειώνονται τόσο πολύ και η αρκούδα ξυπνάει πολύ εύκολα όταν ενοχληθεί στη φωλιά της. Αν συμβεί αυτό η αρκούδα δύσκολα ξαναπέφτει σε λήθαργο οπότε καταναλώνει νωρίτερα το λίπος της και δυσκολεύεται περισσότερο την άνοιξη που είναι λιγοστή η τροφή. Τέλος, πρέπει να προσθέσουμε ότι η αρκούδα είναι το μόνο ζώο που δεν αποβάλει ούρα γιατί τα ανακυκλώνει ο οργανισμός της.

Ο χειμέριος ύπνος είναι ένας ακόμα τρόπος προσαρμογής της αρκούδας στις δύσκολες συνθήκες του περιβάλλοντος όπου ζει. Είναι ο μόνος τρόπος επιβίωσης για ένα μεγαλόσωμο παμφάγο θηλαστικό κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Μια ακόμα βασική λειτουργία είναι η προστασία των αδύναμων νεογνών, εφόσον γεννιούνται μέσα στη φωλιά μέσα σε ιδανικές συνθήκες θερμοκρασίας σαν να είναι ένα είδος θερμοκοιτίδας.



Αναπαραγωγή

Η αρκούδα είναι ζώο μοναχικό. Το αρσενικό και το θηλυκό συναντιούνται μόνο κατά την περίοδο του ζευγαρώματος, από τα τέλη Μαΐου έως τα τέλη Ιουλίου. Το θηλυκό δεν γεννά κάθε χρόνο, καθώς μεσολαβούν δύο με τρία χρόνια ανάμεσα σε δύο γέννες.

Τα νεογνά - συνήθως ένα με δύο και σπανιότερα τρία - γεννιούνται τέλη Ιανουαρίου με αρχές Φεβρουαρίου μέσα στη φωλιά και ενώ το θηλυκό βρίσκεται σε χειμέριο λήθαργο. Είναι τυφλά, ζυγίζουν μόλις 350-400 γραμμάρια και εξαρτώνται από τη μητέρα τους για να διατηρήσουν τη θερμοκρασία τους. Αν η αρκούδα ενοχληθεί από τον άνθρωπο σε αυτό το στάδιο και αναγκαστεί να εγκαταλείψει τη φωλιά της, τα μικρά πεθαίνουν σε διάστημα 15-20 λεπτών.

Η ανάπτυξη των νεογνών είναι ταχύτατη, χάρη στην υψηλή θρεπτική αξία του γάλακτος. Την άνοιξη, τα μικρά είναι έτοιμα να ακολουθήσουν τη μητέρα τους στο δάσος. Τα επόμενα δύο χρόνια της ζωής τους, παραμένουν κοντά της γνωρίζοντας όλους τους μηχανισμούς επιβίωσης. Μαθαίνουν να εντοπίζουν την τροφή τους, να καταναλώνουν καρπούς που έχουν διατηρηθεί από τα κρύα του χειμώνα σε περιόδους έλλειψης τροφής κ.ά. Τα μικρά εκπαιδεύονται στο να επιλέγουν το κατάλληλο μέρος για να φτιάχνουν τις φωλιές τους, τα λεγόμενα γιατάκια. Η αρκούδα έχει ισχυρή μνήμ η και μαθαίνει στα μικρά τις περιοχές με τα καλύτερα σημεία για ανεύρεση τροφής, καθώς και τα ασφαλή περάσματα.

Εξάπλωση της καφέ αρκούδας

Το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό της Ευρώπης, ένα από τα τελευταία σύμβολα της άγριας ζωής, ένα είδος που απειλείται με οριστική εξαφάνιση είναι η καφετιά αρκούδα.

Η αρκούδα εμφανίστηκε πριν από 35 εκατ. χρόνια και κατάφερε να προσαρμοστεί από την τούνδρα της Αλάσκας και τις στέπες της Ασίας έως τα δρυοδάση των μεσογειακών χωρών.

Ως τον 15ο αιώνα ζούσε σε ολόκληρη την Ευρώπη. Σήμερα, στην Ευρώπη η καφέ αρκούδα ζει σε κάποιες χώρες με μικρούς πληθυσμούς που δεν επικοινωνούν μεταξύ τους. Στη Γαλλία έχουν απομείνει περίπου 10, ενώ στην Ισπανία και την Ιταλία περίπου από 50 . Θεωρείται πλέον και νομικά είδος υπό εξαφάνιση στη δυτική, την κεντρική και τη νότια Ευρώπη. Η καταστροφή των βιοτόπων της και το κυνήγι της, που απαγορεύτηκε μόλις εδώ και δύο δεκαετίες, είναι οι κύριες αιτίες της σταδιακής εξαφάνισής της από τις περισσότερες χώρες.

Στην Ελλάδα έως το 19ο αιώνα, η αρκούδα ζούσε ακόμη και στην Πελοπόννησο. Σήμερα έχει περιοριστεί κυρίως στη βόρεια Πίνδο και την κεντρική Ροδόπη . Ο πληθυσμός της υπολογίζεται σε 180 άτομα το λιγότερο και αποτελεί το νοτιότερο τμήμα του Βαλκανικού πληθυσμού αρκούδας που δεν ξεπερνά συνολικά τα 2.500-3.000 άτομα. Είναι ωστόσο από τους μεγαλύτερους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η φυσική σύνδεση των πληθυσμών της καφέ αρκούδας στη Βαλκανική θα αυξήσει τις πιθανότητες επιβίωσης του είδους και στη χώρα μας.

Απειλές - Κίνδυνοι

Οι κυριότεροι κίνδυνοι για την αρκούδα είναι:

-
Ο φόνος από τον άνθρωπο, είτε επειδή προκαλεί ζημιές σε κτηνοτροφικά ζώα, μελίσσια και καλλιέργειες είτε τυχαία κατά το κυνήγι ή σκόπιμα για σύλληψη των μικρών κ.λπ.

- Η καταστροφή των βιοτόπων της (δάση οξιάς, δρυός, ελάτου, σε υψόμετρο 800- 2.000 μ.). Οι πυρκαγιές, η διάνοιξη δρόμων, η κατασκευή φραγμάτων και τεχνικών έργων και η δημιουργία τουριστικών εγκαταστάσεων καταστρέφουν τους βιότοπους της αρκούδας, προκαλώντας ενόχληση στο ζώο και περιορίζοντας τις κινήσεις του για αναπαραγωγή και ανεύρεση τροφής.

- Η διακοπή του χειμέριου λήθαργου λόγω ενόχλησης. Ο χειμέριος λήθαργος αν διακοπεί, δύσκολα ξαναρχίζει, οπότε δυσκολεύει την προσπάθεια επιβίωσης κατά τη δύσκολη λόγω έλλειψης τροφής, χειμερινή περίοδο. Επιπλέον, τα μωρά της ζουν μόνο αν η μητέρα δεν φύγει από τη φωλιά. 

- Η έλλειψη γνώσης και πληροφόρησης για τα παραπάνω προβλήματα, με αποτέλεσμα να νιώθουν οι άνθρωποι την αρκούδα ως απειλή για την περιουσία και την ασφάλειά τους.

Στο μεταίχμιο της επιβίωσης

Η αρκούδα προστατεύεται από την ελληνική και κοινοτική νομοθεσία. Απαγορεύεται ο φόνος, η αιχμαλωσία , η κατοχή και η έκθεση σε δημόσια θέα της καφέ αρκούδας. Ωστόσο αυτό ελάχιστα εφαρμόζεται στην πράξη. Ένα πολύ μικρό ποσοστό των βιότοπων της αρκούδας έχουν χαρακτηριστεί εθνικοί δρυμοί ή μνημεία της φύσης, κι αυτοί όμως υπάρχουν μόνο στα χαρτιά, χωρίς να παρέχουν προστασία στο απειλούμενο είδος. Άλλωστε η επιβίωση της αρκούδας συνδέεται με την επιβίωση των δασών.

Επιπλέον, αν και το κυνήγι του ζώου απαγορεύεται από το 1969, κάθε χρόνο κάποιες αρκούδες σκοτώνονται από ασυνείδητους. Η θανάτωση από πρόθεση αποτελεί την κύρια απειλή για την επιβίωση του ελληνικού πληθυσμού της αρκούδας. Η καφέ αρκούδα χαρακτηρίζεται σαν σπάνιο και απειλούμενο είδος και συμπεριλαμβάνεται στο Κόκκινο βιβλίο των απειλούμενων ειδών που εξέδωσε στην Ελλάδα, σύμφωνα με τις προδιαγραφές της Διεθνούς Ενώσεως για τη Διατήρηση της Φύσης και των Φυσικών Πόρων, η Ελληνική Ζωολογική Εταιρία σε συνεργασία με την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρία.

Αρκούδα χορεύτρια

Το επάγγελμα του αρκουδιάρη ήταν συνηθισμένο παλαιότερα στην Ελλάδα, αλλά σήμερα έχει περιοριστεί σε σημαντικό βαθμό. Ωστόσο, σε άλλες χώρες των Βαλκανίων η "αρκούδα χορεύτρια" εξακολουθεί να υπάρχει. Ουσιαστικά αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αιτίες εξαφάνισης του είδους, καθώς στις περισσότερες περιπτώσεις οι "εκπαιδευτές" σκοτώνουν τη μητέρα για να αιχμαλωτίσουν το μικρό, με αποτέλεσμα να μειώνεται δραματικά ο αριθμός των θηλυκών ατόμων, ιδιαίτερα σημαντικά για την επιβίωση του είδους.

Η "εκπαίδευση" του ζώου αποτελεί έναν άγριο βασανισμό. Ο εκπαιδευτής-βασανιστής τρυπά το χείλος ή μύτη για να περάσει το χαλκά, σπάει τους κυνόδοντες και αφαιρεί τα νύχια του ζώου. Κατά την εκμάθηση του "χορού" το ζώο αναγκάζεται να πατάει σε πυρακτωμένες λαμαρίνες υπό τον ήχο του ντεφιού. Στην προσπάθειά του να αποφύγει το κάψιμο, το αρκουδάκι σηκώνεται στα πίσω του πόδια και βηματίζει επί τόπου. Αυτό συνεχίζεται για αρκετό διάστημα ώσπου η αρκούδα να συνδέσει τον ήχο και τον πόνο με συγκεκριμένες κινήσεις. Τα ζώα αυτά εμφανίζουν έντονα προβλήματα υγείας και οι στερεότυπες αυτές κινήσεις δύσκολα αποβάλλονται από τη συμπεριφορά τους για το υπόλοιπο της ζωής τους.

Τα ζώα που συλλέγονται από τους διάφορους εκπαιδευτές φιλοξενούνται στον Κτηνιατρικό Σταθμό, όπου τους παρέχεται η απαραίτητη κτηνιατρική περίθαλψη. Δυστυχώς, τα ζώα αυτά θα παραμείνουν στο καταφύγιο αυτό για το υπόλοιπο της ζωής τους, καθώς δεν έχουν διδαχθεί τους κανόνες επιβίωσης από τη μητέρα τους και τους είναι αδύνατο να επιβιώσουν στο φυσικό τους περιβάλλον.

Η επιβολή ποινικών κυρώσεων και οι κατασχέσεις ζώων δεν έχουν οδηγήσει στην οριστική εξάλειψη του φαινόμενου, καθώς ακόμα και σήμερα έχουν αναφερθεί "αρκουδιάρηδες". Χρειάζεται άμεση κινητοποίηση και ενεργοποίηση όλων.

Αρκούδες απ' όλο τον κόσμο

Η καφέ αρκούδα

Η καφέ αρκούδα ζει στα δάση της νότιας Ευρώπης. Στην Ελλάδα έχουν απομείνει περίπου 150 αρκούδες που ζουν στην οροσειρά της Πίνδου και της Ροδόπης.

Το ύψος της φτάνει το 1,30 μέτρα και το μήκος της τα 2,50 μέτρα. Το βάρος της μπορεί να φτάσει τα 250 κιλά. Είναι ζώο παμφάγο. Τρώει κυρίως φρούτα, βολβούς, έντομα, μικρά ερπετά, πουλιά και μικρά θηλαστικά ή ψάρια. Η διάρκεια ζωής της είναι 30 χρόνια.

Η μαύρη αρκούδα ή αρκούδα των Ιμαλαίων

Η μαύρη αρκούδα είναι από τα πιο σπάνια είδη. Ζει στα δάση της κεντρικής Ασίας, από την Περσία ως την Κίνα. Το χειμώνα το τρίχωμά της είναι μαύρο και το καλοκαίρι παίρνει καφετιά απόχρωση.

Η αρκούδα Panda

Η αρκούδα Panda ζει στα δάση της Κίνας. Είναι μεγάλο ζώο που κινδυνεύει με εξαφάνιση. Κατά τη διάρκεια της μέρας αναζητεί την τροφή του και καταναλώνει τεράστιες ποσότητες φύλλων και τρυφερών βλαστών μπαμπού. Ο μεγάλος Πάντα ή αρκούδα του παππού Δαβίδ ζει στην Κίνα και στο Θιβέτ. Το μήκος του φθάνει έως 1,80μ. και το βάρος του τα 100 κιλά. Τα αυτιά του, τα μάτια του και τα μπροστινά του πόδια από τους ώμους έως τα πέλματα είναι μαύρα. Το υπόλοιπο σώμα του είναι λευκό. Τρέφεται με βλαστούς από μπαμπού. Είναι ένα ζώο σπάνιο που ζει στην Ασία. Έγινε το σύμβολο του Παγκόσμιου οργανισμού για την συντήρηση της φύσης (WWF).

Η αρκούδα grizzly

Η αρκούδα grizzly ζει στα δάση της βόρειας Αμερικής. Είναι από τις πιό μεγαλόσωμες αρκούδες και δε διστάζει να επιτεθεί ακόμη και σε άνθρωπο. Απαντάται πιο πολύ στη Βόρειο Αμερική. Το χρώμα της είναι καστανόμαυρο ή κοκκινωπό ή ανοίγει προς το γκρίζο. Παλαιότερα ήταν πολύ διαδεδομένη σε ολόκληρο τον Καναδά και στις ΗΠΑ. Σήμερα ζει μόνο στην Σκανδιναβία, στα Πυρηναία, στα Καρπάθια, στη Σιβηρία, στα Ιμαλάϊα, στη Μικρά Ασία.  Πολύ λίγες αρκούδες του είδους ζουν στις Άλπεις.

Η πολική αρκούδα

Η πολική είναι η μεγαλύτερη σε διαστάσεις αρκούδα της γης. Ζει στις περιοχές γύρω από το βόρειο πόλο και τρέφεται με μικρά θηλαστικά και ψάρια. Η πολική αρκούδα είναι η μόνη τελείως σαρκοβόρος. Η βασική της τροφή είναι οι φώκιες. Κανένα ζώο εκτός από τον άνθρωπο δεν τολμά να της επιτεθεί αλλά κι εκείνη δε διστάζει να επιτεθεί στον άνθρωπο.

Ο μύθος του Αρκτούρου

Η ιστορία του ΑΡΚΤΟΥΡΟΥ ξεκινάει χιλιάδες χρόνια πριν...

Η Καλλιστώ ήταν κόρη του Λυκάονα, βασιλιά της Αρκαδίας. Από μικρό κορίτσι ορκίστηκε πίστη και αφοσίωση στη θεά Άρτεμη και πως δε θα αγαπήσει ποτέ άντρα. Έτσι πήγε να ζήσει μαζί της στο δάσος κυνηγώντας άγρια θηρία.

Κάποτε την είδε ο Δίας και την ερωτεύτηκε. Για να την ξεγελάσει, πήρε τη μορφή της Άρτεμης και την ανάγκασε να ξαπλώσει μαζί του. Η Καλλιστώ γέννησε ένα γιο. Ο Δίας όμως ήξερε πως αν το μάθαινε η Ήρα θα θύμωνε με την Καλλιστώ, γι' αυτό και την μεταμόρφωσε σε αρκούδα.

H Καλλιστώ μεταμορφωμένη σε αρκούδα, τριγυρνούσε χρόνια στα δάση ψάχνοντας το γιο της, τον Αρκάδα. Όταν τον βρήκε, άντρα πια, θέλησε να τον αγκαλιάσει. Εκείνος καθώς δεν ήξερε πως η αρκούδα ήταν η μητέρα του, ετοιμάστηκε να τη σκοτώσει. Ο Δίας όμως τους λυπήθηκε και για να μη συμβεί το κακό, τους μεταμόρφωσε σε αστερισμούς, τη Μικρή και τη Μεγάλη Άρκτο και τους πήρε κοντά του στον ουρανό. Άρκτος στα αρχαία ελληνικά είναι η αρκούδα.

Η Ήρα, που δεν έπαψε να είναι θυμωμένη, ζήτησε από τον Ωκεανό, το ποτάμι που περιβάλλει τη γη, να μην τους αφήσει ποτέ να λουστούν στα νερά του. Έτσι οι δύο αυτοί αστερισμοί δεν δύουν ποτέ. Ο Δίας όμως για να τους γλιτώσει για πάντα από τη ζήλια της Ήρας τοποθέτησε κοντά τους και ένα άλλο αστέρι τον Αρκτούρο -το όνομά του σημαίνει ο φύλακας της Άρκτου να τους συνοδεύει και να τους προστατεύει στην αιωνιότητα.

Ένας ακόμα μύθος

Κάποτε η αρκούδα ήταν μια βασιλοπούλα. Η μάνα της όμως την καταράστηκε βαριά  και έτσι αυτή μεταμορφώθηκε σε αρκούδα. Το δέρμα της αρκούδας το κάρφωσαν στον ουρανό, που ήταν χαμηλά και άγγιζε τη γη και φαίνεται ακόμη στον ουρανό. Είναι ο αστερισμός της Μεγάλης Άρκτου. Τα άστρα συμβολίζουν τα καρφιά.

Μικρή και Μεγάλη Άρκτος

Τα αστέρια δεν είναι παρά ήλιοι σαν τον ήλιο του δικού μας ηλιακού συστήματος που απέχουν όμως πολλά έτη φωτός από την γη και για αυτό είναι ορατοί μόνο την νύχτα σαν φωτεινά σημεία στον ουρανό. Πολλά αστέρια μαζί φτιάχνουν σχηματισμούς που λέγονται Αστερισμοί.

Η φαντασία του ανθρώπου τους έδωσε διάφορα ονόματα. Τέτοιοι αστερισμοί είναι η Μικρή και Μεγάλη Άρκτος: Είναι δύο αστερισμοί στο βόρειο ημισφαίριο. Αποτελούνται κι οι δύο από 7 αστέρια που σχηματίζουν τετράπλευρο με ουρά. Το τελευταίο άστρο της ουράς της Μικρής Άρκτου είναι ο Πολικός Αστέρας, που βρίσκεται πάνω από το Βόρειο Πόλο. Στο Βόρειο Ημισφαίριο ο Πολικός Αστέρας δεν δύει ποτέ. Στο Νότιο, όμως, δε φαίνεται καθόλου. Καλλιστώ ονομάζεται ο δεύτερος μεγαλύτερος δ ορυφόρος του Δία και ο τρίτος μεγαλύτερος στο ηλιακό σύστημα.

Χρειάζεται σίγουρα μεγάλη φαντασία, για να «δεις» τη μεγάλη και τη μικρή αρκούδα στον ουρανό, ωστόσο οι αστερισμοί έχουν μία πιο πρακτική σημασία. Η σταθερή θέση των αστεριών στον ουρανό βοηθούσε στον προσανατολισμό των ναυτικών και γενικότερα των ταξιδιωτών. Με τον Πολικό Αστέρα στην ουρά της Μικρής Άρκτου, για παράδειγμα, οι ναυτικοί εντόπιζαν το βορρά. Σήμερα με την πρόοδο της τεχνολογίας σπάνια χρειάζεται να καταφύγουμε στα αστέρια για τον προσανατολισμό μας. Ωστόσο τα χιλιάδες φωτεινά σημεία στον ουρανό εξακολουθούν να μας γοητεύουν.

Μεγάλη Άρκτος
Μικρή Άρκτος


Η αρκούδα στην τέχνη

Ειδώλια "άρκτου", Βραυρώνα 4ος αι. π.Χ.

Μαρμάρινο κεφάλι ''άρκτου'',
Βραυρώνα 4 ος αι. π.Χ.

Θεόφιλος
Η άρκτος χορεύουσα, 1933

Ερυθρόμορφο αγγείο του 4ου αι. π.Χ. Καλλιστώ


Μελανόμορφος αμφορέας του 6ου αι. π.Χ. - Αταλάντη

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Επιστημονικό όνομα:

Ursus arctos

Κοινό όνομα:

Καφέ αρκούδα

Τάξη:

Σαρκοφάγα

Οικογένεια:

Αρκτίδες

Βάρος:

Ως 250 κιλά ανάλογα με την εποχή.

Ύψος:

Ως 1,10 μ.

Μήκος:

Από 1,70 ως 2,20 μ.

Χρώμα:

Καφέ τρίχωμα με μακριά, πυκνή και αδιάβροχη τρίχα.

Μέσος όρος ζωής:

Η διάρκεια ζωής της είναι 20 - 25 χρόνια.

Χαρακτηριστικά:

Είναι ζώο σωματώδες με μεγάλη μυϊκή δύναμη. Έχει τριγωνικό κεφάλι, κυκλικά μικρά αφτιά και μικρά μάτια. Έχει άριστη ακοή και όσφρηση αλλά όχι καλή όραση. Είναι πελματοβάμων γιατί περπατά με όλο το πέλμα κινώντας ταυτόχρονα το μπροστινό και το πίσω πόδι κάθε πλευράς. Σε κάθε πέλμα έχει πέντε δάχτυλα με εντυπωσιακά νύχια τα οποία δεν είναι συσταλτά, δεν μπορεί δηλαδή να τα μαζέψει όπως η γάτα. Η μικρή καμπούρα στην πλάτη της αρκούδας όπου αποθηκεύεται το λίπος λέγεται τράχηλος.

Αναπαραγωγή:

Η αρκούδα γεννά 1 με 2 μικρά τέλη Ιανουαρίου με αρχές Φεβρουαρίου και ενώ βρίσκεται σε χειμέριο λήθαργο. Γεννά κάθε 2-3 χρόνια.

Βιότοπος:

Ζει σε δάση με δρυς, οξιές και κωνοφόρα (πεύκα, έλατα) της ορεινής και της ημιορεινής ζώνης.

Τροφή:

Είναι ζώο παμφάγο. Προτιμά όμως τις φυτικές τροφές, όπως καρποί δένδρων, ρίζες, βολβοί και χόρτα, ενώ συμπληρώνει το διαιτολόγιό της με μυρμήγκια, μικρά θηλαστικά και χελώνες. Επίσης τρελαίνεται για το μέλι.

Κίνδυνοι - Απειλές:

Η καταστροφή των βιότοπων της αρκούδας από ανθρώπινες δραστηριότητες, ο φόνος και η αιχμαλωσία από τον άνθρωπο, η διακοπή του χειμέριου λήθαργου καθώς και η έλλειψη γνώσης για αυτά τα προβλήματα απειλούν την αρκούδα. Θεωρείται απειλούμενο είδος και στην Ελλάδα υπάρχει μόνο στην Πίνδο και στη Ροδόπη.


Α ρκούδα με λένε

Ν α μη με κυνηγούν ζητώ

Β αριά είμαι

Ξ υπνώ την άνοιξη

Γ εννώ 1 με δύο μικρά

Ο ραση έχω μέτρια

Δ υνατή όσφρηση έχω

Π ελματοβάμων είμαι

Ε λεύθερη θέλω να ζω

Ρ οδόπη και Πίνδος το σπίτι μου

Ζ ω 20 με 25 χρόνια

Σ την Ελλάδα 180 μείναμε μόνο

Η μουν παλιά σ'όλη τη γη

Τ ράχηλος είναι η καμπούρα μου

Θ ηλάζω τα μικρά μου

Υ πάρχω ακόμη αλλά

Ι σως με σώσετε τελικά

Φ οβάμαι για το μέλλον

Κ άστανα τρώω πολλά

Χ ορεύτρια με κάνουν

Λ ίπος μαζεύω για το χειμώνα

Ψ άχνουν να με σκοτώσουν

Μ έλι η λιχουδιά μου

Ω ρα να με προστατέψτε

Η διακήρυξη των δικαιωμάτων των ζώων

Άρθρο 1
Όλα τα ζώα γεννιούνται με ίσα δικαιώματα στη ζωή και στη δυνατότητα ύπαρξης.

Άρθρο 2
Ο άνθρωπος οφείλει να σέβεται τη ζωή κάθε ζώου. Ο άνθρωπος ανήκει στο ζωικό βασίλειο και δεν μπορεί να εξοντώνει ή να εκμεταλλεύεται τα άλλα είδη του ζωικού βασιλείου. Αντίθετα, οφείλει να χρησιμοποιεί τις γνώσεις του για το καλό των ζώων. Κάθε ζώο δικαιούται φροντίδα, προσοχή και προστασία από τον άνθρωπο.

Άρθρο 3
Κανένα ζώο δεν πρέπει να υποβάλλεται σε κακομεταχείριση ή απάνθρωπη συμπεριφορά.
Αν η θανάτωση ενός ζώου θεωρηθεί υποχρεωτική, πρέπει να γίνεται στιγμιαία, ανώδυνα και χωρίς καμία πρόκληση αγωνίας του ζώου.

Άρθρο 4
Κάθε ζώο δικαιούται να ζήσει στο φυσικό του χώρο - γη, θάλασσα, αέρα - και να αναπαράγεται σύμφωνα με τους φυσικούς νόμους. Η στέρηση ελευθερίας του ζώου, ακόμη και αν γίνεται για μορφωτικούς σκοπούς, είναι αντίθετη προς τη διακήρυξη των δικαιωμάτων αυτού.

Άρθρο 5
Κάθε ζώο που, από παράδοση, θεωρείται κατοικίδιο, δικαιούται να ζήσει με τον ρυθμό και με τις συνθήκες ζωής και ελευθερίας που αντιστοιχούν στο είδος του. Η διαφοροποίηση αυτών των συνθηκών από τον άνθρωπο έχει σκοπούς κερδοσκοπικούς και είναι αντίθετη προς τη διακήρυξη.

Άρθρο 6
Κάθε ζώο που αποτελεί σύντροφο του ανθρώπου, έχει δικαίωμα διάρκειας ζωής ανάλογης με τη φυσική του μακροβιότητα. Η εγκατάλειψη ενός ζώου θεωρείται πράξη απάνθρωπη και εξευτελιστική.

Άρθρο 7
Αναφορικά με τα ζώα που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στον άνθρωπο, η διάρκεια και η ένταση δουλειάς πρέπει να είναι σε λογικά πλαίσια, η διατροφή τους ικανοποιητική και η ανάπαυσή τους υποχρεωτική.

Άρθρο 8
Οποιοσδήποτε πειραματισμός επάνω στα ζώα, ιατρικός, επιστημονικός κ.λπ. αντίθετα προς τα δικαιώματα των ζώων, εφ' όσον προκαλεί πόνο σωματικό ή ψυχικό. Πρέπει να επιδιώκεται η αντικατάσταση του πειραματισμού πάνω στα ζώα, από άλλες υπάρχουσες τεχνικές.

Άρθρο 9
Τα ζώα που εκτρέφονται για τη διατροφή του ανθρώπου πρέπει να στεγάζονται, να τρέφονται, να μετακινούνται και να θανατώνονται χωρίς πρόκληση πόνου και αγωνίας.

Άρθρο 10
Απαγορεύεται η εκμετάλλευση των ζώων, για τη διασκέδαση του ανθρώπου. Η έκθεση ζώου και τα θεάματα που χρησιμοποιούν ζώα, αποτελούν καταστρατήγηση της αξιοπρέπειας και του σεβασμού προς τη ζωή του ζώου.

Άρθρο 11
Κάθε πράξη που χωρίς λόγο προκαλεί θάνατο ζώου είναι βιοκτονία, είναι έγκλημα απέναντι στη ζωή.

Άρθρο 12
Κάθε πράξη που προκαλεί τον θάνατο μεγάλου αριθμού άγριων ζώων αποτελεί γενοκτονία, έγκλημα απέναντι στο είδος. Η μόλυνση και οποιαδήποτε καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος οδηγούν στη γενοκτονία.

Άρθρο 13
Σεβασμός επιβάλλεται ακόμη και στο νεκρό ζώο. Κάθε σκηνή βίας στην τηλεόραση και στο σινεμά με θύματα ζώα, πρέπει να απαγορευθεί, και μόνο οι σκηνές που έχουν σκοπό να ενημερώσουν για τα δικαιώματα των ζώων οφείλουν να προβάλλονται.

Άρθρο 14
Οι οργανισμοί προστασίας και προάσπισης των ζώων πρέπει να αντιπροσωπεύονται από κάθε κυβέρνηση. Τα δικαιώματα του ζώου πρέπει να κατοχυρωθούν από τους νόμους, όπως ακριβώς και τα δικαιώματα του ανθρώπου.

ΠΑΡΙΣΙ 1978

1. Κυκλώνω τη σωστή απάντηση:

1. Η καφέ αρκούδα ζει περίπου

α) 20 - 25 χρόνια

β) 50 χρόνια

γ) 12 -15 χρόνια

2. Τα αυτιά της είναι

α) μεγάλα

β) κυκλικά και μικρά

γ) μυτερά

3. Το βάρος της ανάλογα με το φύλο και την εποχή είναι από

α) 30 - 60 κιλά

β) 60 - 80 κιλά

γ) 65 - 250 κιλά

4. Η αρκούδα έχει το μέγιστο βάρος

α) το καλοκαίρι

β) το φθινόπωρο

γ) το χειμώνα

5. Η αίσθηση που είναι λιγότερο ισχυρή είναι

α) η όραση

β) η ακοή

γ) η όσφρηση


2. Οι φράσεις μπερδεύτηκαν! Προσπαθώ να τις βάλω στη σωστή σειρά:

Ζει σε δάση

 

το κεφάλι της.

Αποθηκεύει το λίπος

 

στα δέντρα.

Μπορεί να στέκεται

 

με πεύκα, έλατα κ.ά.

Είναι τριγωνικό

 

στην καμπούρα της.

Σκαρφαλώνει

 

στα πίσω πόδια.


3. Σωστό ή λάθος; Σημειώνω Σ ή Λ στο τετραγωνάκι:

Τα νύχια της είναι συσταλτά όπως της γάτας.

 

Ανήκει στα πελματοβάμονα ζώα γιατί περπατά με όλο το πέλμα.

 

Όταν είναι τα αυτιά της κατεβασμένα είναι χαρούμενη.

 

Δεν μπορεί να διακρίνει άνθρωπο στα 300 μέτρα.

 

Κυκλοφορεί κυρίως το μεσημέρι.

 

Αυτό το γνωρίζετε;

Όταν η αρκούδα δεν κοιμάται, περνάει το χρόνο της ψάχνοντας για τροφή. Πεινάει συνέχεια και καταβροχθίζει 10 με 15 κιλά τροφή την ημέρα!

Στην εικόνα βλέπουμε μερικούς από τους καρπούς που τρώει η αρκούδα στο δάσος. Όμως οι λέξεις μπερδεύτηκαν! Προσπαθήστε να τις βάλετε στη σωστή σειρά σύμφωνα με τους αριθμούς.


 

Κάστανα

 

Βελανίδια

 

Σμέουρα

 

Καρποί αγριοτριανταφυλλιάς

 

Αγριοκέρασα

 

Κράνα

 

Καρποί οξιάς

 

Αγριοκορόμηλα

  Καρποί σορβιάς   Άγρια μήλα

1. Κυκλώνω τη σωστή απάντηση:

- Τα νεογνά της αρκούδας ζυγίζουν
α) 1 κιλό
β) 350 - 400 γραμμάρια
γ) 150 - 200 γραμμάρια
- Τα μικρά παραμένουν με τη μητέρα τους
α) 4 χρόνια
β) 1 χρόνο
γ) 2 χρόνια

2. Αντιστοιχίζω τις προτάσεις:

Κατά τη χειμέρια νάρκη η θερμοκρασία του σώματος

 

 

ελαττώνεται κατά ένα βαθμό περίπου σε σχέση με την κανονική (38°C)

Κατά το χειμέριο λήθαργο η θερμοκρασία του σώματος

 

 

τέλη Ιανουαρίου με αρχές Φεβρουαρίου

Την άνοιξη, τα μικρά είναι έτοιμα

 

 

πλησιάζει τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος (σχεδόν 0°C)

Τα νεογνά γεννιούνται

 

 

να ακολουθήσουν τη μητέρα τους στο δάσος.


3. Γιατί είναι σημαντικό να μην ενοχληθεί η αρκούδα στη φωλιά της κατά τη διάρκεια του χειμέριου λήθαργου;

--------------------------------------------------------------------

--------------------------------------------------------------------------


Δείξε στην αρκούδα το σωστό δρόμο για να φτάσει στην τροφή της.

 

Το λεξικό μας

Αγέλη

Κοπάδι, ομάδα ζώων που επιβιώνουν μαζί αναζητώντας τροφή.

Αναπαραγωγή

Η γέννηση, η δημιουργία απογόνων.

Απειλούμενο ζώο

Το ζώο που κινδυνεύει με εξαφάνιση λόγω της μεγάλης μείωσης του πληθυσμού του.

Βιότοπος

Ο τόπος στον οποίο υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες για να ζήσει ένα είδος στο φυσικό του περιβάλλον.

Βιοκοινότητα

Το σύνολο των διαφορετικών πληθυσμών που ζουν την ίδια χρονική περίοδο σε μια περιοχή.

Βιοποικιλότητα

Το σύνολο των γονιδίων, των βιολογικών ειδών, των οικοσυστημάτων και των πολιτισμών μιας περιοχής.

Εθνικός δρυμός

Δασική έκταση που προστατεύεται.

Επιβίωση

Η διατήρηση στη ζωή.

Θηλαστικό

Το ζώο που θηλάζει τα μικρά του.

Θήραμα

Το ζώο που το κυνηγούν άλλα ζώα για να το φάνε.

Θηρευτής

Το ζώο που κυνηγά θηράματα.

Λαθροθηρία

Το παράνομο κυνήγι.

Λυκαυγές

Το φως πριν την ανατολή του ηλίου, το χάραμα.

Λυκοφιλία

Ψεύτικη, ύπουλη φιλία.

Λυκόφως

Το φως μετά τη δύση του ηλίου, το σούρουπο.

Νυχτόβιο ζώο

Το ζώο που βρίσκει την τροφή του κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Οικοσύστημα

Το σύνολο των βιοτικών και αβιοτικών παραγόντων μιας περιοχής και των μεταξύ τους αλληλεπιδράσεων.

Παμφάγο

Το ζώο που τρώει όλες τις τροφές.

Πανίδα

Όλα τα ζώα ενός τόπου.

Πελματοβάμων

Το ζώο που περπατά με όλο το πέλμα κινώντας ταυτόχρονα το μπροστινό και το πίσω πόδι κάθε πλευράς.

Πληθυσμός

Το σύνολο των ατόμων του ίδιου είδους που ζουν σε μια συγκεκριμένη περιοχή το ίδιο χρονικό διάστημα.

Προστατευόμενο ζώο

Το ζώο που κινδυνεύει να εξαφανιστεί και γι' αυτό το λόγο απαγορεύεται το κυνήγι του και προστατεύεται από το νόμο.

Σαρκοφάγο

Ζώο που τρέφεται κυρίως με τη σάρκα άλλων ζώων.

Συμβίωση

Η ζωή μαζί με άλλα άτομα.

Συσταλτά νύχια

Τα νύχια τα οποία μπορεί το ζώο να τα μαζέψει όπως η γάτα.

Τράχηλος

Η μικρή καμπούρα στην πλάτη της αρκούδας όπου αποθηκεύεται το λίπος.

Φυτοφάγο

Ζώο που τρέφεται μόνο με φυτά.

Χειμερία νάρκη

Η κατάσταση του ύπνου στην οποία βρίσκεται ένα ζώο για να περάσει το χειμώνα, όπου πέφτει η θερμοκρασία του σώματός του στους 0°C , οι ρυθμοί της καρδιάς και της αναπνοής μειώνονται πάρα πολύ.

Χειμέριος λήθαργος

Διαφέρει από την χειμερία νάρκη στο ότι η θερμοκρασία του σώματος του ζώου ελαττώνεται κατά ένα βαθμό περίπου σε σχέση με την κανονική (38°C) και οι ρυθμοί της καρδιάς και της αναπνοής δεν μειώνονται τόσο πολύ.

Χλωρίδα

Όλα τα φυτά ενός τόπου.


Αγρόγιδο - Το σύμβολο των βουνών της Ελλάδας

Το αγριόγιδο είναι το μόνο άγριο μεγάλο φυτοφάγο θηλαστικό που ζει στα μεγάλα υψόμετρα των βουνών της πατρίδας μας.


Το βάρος του είναι 25- 40 κιλά (τα αρσενικά είναι πολύ πιο μεγαλόσωμα από τα θηλυκά),το ύψος του στα 70 - 80 εκατοστά και ζει περίπου 17 χρόνια.

Το χειμώνα το τρίχωμα του σώματός του είναι σκούρο καφέ, ενώ το καλοκαίρι είναι πιο ανοιχτόχρωμο. Στο κεφάλι ξεχωρίζουν οι σκουρόχρωμες λωρίδες που ξεκινάνε από τα κέρατα και φτάνουν στα ρουθούνια του ζώου (μία σε κάθε πλευρά). Και τα δύο φύλα έχουν κέρατα, σχεδόν ίδιου μεγέθους, που είναι όρθια και γυριστά προς τα πίσω, σαν αγκίστρια.

Προτιμά τις απότομες και βραχώδεις τοποθεσίες των μεγάλων βουνών. Το χειμώνα συχνάζει στις δασωμένες πλαγιές, σε μέτριο υψόμετρο (700- 1.400 μ. ), ενώ το καλοκαίρι ανεβαίνει στις μεγάλες κορυφές (1.500- 2.900 μ.). Στην Ελλάδα υπάρχουν δεκαπέντε μικροί πληθυσμοί, στη Β. και Ν. Πίνδο, στον Όλυμπο, στη Ροδόπη και σε ορισμένα ακόμα βουνά των συνόρων. Απαντώνται συνήθως σε κοπάδια των 5-15 ατόμων. Εκτιμάται ότι ο συνολικός αριθμός του δεν ξεπερνά τα 500 άτομα.


 

Φτάνει στην αναπαραγωγική ηλικία όταν γίνει τεσσάρων ετών. Ζευγαρώνει το φθινόπωρο, και την άνοιξη το θηλυκό γεννά ένα μικρό, πολύ σπάνια δύο. Τρέφεται με χόρτα, ενώ το χειμώνα συμπληρώνει τη διατροφή του με φύλλα, βελόνες κωνοφόρων, μπουμπούκια και κλαδάκια.

Ο ρόλος του αγριόγιδου σ' ένα υγιές οικοσύστημα είναι πολύ σημαντικός, αφού αποτελεί αξιόλογη τροφική πηγή για τα ζώα που βρίσκονται σε ανώτερες θέσεις στην τροφική αλυσίδα, όπως είναι ο λύκος και ο χρυσαετός.

 

Το αγριόγιδο είναι ένα προστατευόμενο είδος. Το παράνομο κυνήγι παραμένει η κυριότερη απειλή. Σοβαρές όμως είναι και οι απειλές που προέρχονται από την καταστροφή του βιότοπου του ζώου, καθώς και από ορισμένες ανθρώπινες δραστηριότητες (επέκταση ορεινού οδικού δικτύου, χιονοδρομικά κέντρα). Για τα αγριόγιδα του Ολύμπου, ο άνθρωπος είναι πολύ πιο επικίνδυνος από το λύκο, το φυσικό εχθρό τους. Είναι χαρακτηριστικό ότι στον Όλυμπο ζουν μόλις 100 περίπου αυστηρά προστατευόμενα αγριόγιδα.


Επιστημονικό όνομα:

Rupicapra-rupicapra

Ονομασία:

Αγριόγιδο

Βάρος:

25- 40 κιλά

Ύψος:

70 - 80 εκατοστά

Μέσος όρος ζωής:

Έως 17 χρόνια

Χαρακτηριστικά:

Τρίχωμα σκούρο καφέ που το καλοκαίρι είναι πιο ανοιχτόχρωμο. Έχει κέρατα που είναι τσιγκελωτά. Στο κεφάλι έχει σκουρόχρωμες λωρίδες που ξεκινάνε από τα κέρατα και φτάνουν στα ρουθούνια.

Βιότοπος:

Σε δασωμένες πλαγιές και στις ψηλές κορυφές των βουνών. Στην Ελλάδα ζει κυρίως στη Β. και Ν. Πίνδο, στον Όλυμπο και στη Ροδόπη.

Αναπαραγωγή:

Την άνοιξη το θηλυκό γεννά ένα μικρό, σπάνια δύο.

Τροφή:

Τρέφεται με χόρτα, ενώ το χειμώνα συμπληρώνει τη διατροφή του με φύλλα, μπουμπούκια και κλαδάκια.

Κίνδυνοι-Απειλές:

Το παράνομο κυνήγι και οι δραστηριότητες του ανθρώπου οι οποίες προκαλούν την καταστροφή του βιότοπου του ζώου.


Εκπαιδευτική εκδρομή στα μονοπάτια του Βερμίου

Η εκδρομή έγινε την Τρίτη 12 Δεκεμβρίου 2006. Ξεκινήσαμε το πρωί με το λεωφορείο και φτάσαμε στις 10.00 στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Νάουσας. Εκεί μας υποδέχτηκε η Κυρία Μαρία, μας έδωσε ένα πλακέ μπλοκάκι και είπε σ΄όλα τα παιδιά να ζωγραφίσουν ή να γράψουν λέξεις σχετικά με τη φύση. Μετά έδειχνε τις ζωγραφιές μας στον προβολέα και συζητούσαμε. Επίσης μας έδωσαν καρτελάκια σε διάφορα σχήματα για να γράψουμε τα ονόματά μας και τα καρφιτσώσαμε στις μπλούζες μας. Έπειτα μας έδειξαν κάποιες εικόνες σχετικά με τη φύση. Μας έδωσαν ένα βιβλιαράκι με φύλλα εργασίας και μας έβαλε σ' ένα κασετόφωνο μία κασέτα που ακούγαμε ήχους της φύσης. Μετά από αυτό κάναμε διάλειμμα και μας έδωσαν σάντουιτς και χυμούς.

Μετά πήγαμε στο δεύτερο όροφο και μας έδωσαν αδιάβροχα γιατί η μέρα ήταν βροχερή. Ύστερα πήγαμε στο βουνό Βέρμιο, στο δάσος του Αγίου Νικολάου. Εκεί ήρθε και μια άλλη κυρία, η κ. Δέσποινα χωριστήκαμε σε δύο ομάδες και μας έδειξαν το δάσος. Είδαμε φυλλοβόλα και αειθαλή δέντρα, μάθαμε να μετράμε την ηλικία ενός δέντρου, είδαμε σαλαμάνδρες, σκιουράκια, πάπιες, αρκουδοπούρναρα. Είδαμε μια εκκλησία, το ποτάμι και από πού πηγάζει. Επίσης, πήραμε φύλλα από τα δέντρα και τα είδαμε όταν γυρίσαμε στο Κ.Π.Ε. στο στερεοσκόπιο.

Δ έντρα φυλλοβόλα και
Α ειθαλή, αρκουδοπούρναρα
Σ αλαμάνδρες πολύχρωμες
Ο μορφα είναι παιδιά, τα
Σ κιουράκια στα κλαδιά

Οι Ανταποκριτές

Ειρήνη Δασκαλοπούλου, Ευδοκία Καλαϊτζή, Μάρθα Σπανού, Χρήστος Καλαϊτζής, Διονύσης Καρτσαμπάς, Δημήτρης Κουρινιώτης.

Κείμενο που γράφτηκε στο πρώτο τεύχος της εφημερίδας μας, Ροδώνας.

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΟΥ ΑΡΚΤΟΥΡΟΥ ΣΤΗ ΦΛΩΡΙΝΑ

Στα πλαίσια του περιβαλλοντικού προγράμματος που ασχοληθήκαμε φέτος με θέμα «Απειλούμενα είδη - καφέ αρκούδα, λύκος» την Παρασκευή 18 Μαΐου πραγματοποιήσαμε με το σχολείο μας επίσκεψη στο περιβαλλοντικό κέντρο του Αρκτούρου στη Φλώρινα.

Η πρώτη μας στάση ήταν στο Ξινό νερό της Φλώρινας. Εκεί πήγαμε στο εργοστάσιο και είδαμε πώς εμφιαλώνεται το φυσικό μεταλλικό νερό της περιοχής και τα αναψυκτικά. Μας είπαν επίσης ότι τα εμφιαλώνουν σε γυάλινα μπουκάλια που επιστρέφονται και έτσι προστατεύουν το περιβάλλον.

Στη συνέχεια φτάσαμε στον Αετό της Φλώρινας όπου βρίσκεται το Κέντρο ενημέρωσης του Αρκτούρου. Στην αρχή μας μίλησαν γενικά για την αρκούδα και είδαμε πολλές φωτογραφίες. Μας είπαν για τα είδη των αρκούδων και μας έδειξαν σε μια μεγάλη υδρόγειο σφαίρα τη γεωγραφική τους εξάπλωση. Μας έδειξαν τη Μικρή και τη Μεγάλη Άρκτο και μας διηγήθηκαν τον μύθο της Καλλιστώς που είχαν βγάλει οι αρχαίοι για να εξηγήσουν τη δημιουργία τους.

Έπειτα πήγαμε στον δεύτερο όροφο και είδαμε τα ίχνη της αρκούδας. Μας μίλησαν για την αναπαραγωγή και την τροφή της μέσα από διάφορα παιχνίδια και κατασκευές. Είδαμε και τις αλυσίδες που είχαν κάποτε οι αρκούδες - χορεύτριες του καταφυγίου. Μετά μαζευτήκαμε σε μια αίθουσα όπου παρακολουθήσαμε μια ταινία που έδειχνε τα πάντα για την αρκούδα και ενημέρωνε για τις δράσεις του Αρκτούρου.

Επίσης πήραμε συνέντευξη από την υπεύθυνη του Κέντρου. Από την προηγούμενη μέρα είχαμε συζητήσει για τις ερωτήσεις που θέλαμε να κάνουμε και ορίσαμε τους μαθητές που θα έπαιρναν την συνέντευξη. Κάναμε λοιπόν τις ερωτήσεις μας και πήραμε ικανοποιητικές απαντήσεις.

Κατόπιν πήγαμε στο Νυμφαίο, ένα όμορφο, γραφικό χωριό όπου βρίσκεται το καταφύγιο της αρκούδας. Αφού περπατήσαμε αρκετά φτάσαμε σ' ένα ξύλινο σπίτι όπου είχαν κάμερες και παρακολουθούσαν τις αρκούδες. Η υπεύθυνη μας οδήγησε στο καταφύγιο και μας μίλησε.

Μας είπε ότι είναι ένα δάσος περιφραγμένο στο οποίο ζουν αρκούδες που ήταν αιχμάλωτες σε τσίρκα, ζωολογικούς κήπους ή αρκούδες - χορεύτριες. Επειδή δεν έμαθαν να ζουν μόνες τους στο δάσος βρίσκονται προστατευμένες στο καταφύγιο. Ακόμη μας είπε ότι όταν πεθάνουν όλες οι αρκούδες θα κλείσει το καταφύγιο.

Μετά μας είπαν να κάνουμε ησυχία για να μην τις τρομάξουμε και πήγαμε να τις δούμε. Πλησιάσαμε και είδαμε πρώτα τη Βέσνα που έκανε βόλτες και μας κοιτούσε. Πιο πέρα ήταν ο Ντιουκ που κοιμόταν του καλού καιρού και στο βάθος δίπλα σε μια λιμνούλα είδαμε τον Μίσα. Μας άρεσε πάρα πολύ αυτή η εμπειρία ειδικά μετά από όσα είχαμε μάθει για τις αρκούδες.

 

Οι ανταποκριτές: Ζωή Τσιμήτρη, Ειρήνη Δασκαλοπούλου, Φιλιώ Σπυροπούλου, Χρήστος Κατσαντώνης, Κωνσταντίνα Γκόρτσου, Αναστασία Νίκου

Ερωτήσεις:

-
Πόσα άτομα δουλεύετε στον Αρκτούρο και τι ακριβώς κάνετε;
- Πώς είναι η δουλειά σας; Έχει κινδύνους;
- Πόσες αρκούδες ζουν στο καταφύγιο του Νυμφαίου; Προέρχονται όλες από αιχμαλωσία;
- Πώς είναι η συμπεριφορά τους; Σας έχουν επιτεθεί ποτέ;
- Ποια είναι η μεγαλύτερη αρκούδα και πως καταλαβαίνετε την ηλικία τους;
- Με ποιους τρόπους τα φροντίζετε; Πώς βρίσκουν την τροφή τους στο καταφύγιο;
- Έχετε συναντήσει αρκούδες που ζουν ελεύθερα στο δάσος;
- Ακούσαμε πως φέτος το χειμώνα δυσκολεύτηκαν οι αρκούδες να πέσουν σε χειμέριο λήθαργο και ότι γι' αυτό το λόγο ήταν νευρικές και επιθετικές. Είναι αλήθεια; Τι συνέβη ακριβώς;
- Στο καταφύγιο του λύκου στην Αγραπιδιά πόσοι λύκοι ζουν και πως βρέθηκαν εκεί;
- Μάθαμε πως ένας βασικός κίνδυνος για την αρκούδα και τον λύκο είναι η καταστροφή των βιοτόπων τους. Εσείς κάνετε κάποιες ενέργειες γι' αυτό;

Από το τρίτο τεύχος της εφημερίδας, Ροδώνας

Ευρωπαϊκό ελάφι




Το ελάφι ανήκει στην οικογένεια των «ελαφιδών». Είναι ένα χαριτωμένο ζώο, ήμερο με πολύ εκφραστικά μάτια. Έχει τρίχωμα καστανοκόκκινο και αποτελείται από απαλό χνούδι και χοντρές τρίχες. Έχει κοντή ουρά, το ύψος του αρχίζει από 30 εκ. και φτάνει ως τα 2,50 μ. Το βάρος του φτάνει ως τα 150 κιλά. Έχει ωραία σωματική κατασκευή και στηρίζεται σε τέσσερα λεπτά αλλά δυνατά πόδια. Ζει στα δάση και στα βουνά. Στην Ελλάδα έχουν μείνει ελάφια στη Ροδόπη και στην Πάρνηθα.


Τα ελάφια είναι ζώα χορτοφάγα και, συνήθως, βγαίνουν τη νύχτα για να βοσκήσουν. Τρώνε χλόη, κλαδάκια, φύλλα, καρπούς και ρίζες. Το περίεργο είναι πως το φθινόπωρο, που είναι η περίοδος του κυνηγιού, αυτά το καταλαβαίνουν, γίνονται ιδιαίτερα προσεκτικά και σχεδόν δε βγαίνουν από το δάσος. Όταν τα ελάφια καταδιώκονται τρέχουν πάρα πολύ γρήγορα και κάνουν μεγάλα πηδήματα. Είναι οι «αθλητές του ζωικού βασιλείου!».

Είναι πολύ κοινωνικά ζώα και μετακινούνται σε κοπάδια αναγνωρίζοντας ένα κοινό αρχηγό. Την άνοιξη τα θηλυκά γεννάνε 1 ως 2 ελαφάκια που με ιδιαίτερη αγάπη τα φροντίζουν όλο το καλοκαίρι και το φθινόπωρο. Στους 8 μήνες, αρχίζουν τα αρσενικά να βγάζουν κέρατα που τ' αλλάζουν κάθε χρόνο (πέφτουν το φθινόπωρο και βγαίνουν την άνοιξη). Αυτά τα κέρατα λέγονται «κλαδιά» γιατί μοιάζουν με τα κλαδιά των δέντρων.


Το ελάφι σαν ζώο απειλείται να εξαφανιστεί. Σε λίγα μέρη δημιούργησαν ειδικές συνθήκες ώστε να το προφυλάγουν από τα βόλια των κυνηγών για τους οποίους είναι ένα εκλεκτό θήραμα, γιατί έχει πολύ νόστιμο κρέας που πουλιέται πανάκριβα, αλλά γιατί χρησιμοποιούν ακόμα και το δέρμα και τα κέρατά του για την κατασκευή διαφόρων αντικειμένων.

Επιστημονικό όνομα:

Cervus elaphus

Ονομασία:

Ελάφι

Βάρος:

Ως 150 κιλά

Ύψος:

Μέχρι και 2,5 μέτρα

Χαρακτηριστικά:

Τρίχωμα καστανοκόκκινο με απαλό χνούδι και χοντρές τρίχες. Κοντή ουρά, τέσσερα λεπτά αλλά δυνατά πόδια. Τα αρσενικά έχουν κέρατα που τ' αλλάζουν κάθε χρόνο και μοιάζουν με κλαδιά.

Βιότοπος:

Ζει στα δάση και στα βουνά. Στην Ελλάδα έχουν μείνει ελάφια στη Ροδόπη και στην Πάρνηθα.

Αναπαραγωγή:

Την άνοιξη το θηλυκό γεννά 1 με 2 ελαφάκια.

Τροφή:

Τα ελάφια είναι ζώα χορτοφάγα. Τρώνε χλόη, κλαδάκια, φύλλα, καρπούς και ρίζες.

Κίνδυνοι - Απειλές:

Κινδυνεύει από τους παράνομους κυνηγούς που το θέλουν για το κρέας, το δέρμα και τα κέρατά του.

 

Οι χελώνες Καρέτα - καρέτα

Η Caretta caretta εμφανίστηκε στη γη με τη σημερινή της μορφή εδώ και 80 εκατομμύρια χρόνια. Στα περισσότερα μέρη του κόσμου το βάρος της φτάνει τα 140 κιλά και το μήκος του καβουκιού της δεν ξεπερνά το 1 μ., ενώ το πλάτος της φτάνει τα  90 εκ.


Η Caretta caretta, όπως και οι άλλες θαλάσσιες χελώνες γεννάει κάθε 2-3 χρόνια. Η περίοδος ωοτοκίας στην Ελλάδα διαρκεί από τα τέλη Μαΐου μέχρι και τα μέσα Αυγούστου. Η χώρα μας φιλοξενεί τους τελευταίους σημαντικούς βιότοπους της caretta caretta σε όλη τη Μεσόγειο. Οι πιο σημαντικές περιοχές στις οποίες αναπαράγεται είναι η Ζάκυνθος, η Πελοπόννησος και η Κρήτη. Η πιο σημαντική παραλία που γεννούν οι καρέτα καρέτα είναι ο Λαγανάς της Ζακύνθου.

Η θηλυκή Caretta caretta επιστρέφει για να γεννήσει τα αβγά της κάθε φορά στην ίδια παραλία που και αυτή γεννήθηκε. Βγαίνει από τη θάλασσα τη νύχτα και σέρνεται στο πάνω μέρος της παραλίας, όπου σκάβει ένα λάκκο, γεννάει μέχρι και 200 αβγά κι επιστρέφει αμέσως στη θάλασσα. Δυο μήνες αργότερα τα αβγά εκκολάπτονται και τα μικρά χελωνάκια βγαίνουν από την άμμο και τρέχουν προς τη θάλασσα. Τα μικρά είναι ευάλωτα και μεγάλο ποσοστό σκοτώνεται. Υπολογίζεται ότι από τους 1000 νεοσσούς μόνο 1 ή 2 καταφέρνουν να φτάσουν στην ενηλικίωση, δηλ. περίπου 30 χρόνων.


 

Τα τελευταία χρόνια οι πληθυσμοί των χελωνών Caretta caretta έχουν υποστεί δραστική μείωση από διάφορους κινδύνους:

1.     Η καταστροφή των παραλιών ωοτοκίας λόγω της τουριστικής ανάπτυξης. Οι χελώνες είναι αρκετά ντροπαλές, τα φώτα και ο θόρυβος τις φοβίζουν με αποτέλεσμα να μη βγαίνουν στην παραλία για να γεννήσουν κι έτσι αναγκάζονται να αφήνουν τα αβγά τους στη θάλασσα. Άλλες φορές γεννάνε τόσο βιαστικά οπότε η φωλιά γίνεται πρόχειρη κι ελάχιστα αβγά εκκολάπτονται.

2.    Αντί για το φυσικό φωτισμό του ορίζοντα που τα οδηγεί στη θάλασσα, τα νεογνά κατευθύνονται προς τα φώτα του δρόμου όπου πεθαίνουν.

3.    Τραυματισμοί από σκάφη και ανθρώπους.

4.   Σκουπίδια στη θάλασσα και τις ακτές. Οι χελώνες τρώνε τις πλαστικές σακούλες νομίζοντας πως είναι μέδουσες, που είναι η βασική τους τροφή και πεθαίνουν.

ΑΚΡΟΣΤΙΧΙΔΑ

Χ _ _ _ _ _ _ _ _                Έτσι ονομάζονται τα παιδιά της χελώνας
Ε _ _ _ _ _ _ _                   Σ' αυτό το σύμπλεγμα νησιών ανήκει η Ζάκυνθος
Λ _ _ _ _ _ _                      Εκεί γεννάει τα αβγά της η καρέτα καρέτα
Ω _ _ _ _ _ _ _ _ _ Αγαπώ τη χελώνα και την ..... (ρήμα, αντίστροφα)
Ν _ _ _                              Είναι η Ζάκυνθος
Α _ _ _                              Γεννάει η χελώνα


Συμπληρώνω τα κενά:

Το βάρος της καρέτα καρέτα φτάνει τα .... κιλά και το μήκος του καβουκιού της δεν ξεπερνά το ... μ., ενώ το πλάτος της φτάνει τα ... εκ.

Γεννάει κάθε ................... Η περίοδος ωοτοκίας διαρκεί από τα τέλη ...... μέχρι και τα μέσα .........

Οι πιο σημαντικές περιοχές στις οποίες αναπαράγεται είναι η .........., η ............ και η .......

Η θηλυκή καρέτα καρέτα γεννάει τα ...... της στην ίδια παραλία που και αυτή .........

Γεννάει μέχρι .... αυγά και επιστρέφει στη .........

Σκέφτομαι.

Γράφω με δικά μου λόγια γιατί κινδυνεύουν οι χελώνες καρέτα καρέτα και τι πρέπει να κάνουμε για να τις προστατέψουμε:

------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------


 

Επιστημονικό όνομα:

Caretta caretta  

Κοινό όνομα:

Θαλάσσια χελώνα

Βάρος:

Ως 140 κιλά

Μήκος:

Ως 1 μέτρο

Χρώμα:

Είναι μία μεγάλη θαλάσσια χελώνα με καβούκι που αποτελείται από πλάκες καφεκόκκινου χρώματος.

Βιότοπος:

Ζει στην Ζάκυνθο, την Πελοπόννησο και την Κρήτη

Τροφή:

Τρέφεται κυρίως με θαλάσσια φυτά και ασπόνδυλα με ιδιαίτερη προτίμησή στις μέδουσες.

Κύριες απειλές:

Η καταστροφή των παραλιών ωοτοκίας λόγω της τουριστικής ανάπτυξης, τραυματισμοί από σκάφη και ανθρώπους, σκουπίδια στη θάλασσα και τις ακτές.

Γκρίζος λύκος

 

Συστηματική Ταξινόμηση

Βασίλειο:

Ζώα (Animalia)

Φύλο:

Χορδωτά (Chordata)

Κλάση:

Θηλαστικά (Mammalia)

Τάξη:

Σαρκοφάγα (Carnivora)

Οικογένεια:

Κυνοειδή (Cani dae)

Γένος:

Canis

Είδος:

Canis lupus

Γενικά

Ο λύκος αποτελεί το μεγαλύτερο εκπρόσωπο της οικογένειας των κυνοειδών, η οποία με τη σειρά της ανήκει στη τάξη των σαρκοφάγων. Ο πρώτος πρόγονος του λύκου εμφανίστηκε πριν από 54 εκατ. χρόνια στη Β. Αμερική ενώ πήρε τη σημερινή του μορφή πριν 1,5 εκατομμύριο χρόνια.

Ο λύκος (Canis lupus) υπήρξε το θηλαστικό με τη μεγαλύτερη γεωγραφική εξάπλωση στον πλανήτη μας. Στις μέρες μας υπάρχουν δύο είδη λύκων, o γκρίζος λύκος (Canis lupus) και ο κόκκινος λύκος (Canis rufus). Ο κόκκινος ζει μόνο στις νοτιοανατολικές ακτές των ΗΠΑ και στο Μεξικό, ενώ ο γκρίζος έχει εξάπλωση σε όλο σχεδόν τον πλανήτη. Προτιμά τα μεγάλα πυκνά δάση. Μερικές φορές όμως πηγαίνει και σε πεδινές περιοχές που γειτονεύουν με δάση. Στη χώρα μας εμφανίζεται το είδος του γκρίζου λύκου με καφέ τρίχωμα και γκρίζα ράχη στις ορεινές περιοχές της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας.

 

Σωματικά χαρακτηριστικά

Η διάρκεια ζωής του φτάνει τα 16χρόνια. Το βάρος του ενήλικου ατόμου φτάνει ως 60 κιλά, το μήκος του φθάνει το 1 με 1,5 μέτρο και το ύψος του τα 90 εκατοστά. Η κατασκευή του λύκου, ψηλά πόδια, φαρδύ πέλμα του επιτρέπουν να περπατά με άνεση στο χιόνι. Καθημερινά διανύει μεγάλες αποστάσεις για να βρει την τροφή του και μπορεί να αναπτύξει ταχύτητα 40-50 χιλιομέτρων. Το χρώμα του διαφέρει από εποχή σε εποχή. Το χειμώνα είναι γκρίζος στο πάνω μέρος και το καλοκαίρι κιτρινογκριζωπός. Επίσης έχει φουντωτή μακριά ουρά.

 

Ο λύκος έχει εξελιχθεί ώστε να τρέφεται κυρίως με σάρκες. Το κρανίο του είναι μεγάλο σε σχέση με το σώμα του. Το ζώο διαθέτει συνολικά 42 δόντια με χαρακτηριστικούς τους μεγάλους κυνόδοντες. Το δάγκωμά του έχει απίστευτη δύναμη. Τα πέλματά του είναι στραμμένα προς τα έξω για να μπορεί να έχει καλύτερη ισορροπία και να βαδίζει στο χιόνι. Η όσφρηση είναι η ισχυρότερη αίσθηση του λύκου, καθώς μπορεί να εντοπίσει το θήραμά του σε απόσταση 3χμ. μόνο από τη μυρωδιά.


Διατροφή

Ο λύκος είναι ζώο σαρκοφάγο και τρέφεται κυρίως με άγρια φυτοφάγα (ελάφι, ζαρκάδι, αγριογούρουνο, αγριόγιδο), διάφορα μικρά θηλαστικά, τρωκτικά και κτηνοτροφικά ζώα (πρόβατα, γίδια). Τρώει όμως και φρούτα όπως σταφύλια, μούρα και σύκα. Δεν έχει μόνιμη κατοικία και κινείται διαρκώς σε αναζήτηση περιοχών που του εξασφαλίζουν τροφή. Κυνηγά συνήθως τη νύχτα, ενώ την ημέρα κρύβεται σε υπόγειες στοές ή κοιλότητες βράχων.

Στις μεσογειακές χώρες (συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας) ο λύκος λόγω έλλειψης άγριων ζώων αναγκάζεται να επιτεθεί και σε κοπάδια από γιδοπρόβατα και σπανιότερα σε βοοειδή. Σε περίπτωση που το κοπάδι δεν μπορεί να γλιτώσει τότε οι λύκοι σκοτώνουν μεγάλο αριθμό αιγοπροβάτων. Αυτή η αντίδραση θεωρείται φυσιολογική δεδομένου ότι τα ζώα προσπαθούν να εξασφαλίσουν τροφή για μελλοντική κατανάλωση.

Κοινωνική οργάνωση - Αγέλη

Κοινό χαρακτηριστικό όλων των πληθυσμών του λύκου είναι η κοινωνική οργάνωση σε μικρές ή μεγάλες ομάδες (τις αγέλες). Οι αγέλες που σχηματίζουν οι λύκοι στην Ελλάδα περιλαμβάνουν συνήθως 6 με 7 μέλη και σχεδόν ποτέ δεν υπερβαίνουν τα 13-15 άτομα. Αντίθετα στην Αλάσκα έχουν καταγραφεί και αγέλες 30 ατόμων.

 

Τα μέλη κάθε αγέλης επικοινωνούν μεταξύ τους με ήχους και σήματα. Σε κάθε αγέλη υπάρχει ένα κυρίαρχο αρσενικό που μαζί με ένα θηλυκό, αποτελούν το κυρίαρχο ζευγάρι της αγέλης. Το ζευγάρι μένει ενωμένο για όλη τη διάκεια της ζωής τους εκτός αν κάποιο άλλο αρσενικό νικήσει το κυρίαρχο και πάρει τη θέση του ή κάποιο μέλος του ζευγαριού πεθάνει. Το κυρίαρχο αρσενικό είναι ο αρχηγός στο κυνήγι. Είναι ακόμη υπεύθυνος για τον καθορισμό των ορίων της περιοχής, όπου κινείται η αγέλη, τα οποία δεν πρέπει να παραβιάζονται από άλλη.


Αναπαραγωγή

Οι λύκοι ζευγαρώνουν νωρίς την άνοιξη  (Φεβρουάριο ως Απρίλιο). Μετά από εγκυμοσύνη 2 μηνών η λύκαινα γεννάει 3-7 μικρά. Το πρώτο διάστημα όσο τα μικρά θηλάζουν, η λύκαινα δεν τα εγκαταλείπει καθόλου και συντηρείται από το αρσενικό. Σε δύο μήνες περίπου τα μικρά είναι σε θέση να φάνε κρέας.

 

Την ανατροφή των μικρών αναλαμβάνουν εκτός από τους γονείς και η υπόλοιπη αγέλη φέρνοντας τροφή και παρέχοντάς τους προστασία. Τα μικρά μένουν με τους γονείς τους για ένα χρόνο τουλάχιστο. Ο ερχομός του χειμώνα βρίσκει τα μικρά αρκετά ώριμα να ακολουθήσουν τις μετακινήσεις της αγέλης και να μάθουν τα μυστικά του κυνηγιού και της επιβίωσης. Στην ηλικία των 22 μηνών ολοκληρώνεται η ενηλικίωσή τους και εγκαταλείπουν σταδιακά την περιοχή που γεννήθηκαν, αναζητώντας τη δική τους επικράτεια.

 

Καταγωγή

Ο Λύκος (Canis lupus) είναι θηλαστικό της τάξης των Σαρκοφάγων. Στην οικογένεια των Κυνοειδών ανήκουν επίσης ο το τσακάλι, η αλεπού και ο σκύλος. Έχει κοινή καταγωγή με τον σκύλο (Canis lupus familiaris) και θεωρείται πρόγονος όλων των ειδών σκύλων που υπάρχουν σήμερα.

Σ
υγγενικά ζώα

ΚΟΓΙΟΤ

Ζώο συγγενικό με το σκύλο και το λύκο. Ζει στη βόρεια Αμερική, από τον Παναμά ως την Αλάσκα. Μοιάζει πολύ με το λύκο και το λυκόσκυλο. Είναι μοναχικό ζώο. Κυνηγάει συνήθως τη νύχτα μικρά θηλαστικά, πουλιά και έντομα, καθώς και αφύλακτα πρόβατα. Το θηλυκό γεννάει 2-12 μικρά στο τέλος του Γενάρη.

 

ΝΤΙΝΓΚΟ

Ζει στην Αυστραλία. Είναι μεγαλόσωμο ζώο συγγενικό με τον λύκο της Τασμανίας και τρέφεται με μικρότερα ζώα, ακόμη και με έντομα. Συνήθως κυνηγάει σε ζευγάρια. Ζει σε μικρές αγέλες των 4 ως 8 ατόμων.

 

 

Κίνδυνοι - Απειλές

Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία και το Δασικό Κώδικα, από το 1969 απαγορεύεται η σύλληψη και η κατοχή του λύκου από ιδιώτη. Ο σημαντικότερος παράγοντας που επιδρά αρνητικά στην επιβίωση του λύκου είναι οι ανθρωπογενείςδραστηριότητες:

 

1. Η ανθρώπινη παρουσία ακόμα και στις πιο απομακρυσμένες περιοχές, στέρησε από το λύκο τους φυσικούς του χώρους. Πολλά τεχνικά έργα, η διάνοιξη δασικών δρόμων, τα τουριστικά θέρετρα δεν έλαβαν υπόψη τους και την παρουσία του λύκου.

2. Η επέκταση των βοσκοτόπων εις βάρος των δασικών εκτάσεων, οδήγησε στην υποβάθμιση των βιοτόπων του λύκου και στη μείωση της τροφής του (ελάφι, ζαρκάδι, αγριογούρουνο). Το παράνομοκυνήγι και η λαθροθηρία εξαφάνισε σε κάποιες περιοχές τα θηράματα των λύκων και έτσι κάποιες αγέλες αναγκάζονται να αναζητήσουν τη τροφή τους σε σκουπιδότοπους.

3. Η παράνομη θανάτωση λύκων από ορισμένους κτηνοτρόφους για την προστασία των κοπαδιών τους αποτελεί το σημαντικότερο κίνδυνο για την επιβίωση του είδους.

4. Παρατηρείται το φαινόμενο της παράνομης κατοχής λύκων από ιδιώτες, με τη δικαιολογία ότι χρειάζονται έναν "άγριο και δυνατό φύλακα".



Στην Ελλάδα από το 1993 ο λύκος συμπεριλήφθηκε στη λίστα των προστατευόμενων ειδών και απαγορεύτηκε η χρήση δηλητηρίων για την εξόντωσή του. Την τελευταία δεκαετία ο πληθυσμός του λύκου στη χώρα μας έχει σταθεροποιηθεί, αλλά ο κίνδυνος εξαφάνισής του υπάρχει ακόμη.


ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ

Ο Αρκτούρος είναι ένας σύλλογος που δραστηριοποιείται από το 1998 για τη διατήρηση των πληθυσμών του λύκου σε όλη την Ελλάδα καθώς και για τη βελτίωση της σχέσης λύκου και ανθρώπου.

 

Δράσεις:

- Κάνουν συγκέντρωση των στοιχείων για την κατανομή και τον πληθυσμό του λύκου στην Ελλάδα.

- Παίρνουν προληπτικά μέτρα για την προστασία των κτηνοτρόφων. Δίνουν ποιμενικούς σκύλους (τσοπανόσκυλα) στους κτηνοτρόφους για τη φύλαξη των κοπαδιών και σε περίπτωση που θα έχουν απώλειες ζώων από επίθεση λύκων τους αποζημιώνουν.

- Επίσης ενημερώνει και ευαισθητοποιεί τους κατοίκους των ορεινών περιοχών για την ανάγκη της προστασίας του λύκου.

- Έχει δημιουργήσει το καταφύγιο του λύκου στην Αγραπιδιά της Φλώρινας για τη φιλοξενία λύκων που προέρχονται από αιχμαλωσία. Ακόμη, στον Αετό Φλώρινας υπάρχει ο Σταθμός του Περιβαλλοντικού Κέντρου όπου οι λύκοι δέχονται κτηνιατρική περίθαλψη πριν πάνε στο καταφύγιο. Το καταφύγιο είναι μια ειδικά περιφραγμένη ημιορεινή δασική έκταση περίπου 70 στρεμμάτων, στην οποία θα ζήσουν οι λύκοι αυτοί το υπόλοιπο της ζωής τους. Έχοντας εξοικειωθεί απόλυτα με τη ανθρώπινη παρουσία, μακριά από το φυσικό τρόπο επιβίωσης μιας αγέλης στην φύση, οι λύκοι αυτοί δεν μπορούν να επιβιώσουν μόνοι τους.

Ταυτότητα

Επιστημονικό όνομα:

Canis lupus

Κοινό όνομα:

Γκρίζος λύκος

Τάξη:

Σαρκοφάγα

Οικογένεια:

Κυνοειδή

Βάρος:

Ως 60 κιλά.

Ύψος:

Ως 90 εκατοστά.

Μήκος:

Φτάνει το 1 με 1,5 μέτρο.

Χρώμα:

Καφέ τρίχωμα και γκρίζα ράχη.

Μέσος όρος ζωής:

Η διάρκεια ζωής του είναι 8-16 χρόνια.

Χαρακτηριστικά:

Θυμίζει πολύ ένα μεγάλο άγριο σκύλο. Ψηλά πόδια και φαρδιά πέλματα στραμμένα προς τα έξω. Το κρανίο του είναι μεγάλο σε σχέση με το σώμα του. Έχει 42 δόντια και μεγάλους κυνόδοντες. Η όσφρηση είναι η ισχυρότερη αίσθηση του λύκου.

Αναπαραγωγή:

Ζευγαρώνουν νωρίς την άνοιξη. Μετά από εγκυμοσύνη 2 μηνών η λύκαινα γεννάει 3-7 μικρά.

Βιότοπος:

Προτιμά τα μεγάλα πυκνά δάση σε μεσαία έως μεγάλα υψόμετρα . Μερικές φορές όμως πηγαίνει και σε πεδινές περιοχές που γειτονεύουν με δάση.

Τροφή:

Τρώει κυρίως άγρια φυτοφάγα (ελάφι, ζαρκάδι, αγριογούρουνο, αγριόγιδο), διάφορα μικρά θηλαστικά και κτηνοτροφικά ζώα (πρόβατα, γίδια). Τρώει όμως και φρούτα όπως σταφύλια, μούρα και σύκα.

Κίνδυνοι - Απειλές:

Η καταστροφή των βιότοπων του λύκου από ανθρώπινες δραστηριότητες, το παράνομο κυνήγι, η λαθροθηρία, η παράνομη θανάτωση λύκων και η παράνομη κατοχή λύκων από ιδιώτες είναι οι βασικοί κίνδυνοι. Στην Ελλάδα θεωρείται πια, προστατευόμενο είδος.


Μύθοι και Παραδόσεις



Το όνομά του πιστεύουν πως προέρχεται από τη λέξη "λύκη" που σημαίνει φως. Ο λύκος ήταν το σύμβολο του θεού του φωτός Απόλλωνα, ο οποίος συχνά αναφέρεται ως Λύκειος. Αυτή είναι μια επίκληση του Απόλλωνα ως θεού του φωτός που δηλώνει την καταγωγή των λέξεων λυκόφως και λυκαυγές, δηλαδή το σούρουπο και τη χαραυγή. Στο νότιο άκρο της Ακρόπολης υπάρχουν τα ερείπια του Λυκείου, ενός κτιρίου που χρησιμοποιούνταν ως χώρος λατρείας του θεού Απόλλωνα.

Στα νομίσματα του Άργους, την πόλη που προστάτευε ο Απόλλωνας, υπήρχε απεικόνιση του λύκου. Στο μαντείο των Δελφών, το πιο φημισμένο ιερό του Απόλλωνα, υπήρχε στην είσοδο ένας μπρούτζινος λύκος.

Επίσης υπάρχει ο μύθος της γέννησης του Απόλλωνα στη νήσο Δήλο. Σύμφωνα με το μύθο η μητέρα του Απόλλωνα Λητώ ταξίδεψε από τη γη των Υπερβορείων ως τη Δήλο, μεταμορφωμένη σε λύκο και συνοδευόμενη από μια αγέλη λύκων. Στην Κρήτη ο Απόλλωνας αγάπησε την Ακάλλη, την κόρη του Μίνωα και απέκτησαν ένα γιο, τον Μίλητο. Η Ακάλλη μόλις γέννησε, άφησε το νεογέννητο στο δάσος, γιατί φοβόταν τον πατέρα της. Ο Απόλλωνας φρόντισε να ζήσει ο γιος του στέλνοντας λύκους να τον προστατεύουν και μια λύκαινα να τον θηλάζει. Ο λύκος βρισκόταν και στη συνοδεία της θεάς Άρτεμης μαζί με άλλα ζώα.

Λύκος ονομάζεται και ο βασιλιάς που υποδέχτηκε φιλόξενα τους Αργοναύτες στον Άδη. Ένα βασιλιά Λύκο αναφέρει στα έργα του «Ηρακλής» και «Αντιόπη» ο Ευριπίδης.

Ο λύκος αποτελεί βασικό πρωταγωνιστή σε πολλούς μύθους του Αισώπου, καθώς και στις παραδόσεις, στις παροιμίες και στα παραμύθια της νεότερης Ελλάδας. Στα παραμύθια πάντα είναι ο κακός που στο τέλος τιμωρείται. Μερικά από αυτά είναι: Η Κοκκινοσκουφίτσα, Ο λύκος και τα επτά κατσικάκια, Τα τρία γουρουνάκια. Στις μέρες μας όμως έχουν γραφτεί πολλά παραμύθια όπου ο λύκος είναι πλέον ο καλός ήρωας όπως: Τα τρία λυκάκια, Ο τράγος με τα εφτά λυκάκια κ.ά.

Πολλά είναι και τα τοπωνύμια που υποδηλώνουν την παρουσία του λύκου στην Ελλάδα, όπως τα χωριά Λυκοτρίχι και Λυκοστάνη Δωδώνης, Λυκόστομο Καβάλας, Λύκος Φιλιατών, Λύκοι Έδεσσας, Λυκοδρόμι Ξάνθης, Λυκόβρυση Αττικής και Λυκοποριά Κορινθίας, Λυκότραφος Μεσσηνίας, Λύκισσα Πυλίας, Λυκόσουρα Μεγαλόπολης, Λυκοτρύπι Ναυπλίας.

1. Κυκλώνω τη σωστή απάντηση:

1. Ο λύκος ανήκει στην τάξη των

α) Παμφάγων

β) Σαρκοφάγων

γ) Φυτοφάγων

2. Το είδος του λύκου που ζει στη χώρα μας είναι

α) Κόκκινος λύκος

β) Άσπρος λύκος

γ) Γκρίζος λύκος

3. Η ισχυρότερη αίσθηση του λύκου είναι

α) Όσφρηση

β) Αφή

γ) Όραση

4. Συγγενικά ζώα με το λύκο είναι

α) Αρκούδα

β) Κογιότ, Ντίνγκο

γ) Ελάφι, ζαρκάδι

5. Το βάρος του λύκου είναι ως

α) 100 κιλά

β) 25 κιλά

γ) 60 κιλά

6. Οι αγέλες που σχηματίζουν οι λύκοι στην Ελλάδα περιλαμβάνουν συνήθως

α) 30 μέλη

β) 6-7 μέλη

γ) 2-3 μέλη

7. Μετά από εγκυμοσύνη 2 μηνών η λύκαινα γεννάει

α) 3-7 μικρά

β) 1 μικρό

γ) 10 μικρά

2. Σημειώνω Χ στις σωστές φράσεις:

 

ΝΑΙ

ΟΧΙ

Οι λύκοι ζουν ο καθένας μόνος του, όχι σε κοινωνικές ομάδες.

 

 

 

Κυνηγά συνήθως τη νύχτα, ενώ την ημέρα κρύβεται σε κοιλότητες βράχων.

 

 

Σε κάθε αγέλη υπάρχει ένα κυρίαρχο ζευγάρι.

 

 

 

Το παράνομο κυνήγι και η λαθροθηρία εξαφάνισε σε κάποιες περιοχές τα θηράματα των λύκων.

 

 

Οι λύκοι ζευγαρώνουν το χειμώνα.

 

 

Ζει κυρίως στις ορεινές περιοχές της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας.

 

 


Αντιστοιχίζω τις λέξεις με τη σωστή σημασία τους:

 

Λύκη

  •  
  • Το σούρουπο

Λυκόφως

  •  
  • Το θηλυκό του λύκου

Λυκαυγές

  •  
  • Ναός του Απόλλωνα

Λυκοφιλία

  •  
  • Φως

Λύκαινα

  •  
  • Η φωλιά του λύκου

Λυκοφωλιά

  •  
  • Ψεύτικη φιλία

Λυκόπουλο

  •  
  • Το χάραμα

Λύκειον

  •  
  • Το μικρό του λύκου


Τα αλφαβητάρια του λύκου

Ά γριος

Ί χνη ακολουθεί

Ρ άχη γκρίζα

Β αρύς

Κ υνηγός

Σ αρκοφάγο

Γ κρίζος

Λ αίμαργος

Τ ρομερός

Δ υναμικός

Μ αθημένος στα δάση

Υ πεύθυνος

Ε λεύθερος

Ν υχτόβιος

Φ αρδύ πέλμα

Ζ ει στα βουνά

Ξ ύπνιος τη νύχτα

Χ οντρός

Ή ταν κάποτε πολλοί

Ο υρά φουντωτή

Ψ άχνει για θήραμα

Θ ηρευτής

Π ερήφανος

Ώ σπου να το βρε

 

Α ρχηγός

Ί σως λίγο φιλικός

Ρ άχη γκρίζα

Β ιαστικός

Κ αφετής

Σ αρκοφάγος

Γ ρήγορος

Λ υκόπουλα

Τ ρίχωμα πυκνό

Δ υνατός

Μ υρίζει από μακριά

Υ πάρχει στην Ελλάδα

Ε λεύθερο πνεύμα

Ν ικητής

Φ υτοφάγα τον φοβούνται

Ζ ευγάρι κυρίαρχο

Ξ εσκίζει σάρκες

Χ ρώμα αλλάζει

Ή συχος σχετικά

Ό μορφος

Ψ ηλά πόδια

Θ αρραλέος

Π ροστατευόμενο είδος

Ω ραίος

 

 

Η φώκια Μοναχός

 

Από τα μεγαλύτερα είδη φωκιών στον κόσμο, η μεσογειακή Φώκια έχει μήκος γύρω στα 2,5 μέτρα και ζυγίζει 300 κιλά περίπου. Το δέρμα της καλύπτεται από στιλπνό τρίχωμα, με πιο συνηθισμένα χρώματα το γκρίζο ή καφέ στη ράχη, με πιο ανοιχτόχρωμη κοιλιά. Τα νεογέννητα έχουν μήκος 1 μέτρο και ζυγίζουν 15-20 κιλά. Το δέρμα τους καλύπτεται από μακρύ μαύρο τρίχωμα μ' ένα άσπρο «μπάλωμα» στην κοιλιά. Η αναπαραγωγική περίοδος τοποθετείται στους μήνες Μάιο-Νοέμβριο και γεννιέται ένα μόνο μικρό. Μπορεί να φτάσει σε ηλικία και τα 45 χρόνια. Οι φώκιες βγαίνουν στη στεριά για να κοιμηθούν, να ξεκουραστούν και να γεννήσουν. Η φώκια «Μοναχός» τρέφεται με μια μεγάλη ποικιλία ψαριών, καθώς και με χταπόδια, καλαμάρια κ.ά.

Αρχαία ελληνικά νομίσματα με φώκιες και αποσπάσματα της «Οδύσσειας» του Ομήρου, την περιγράφουν να λιάζεται σε αμμουδερές ακτές της Ελλάδας. Η Μεσογειακή Φώκια ή Φώκια Μοναχός (Monachus monachus), είναι το σπανιότερο είδος φώκιας στον κόσμο και τη στιγμή αυτή το πιο απειλούμενο με εξαφάνιση ζώο της Ευρώπης.


 

Σήμερα δυστυχώς η μεσογειακή φώκια monachous monachous έχει περιοριστεί σε μια μικρή θαλάσσια περιοχή των βόρειων Σποράδων που έχει χαρακτηριστεί εθνικό θαλάσσιο πάρκο (η έντονη περιοχή). Τα ζώα που έχουν απομείνει είναι ελάχιστα   (κάτω από 50). Οι λόγοι της δραματικής (σε σημείο εξαφάνισης) μείωσης της φώκιας είναι λίγο πολύ γνωστοί και οφείλονται στις δραστηριότητες του ανθρώπου.

Οι φώκιες συχνά αναγκάζονται να διανύσουν δεκάδες ή και εκατοντάδες χιλιόμετρα (η ριγωτή περιοχή δείχνει τη μέγιστη περιοχή μετακίνησής τους) για να βρουν την τροφή τους, που αποτελείται κυρίως από ψάρια και μαλάκια.


 

Τέλος στην Αλόννησο λειτουργεί Μονάδα Περίθαλψης φωκιών, με στόχο τη διάσωση, περίθαλψη και επανένταξη στο φυσικό τους περιβάλλον τραυματισμένων ή ορφανών φωκιών.

Tαυτότητα

 

Επιστημονικό όνομα:

Monachus monachus

Κοινό όνομα:

Φώκια

Βάρος:

Ως 300 κιλά

Μήκος:

Ως 2,5 μέτρα

Χρώμα:

Πιο συνηθισμένα χρώματα είναι το γκρίζο ή καφέ στη ράχη, με πιο ανοιχτόχρωμη κοιλιά.

Βιότοπος:

Ζει στις βόρειες Σποράδες.

Τροφή:

Τρέφεται κυρίως με ψάρια, χταπόδια και καλαμάρια.

Κύριες απειλές:

Είναι το πιο απειλούμενο με εξαφάνιση ζώο της Ευρώπης και αυτό οφείλεται στις δραστηριότητες του ανθρώπου. Οι φώκιες που έχουν απομείνει είναι κάτω από 50.

 

«ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΑ ΕΙΔΗ - ΚΑΦΕ ΑΡΚΟΥΔΑ, ΛΥΚΟΣ»

 

Την Τετάρτη 30 Μαΐου πραγματοποιήσαμε την τελική εκδήλωση του περιβαλλοντικού προγράμματος με το οποίο ασχοληθήκαμε η Γ' τάξη τη φετινή χρονιά. Την εκδήλωση παρακολούθησαν όλοι οι μαθητές και οι δάσκαλοι του σχολείου μας καθώς και πολλοί γονείς. Επίσης παραβρέθηκαν ο υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Α/θμιας κ. Γιάννης Οργανόπουλος, ο σχολικός σύμβουλος της περιφέρειάς μας κ. Ιωάννης Φύκαρης και ο αντιδήμαρχος του δήμου Δίου κ. Δημήτρης Ρέντζιος.

Πρώτα έγινε η παρουσίαση του προγράμματος με προβολή εικόνων και φωτογραφιών σε οθόνη μέσω του Η/Υ. Δείξαμε εικόνες και γενικά στοιχεία για τα απειλούμενα είδη που ασχοληθήκαμε, τις εργασίες και τις κατασκευές που κάναμε καθώς και τις εκπαιδευτικές επισκέψεις που πραγματοποιήσαμε. Η παρουσίαση κράτησε γύρω στα 12 λεπτά και ακουγόταν ευχάριστη μουσική.

Στη συνέχεια το κοινό παρακολούθησε τη θεατρική μας παράσταση με τίτλο: «Απολογία.αθώων». Η υπόθεση του έργου ήταν ότι σε ένα δικαστήριο δικαζόταν οι οικογένειες της αρκούδας και του λύκου. Μετά από τις κατηγορίες που έλεγαν οι άνθρωποι, τα ζώα απολογούνται και στο τέλος καταφέρνουν ν' αποδείξουν ότι είναι αθώοι και πως θα έπρεπε οι άνθρωποι να σκεφτούν τις αληθινές αιτίες και να βρουν λύσεις.

Στο τέλος ακολούθησε έκθεση βιβλίου με θέμα την οικολογία και τα απειλούμενα είδη ζώων. Στην αίθουσα εκδηλώσεων του σχολείου μας όπου πραγματοποιήθηκε η εκδήλωση, υπήρχαν φωτογραφίες, κολλάζ, κατασκευές και γενικότερα όλο το υλικό που δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς από το πρόγραμμα. Επίσης στην αρχή της εκδήλωσης μοιράσαμε ενημερωτικά φυλλάδια με συνθήματα και σκέψεις μας γύρω από την προστασία των απειλούμενων ζώων.

Μας άρεσε πολύ αυτή η γιορτή. Απολαύσαμε το θεατρικό επειδή ήταν πολύ ωραίο, βάψαμε τις μύτες μας, οι λύκοι είχαν και μουστάκια. Είχαμε και αυτιά, οι λύκοι μυτερά και οι αρκούδες κυκλικά.

Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον Διευθυντή μας κ. Βασίλη Τσιρώνη για την ανεκτίμητη βοήθεια που μας πρόσφερε καθ' όλη τη διάρκεια της χρονιάς και τις δασκάλες μας για την υπομονή και την αγάπη με την οποία μας αντιμετώπισαν. Ευχόμαστε κάθε χρόνο να έχουμε την ευκαιρία να ασχολούμαστε με θέματα πέρα από τα μαθήματα όπως είναι το περιβάλλον, η υγεία και ο πολιτισμός.




Οι ανταποκριτές: Δημήτρης Καλαϊτζής, Γιώργος Σπανός, Διονύσης Καρτσαμπάς,
Ευδοκία Καλαϊτζή, Σταματία Καρτσαμπά, Ιάκωβος Μπακούρας, Γιώργος Καρτσαμπάς. Ροδώνας, τρίτο τεύχος, Ιούνιος 2007

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
(30 ΜΑΪΟΥ 2007)

Παρουσίαση μέσω Η/Υ
Θεατρικό: "Απολογία... αθώων"
Θεατρικό
Τραγουδήσαμε και χορέψαμε.
Έκθεση βιβλίου με θέμα τα απειλούμενα είδη.
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ

 

ΕΙΚΟΝΕΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΑ ΕΙΔΗ ΖΩΩΝ

Καφέ αρκούδα
Λύκος
Δύο από τα τελευταία σύμβολα της άγριας ζωής.
απειλούνται με εξαφάνιση

Αγριόγιδο
ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΤΩΝ ΒΟΥΝΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
1. Βόρεια Πίνδος, 2. Νότια Πίνδος, 3. Όλυμπος,
4.
Ροδόπη
Ο συνολικός αριθμός τους δεν ξεπερνά τα 500 αγριόγιδα.
Στον Όλυμπο ζουν μόνο 100 περίπου αυστηρά προστατευόμενα αγριόγιδα.
ΕΛΑΦΙ
Στην Ελλάδα έχουν μείνει ελάφια στη Ροδόπη και στην Πάρνηθα.
Καρέτα καρέτα
Αναπαράγεται πλέον μόνο στη Ζάκυνθο, στη Πελοπόννησο και στην Κρήτη.
Μονάχους μονάχους
Το σπανιότερο είδος φώκιας στον κόσμο.
Το πρώτο απειλούμενο με εξαφάνιση ζώο της Ευρώπης.
Υπάρχει μόνο στις Βόρειες Σποράδες.
Έχουν μείνει κάτω από 50 φώκιες.
ΛΥΚΟΣ
ΣΥΜΒΟΛΟ ΔΥΝΑΜΗΣ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ
- Βάρος ως 60 κιλά, ύψος ως 90 εκ.
- Διάρκεια ζωής 16 χρόνια
- Εξαιρετικά δυνατά πόδια
- Διανύει ως 40 χιλιόμετρα την ώρα
- Τρέφεται κυρίως με άγρια φυτοφάγα
- Λόγω της έλλειψής τους αναγκάζεται να τρώει
κτηνοτροφικά ζώα
Αυτό το ξέρατε;
Τρώει πολλά φρούτα και.
τρελαίνεται για σταφύλια!
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ
Ζει σε αγέλες των 6-7 μελών
Μετά από εγκυμοσύνη 2 μηνών η λύκαινα γεννάει 3-7 μικρά.
Λύκε, λύκε είσαι εδώ;
Άραγε ως πότε τα άγρια και επιβλητικά
αυτά ζώα θα συνεχίσουν να ζουν μαζί μας στον πλανήτη γη;
Ήταν το θηλαστικό με τη μεγαλύτερη γεωγραφική εξάπλωση στον πλανήτη μας.
Σήμερα ζει μόνο στις ορεινές περιοχές της Κεντρικής
και Βόρειας Ελλάδας.
ΚΙΝΔΥΝΟΙ
ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΒΙΟΤΟΠΩΝ - ΚΥΝΗΓΙ - ΛΑΘΡΟΘΗΡΙΑ - ΠΑΡΑΝΟΜΗ ΚΑΤΟΧΗ ΑΠΟ ΙΔΙΩΤΕΣ -
ΦΟΝΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ
Από το 1969 απαγορεύεται:
- Η σύλληψη και η κατοχή λύκου
- Το κυνήγι και η θανάτωση λύκων
ΚΑΦΕ ΑΡΚΟΥΔΑ
Μακρύ παρελθόν... αβέβαιο μέλλον
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ
- Φτάνει τα 250 κιλά ανάλογα με την εποχή και ύψος ως 1,10 μ.
- Έχει άριστη ακοή και όσφρηση αλλά όχι καλή όραση.
Είναι ζώο πελματοβάμων γιατί περπατά με όλο το πέλμα.
Η καμπούρα που μαζεύει το λίπος για το χειμώνα  λέγεται τράχηλος.
Το χειμώνα πέφτει σε χειμέριο λήθαργο.
ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ
Η αρκούδα γεννάει 1 με 2 μικρά κάθε 2 χρόνια.
Γεννιούνται τέλη Ιανουαρίου.
Είναι τυφλά, γυμνά και ζυγίζουν 350-400 γραμμάρια.
Τα μικρά μένουν 2 χρόνια κοντά στη μητέρα τους.
Μαθαίνουν να επιβιώνουν,
να βρίσκουν τροφή και
να αποφεύγουν τον άνθρωπο!
ΤΡΟΦΗ
Είναι ζώο παμφάγο αλλά προτιμά τις φυτικές τροφές
Της αρέσουν τα μυρμήγκια
Τρελαίνεται για μέλι!
Εμφανίστηκε πριν από 35 εκατ. χρόνια.
Ως τον 15ο αιώνα ζούσε σε ολόκληρη την Ευρώπη.
ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
Στο μεταίχμιο της επιβίωσης
Στην Ευρώπη ζει σε κάποιες χώρες με μικρούς πληθυσμούς που δεν επικοινωνούν μεταξύ τους.
Στη Γαλλία έχουν απομείνει περίπου 10, ενώ στην Ισπανία και την Ιταλία περίπου από 50.
Στην Ελλάδα έως το 19ο αιώνα,
η αρκούδα ζούσε ακόμη και στην
Πελοπόννησο.
Σήμερα ζει μόνο στη βόρεια Πίνδο
και την
κεντρική Ροδόπη.
Ο πληθυσμός της υπολογίζεται σε 180 άτομα περίπου.
Οι αιτίες;
- Η καταστροφή των δασών
- Η διακοπή του χειμέριου λήθαργου λόγω ενόχλησης
- Ο φόνος από τον άνθρωπο
Η αιχμαλωσία από τον άνθρωπο.
- Τσίρκα
- Ζωολογικοί κήποι και...
... αρκούδα χορεύτρια
Ευτυχώς στην Ελλάδα δεν υπάρχουν πια χορεύτριες.
Σε άλλες χώρες των Βαλκανίων η "αρκούδα χορεύτρια" εξακολουθεί να υπάρχει.
ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ
Απαγορεύεται ο φόνος, η αιχμαλωσία, η κατοχή και η έκθεση σε δημόσια θέα της καφέ αρκούδας.
Ζωή για την αρκούδα σημαίνει ζωή για τα δάση και τον άνθρωπο.
Η περιβαλλοντική μας ομάδα
Επιλέξαμε αυτό το θέμα γιατί αγαπάμε πολύ τα ζώα.
Βρήκαμε πληροφορίες
Φέραμε φωτογραφίες
Η αρκούδα στην τέχνη
Ο λύκος στην τέχνη
Η αρκούδα στα άστρα
Μικρή και Μεγάλη Άρκτος
Γελοιογραφίες με την αρκούδα
Η αρκούδα, ο λύκος και τα άλλα ζώα στη μυθολογία
Ψάξαμε, βρήκαμε, διαβάσαμε μύθους, παραμύθια, ιστορίες.
Φτιάξαμε την ταυτότητα του κάθε ζώου που μελετήσαμε, σταυρόλεξα, ακροστιχίδες, αλφαβητάρια,  χαϊκού, παραμύθια, ποιήματα, σχηματοποιήματα.
Σκέφτομαι όπως η αρκούδα.
Ποζάραμε στο φακό.

12 Δεκεμβρίου 2006
ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΟ ΚΠΕ ΝΑΟΥΣΑΣ

Μονοήμερο πρόγραμμα:
Στα μονοπάτια του Βερμίου

 

Υποδοχή στο ΚΠΕ
Ζωγραφίσαμε το περιβάλλον.
Δείξαμε τις ζωγραφιές μας.
Βάλαμε τα αδιάβροχα. και φύγαμε στο δάσος
Παρατηρούσαμε και σημειώναμε.
Μάθαμε πως βρίσκουμε την ηλικία ενός δέντρου.
Μετρήσαμε την θερμοκρασία του εδάφους.
Είδαμε καταρράκτες.
Τέλος, φύγαμε με τις καλύτερες εντυπώσεις!

18 Μαΐου 2007

Επίσκεψη στον Αρκτούρο



Το Περιβαλλοντικό Κέντρο βρίσκεται στο Νομό Φλώρινας και αποτελείται από:
- Το Κέντρο Ενημέρωσης για την   Καφέ Αρκούδα στον Αετό
- Τον Κτηνιατρικό Σταθμό, ο οποίος λειτουργεί στον Αετό
- Το Καταφύγιο της Καφέ Αρκούδας στο Νυμφαίο
- Το Καταφύγιο του Λύκου στη κοινότητα της Αγραπιδιάς


Ο Αρκτούρος δημιούργησε το Καταφύγιο του Λύκου στην Αγραπιδιά της Φλώρινας. Φιλοξενεί αιχμάλωτους λύκους που προέρχονται είτε από κατασχέσεις, είτε από ζωολογικούς κήπους.
Το Καταφύγιο της αρκούδας φιλοξενεί αιχμάλωτες αρκούδες.
Ήταν χορεύτριες ή προήλθαν από τσίρκα και ζωολογικούς κήπους.
Αετός Φλώρινας - Κέντρο ενημέρωσης του Αρκτούρου
Μέσα στο Κέντρο Ενημέρωσης
Ενημέρωση από την υπεύθυνη
Ήταν χορεύτριες.
Ανδρέας Κούκλα Γιωργάκης Ντιουκ.
Είδαμε πατημασιές αρκούδας.
Μας μίλησαν για την τροφή της.
Παρακολουθήσαμε ταινία.
Κάναμε ερωτήσεις.
Η ομάδα της συνέντευξης
Νυμφαίο Φλώρινας
Το καταφύγιο της αρκούδας
Ο χώρος που ζουν οι 14 αρκούδες
Μας μιλάει η υπεύθυνη του καταφυγίου
Να η Βέσνα, κόβει βόλτες.
Ώρα για ξεκούραση.
Γύρισε να μας δει.
Να και ο Ντιουκ.
Κοιμάται του καλού καιρού.
Κάπου εκεί στο βάθος και ο Μίσα.
Ε, μετά απ' όλα αυτά ήρθε η ώρα για φαγητό.
.και καλή επιστροφή!


ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΜΙΑΣ ΑΡΚΟΥΔΑΣ

ΧΕΙΜΩΝΑΣ

Αγαπημένο μου ημερολόγιο είναι αρχές του Δεκέμβρη. Το χειμώνα όπως ξέρεις πέφτω σε χειμέριο λήθαργο. Αυτός ο χειμωνιάτικος ύπνος μου κρατάει από το Νοέμβριο ως τα μέσα Μαρτίου. Μπήκα λοιπόν στη φωλιά μου που την είχα ετοιμάσει από πριν στρώνοντας φύλλα και κλαδιά. Τη φωλιά μου την έκανα φέτος σε μια κουφάλα δέντρου. Έξω το δάσος έχει ντυθεί με ένα απαλό στρώμα χιονιού. Μέσα στη φωλιά όμως επικρατεί ησυχία και ζεστασιά.

 

Το χειμώνα δεν τρώω, μόνο κοιμάμαι. Το σώμα μου παγώνει και η καρδιά μου χτυπά πιο αργά. Ο ύπνος μου όμως δεν είναι βαθύς. Απλά λαγοκοιμάμαι ήρεμα. Ένα στρώμα λίπους κάτω από το δέρμα μου με ζεσταίνει. Έφαγα πολύ βλέπεις το φθινόπωρο και αποθήκευσα λίπος στον τράχηλο - η καμπούρα που έχω στην πλάτη μου - για να βγάλω το μακρύ χειμώνα.

Γύρω στα τέλη Ιανουαρίου θα γεννήσω τα μικρά μου που θα τα ταίζω με γάλα από το στήθος μου. Όταν γεννιούνται ζυγίζουν 300-400 γραμμάρια , είναι τυφλά και χωρίς τρίχωμα. Θα τα κρατήσω δύο ολόκληρα χρόνια κοντά μου για να τα μεγαλώσω και να τα μάθω να βρίσκουν τροφή και να προφυλάσσονται.


ΑΝΟΙΞΗ

Μπαίνοντας ο Μάρτης ο καιρός γίνεται πιο ζεστός και ξυπνάω. Μόλις ξεμυτίσω με τα αρκουδάκια μου από τη φωλιά μας εκείνα εξερευνούν το χώρο γύρω μας χωρίς όμως να απομακρύνονται από κοντά μου.

 

Την άνοιξη είμαι πια πολύ αδύνατη γιατί έχω ξοδέψει όλο το λίπος μου το χειμώνα. Έχω μια φοβερή πείνα! Όμως δεν είναι ακόμη τόσο εύκολο να βρω τροφή. Σκάβω με τα νύχια μου το χώμα όπου φυτρώνουν οι κρόκοι και τρώω τους βολβούς.

Καθ' όλη τη διάρκεια της άνοιξης εκπαιδεύω τα μικρά μου γιατί οι κίνδυνοι στο δάσος είναι πολλοί. Συχνά τους λέω: «όσο είστε ακόμη μικρά, μακριά από τους λύκους. Προπάντων να μην απομακρύνεστε ποτέ από κοντά μου».

Αυτή η εποχή είναι πολύ σημαντική για να γνωρίσουν τα αρκουδάκια μου κάθε γωνιά του δάσους. Να μάθουν ότι στα ξέφωτα ωριμάζουν τα βατόμουρα κι ανάμεσα στα δέντρα τα μύρτιλα. Να σηκώνουν τις πέτρες και να βρίσκουν μυρμήγκια που τόσο μας αρέσουν. Να ψάχνουν για περσινούς καρπούς και μήλα που θάφτηκαν στο χώμα μέχρι να βγουν πάλι οι φετινοί καρποί.

 

Το Μάιο όλα είναι πανέμορφα στο δάσος. Πλέον μπορούμε να βρίσκουμε εύκολα τροφή. Χάρη στη δυνατή μας όσφρηση μπορούμε να εντοπίζουμε τους καρπούς του δάσους όταν είναι ώριμοι. Τρώμε κεράσια, κορόμηλα, αγριοφράουλες, μούρα και τόσα άλλα!

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

Τώρα πια είναι καλοκαίρι. Κάνουμε βόλτες με τα μικρά μου για να γνωρίσουν τα μέρη όπου θα μπορούν να βρουν άφθονο φαγητό. Μπορεί να είμαστε παμφάγα αλλά μας αρέσουν κυρίως οι φυτικές τροφές. Αναζητούμε τροφή μόνο το βράδυ, μετά το ηλιοβασίλεμα ή την αυγή.

 

Τον Ιούλιο ζεσταινόμαστε πολύ και αναζητάμε δροσιά μέσα στο νερό. Πέρα από τη δροσιά, το μπάνιο διώχνει και τα έντομα που φωλιάζουν στο δέρμα μας. Αυτή την εποχή ψαρεύουμε σολωμούς στα ποτάμια χώνοντας μόνο το στόμα μας στο νερό και ανοιγοκλείνοντάς το τυχαία. Αν βρούμε και καμιά κερήθρα γεμάτη μέλι αρχίζει το φαγοπότι.

Κατά τον Αύγουστο τα αρκουδάκια μου είναι κιόλας 8 μηνών. Έχουν μάθει πάρα πολλά πράγματα και μεγάλωσαν τόσο! Αλλά κι εγώ έχω παχύνει αρκετά. Όλα αυτά που έτρωγα αυτούς τους μήνες με κάλυψαν μ' ένα στρώμα λίπους που φτάνει στη ράχη και στην κοιλιά μου τα 7 εκατοστά πάχος.

 

Τον Αύγουστο ζυγίζω 30 κιλά περισσότερο απ' ότι τον Απρίλιο. Αυτό βέβαια δεν μ' εμποδίζει ν' αρέσω στους αρκούδους. Να, όπως πριν από λιγες μέρες εκεί που έπινα νερό σ' έναν χείμαρρο να ξεδιψάσω με τα μικρά μου, ένας αρκούδος εμφανίστηκε στην απέναντι όχθη. Μου έδειξε ότι ήθελε να ζευγαρώσει μαζί μου. Εγώ του έδειξα ότι δεν ήθελα. Ασχολιόμουν με τα μικρά μου όταν εκείνος άρχισε να κατευθύνεται απειλητικά προς τα παιδιά μου. Κατάλαβε πως μόνο χωρίς αυτά θα του παραδινόμουν. Τότε θύμωσα πάρα πολύ και σηκώθηκα στα πίσω πόδια μου, βρυχήθηκα άγρια. Αυτό έφτασε για να πείσει τον αρκούδο ν' απομακρυνθεί. Ο ανόητος ήταν άπειρος. Δεν ήξερε ότι μια αρκούδα - μητέρα φροντίζει τα παιδιά της για 16 μήνες. Δηλαδή εγώ θα φροντίζω τα μικρά μου ως το επόμενο καλοκαίρι. Η επιθυμία μου για ζευγάρωμα θα επιστρέψει μόνο όταν φύγουν τα αρκουδάκια να ζήσουν πια μόνα τους.

 

ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ

Απ' όλες τις εποχές το φθινόπωρο μου αρέσει περισσότερο επειδή το δάσος πλημμυρίζει με χρώματα. Τώρα πια εγώ και τα αρκουδάκια μου έχουμε βάλει αρκετά κιλά τρώγοντας λογής λογής τροφές, όπως βελανίδια, κουκουνάρια, κάστανα, καρπούς αγριοτριανταφυλλιάς και αγριόμηλα. Είπαμε άλλωστε ότι το φθινόπωρο δεν είναι καιρός για δίαιτα! Πρέπει να αποθηκεύσουμε λίπος για να βγάλουμε το χειμώνα. Σήμερα το πρωί σηκώθηκε ένα τσουχτερό αεράκι που το θεώρησα σημάδι για να αρχίσω να προετοιμάζομαι για το χειμέριο λήθαργο.

 

Εδώ και μερικές μέρες έχουν αρχίσει οι βροχές και εγώ με δυσκολία περπατώ στο μονοπάτι που οδηγεί στη φωλιά μου. Με ακολουθούν τα μικρά. Πηγαίνουμε όλοι μαζί να ξαναφτιάξουμε το χειμωνιάτικο κρεβατάκι με ξερά κλαδιά, μούσκλια και φύλλα. Αυτή τη χρονιά πρέπει να ετοιμάσω χώρο για τρεις. Εμένα και τα αρκουδάκια μου.

Μόλις τελείωσα το στρώμα και το συγύρισμα, γύρισα και κοίταξα με καμάρι τα παιδιά μου. Θα περάσουν τον πρώτο τους χειμέριο λήθαργο μαζί μου. Ελπίζω το επόμενο φθινόπωρο να ξέρουν τι πρέπει να κάνουν για να επιβιώσουν. Η φωλιά οπωσδήποτε είναι πολύ σημαντική αν θέλουν να τα καταφέρουν.

Ένας χρόνος πέρασε κιόλας.

Εδώ και μέρες χιονίζει. Ο ήχος του νερού στο ποτάμι δεν ακούγεται πια. Η ησυχία είναι απόλυτη. Το χειμώνα η φύση παραδίνεται σ' ένα μεγάλο ύπνο. Τα αρκουδάκια μου κοιμούνται. Αυτές τις μέρες κλείνουν ένα χρόνο αλλά ποιος νοιάζεται γι' αυτά τώρα; Πω! Πω! Μ' έχει πιάσει κι εμένα τώρα που το σκέφτομαι μια νύστα. Αγαπημένο μου ημερολόγιο σ' αφήνω για να πέσω κι εγώ σε βαθύ ύπνο. Θα σε ξανανοίξω την άνοιξη, ως τότε καλό ύπνο!!!



*
Οι εικόνες είναι από το βιβλίο «Ένας χρόνος με την αρκούδα και τα ζώα του δάσους», A. Μπερτίνο και Φ. Βάλλα, Εκδόσεις Πατάκη. Τα παιδιά έγραψαν το ημερολόγιο της αρκούδας διαβάζοντας αυτό το βιβλίο καθώς και το βιβλίο της Αντιγόνης Καραγκούνη «Εγώ, η καφέ αρκούδα», εκδόσεις Νέοι Ακρίτες.

Επιτραπέζιο παιχνίδι

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΚΑΦΕ ΑΡΚΟΥΔΑΣ


Κάρτες παιχνιδιού

Πού βρίσκεται το καταφύγιο της καφέ αρκούδας του Αρκτούρου;
Α) Κοζάνη
Β) Νυμφαίο
Γ) Γρεβενά


Από πότε απαγορεύεται το κυνήγι της καφέ αρκούδας;
Α) 1950
Β) 2001
Γ) 1969


Πού είναι το Κέντρο ενημέρωσης και ο Κτηνιατρικός Σταθμός του Αρκτούρου;
Α) Αετός Φλώρινας
Β) Ιωάννινα
Γ) Καβάλα


Πόσες αρκούδες υπολογίζουν ότι έχουν μείνει στην Ελλάδα; Α) 500
Β) 180
Γ) 50


Ποια είναι η μεγαλύτερη αρκούδα της γης;
Α) Μαύρη αρκούδα
Β) Καφέ αρκούδα
Γ) Πολική αρκούδα


Ποιοι είναι εχθροί της αρκούδας;
Α) Κυνηγός, αρκουδιάρης
Β) Δασοφύλακας
Γ) Οικολόγος


Ποιος είναι ο μέσος όρος ζωής της καφέ αρκούδας;
Α) 5-10 χρόνια
Β) 20-25 χρόνια
Γ) 30-40 χρόνια


Πριν από πόσα εκατομμύρια χρόνια εμφανίστηκε η αρκούδα;
Α) 5 εκ. χρόνια
Β) 60 εκ. χρόνια
Γ) 35 εκ. χρόνια


Ποιο είναι το επιστημονικό όνομα της καφέ αρκούδας;
Α) Canis lupus
Β) Ursus arctos
Γ) Caretta caretta


Με ποιο ζώο έχει κοινό προπάππο η καφέ αρκούδα;
Α) Γάτα
Β) Ελέφαντας
Γ) Πάντα


Πότε έχουν γενέθλια όλα τα αρκουδάκια;
Α) Μάιο
Β) Ιούλιο
Γ) Ιανουάριο


Ποια είναι η αγαπημένη λιχουδιά της αρκούδας;
Α) σύκα
Β) μέλι
Γ) κούμαρα


Τι κοινό έχει ένα νεογέννητο αρκουδάκι με ένα μήλο;
Α) Έχουν το ίδιο βάρος.
Β) Έχουν το ίδιο μήκος.
Γ) Έχουν το ίδιο ύψος.


Ποιο είναι το ύψος της καφέ αρκούδας;
Α) Ως 2.80 μ.
Β) Ως 1.10 μ.
Γ) Ως 3 μ.


Ποιο είναι το μήκος της καφέ αρκούδας;
Α) 1.70 - 2.20 μ.
Β) 1.50 - 2 μ.
Γ) 3 - 3.50 μ.


Ποια είναι η ισχυρότερη αίσθηση της καφέ αρκούδας; Α) Όσφρηση
Β) Όραση
Γ) Ακοή


Σε ποια τάξη ανήκει η καφέ αρκούδα;
Α) Σαρκοφάγα
Β) Παμφάγα
Γ) Φυτοφάγα


Σε ποια οικογένεια ανήκει η καφέ αρκούδα;
Α) Των Κυνοειδών
Β) Των Αρκτιδών
Γ) Των Ελαφιδών


Πόσα μικρά γεννάει η καφέ αρκούδα;
Α) 4-6 μικρά
Β) 5-10 μικρά
Γ) 1-2 μικρά


Μέχρι πόσα κιλά φτάνει η καφέ αρκούδα;
Α) 250 κιλά
Β) 100 κιλά
Γ) 350 κιλά


Πού αποθηκεύει το λίπος της η αρκούδα;
Α) Στον τράχηλο
Β) Στον τρίχιλο
Γ) Στον τρόχηλο


Ποιος είναι ο κυριότερος κίνδυνος για την αρκούδα;
Α) Ο ελέφαντας
Β) Ο άνθρωπος
Γ) Η αλεπού


Τι σχήμα έχει το κεφάλι της καφέ αρκούδας;
Α) Στρογγυλό
Β) Τετράγωνο
Γ) Τριγωνικό


Τι σχήμα έχουν τα αυτιά της καφέ αρκούδας;
Α) Τετράγωνα
Β) Κυκλικά
Γ) Τριγωνικά


Ποια εποχή πέφτει σε χειμέριο λήθαργο;
Α) Καλοκαίρι
Β) Άνοιξη
Γ) Χειμώνα


Πόσο καιρό μένουν τα αρκουδάκια με τη μαμά τους; Α) 1 χρόνο
Β) 3 χρόνια
Γ) 2 χρόνια


Σε ποια βουνά υπάρχουν σήμερα οι πληθυσμοί της καφέ αρκούδας;
Α) Σμόλικας - Βόρας
Β) Όλυμπος - Κίσαβος
Γ) Πίνδος - Ροδόπη


Τι ζώο είναι η καφέ αρκούδα; Α) πελματοβάμων
Β) αιθεροβάμων
Γ) δακτυλοβάμων


Τι κάνουν οι άνθρωπο που αιχμαλωτίζουν την καφέ αρκούδα;
Α) Την κάνουν χορεύτρια
Β) Την κάνουν φύλακα
Γ) Τίποτα


Ποια εποχή έχει λιγότερο βάρος από τις άλλες;
Α) Φθινόπωρο
Β) Άνοιξη
Γ) Χειμώνα

Οδηγίες παιχνιδιού

- Παίζεται με 2 ως 4 παίκτες.
-
Τοποθετούμε τα πιόνια μας στην αρχή του παιχνιδιού στο πράσινο βελάκι.
-
Κάθε φορά που ρίχνουμε το ζάρι, τραβάμε μία κάρτα - ερώτηση.
-
Αυτός που τραβάει κάρτα πρέπει ν' απαντήσει σωστά για να προχωρήσει μπροστά. Αν κάνει λάθος παραμένει στην ίδια θέση.
-
Αν πέσει στον κύκλο με τη φωτογραφία της αρκούδας προχωρά δύο τετράγωνα μπροστά. Αν πέσει στον κόκκινο κύκλο γυρίζει δύο τετράγωνα πίσω και συνεχίζει ο επόμενος παίκτης.
-
Νικητής ή νικήτρια του παιχνιδιού είναι αυτός ή αυτή που θα φτάσει πρώτος ή πρώτη στο τέρμα του παιχνιδιού.

Εφημερίδα - Ροδώνας





Κατασκευές

Φτιάξαμε γύψινα αρκουδάκια

Φτιάξαμε κάδρα με την αρκούδα από φελλό


Κοπάδι ελαφιών

Οικογένεια ελαφιών


Παζλ της αρκούδας


Παζλ του λύκου


Κολλάζ: αρκούδα σε φυσικό μέγεθος
(τεχνική με ροκανίδι)


Λύκος, ελάφι και αρκούδα στο δάσος

Αφίσες




Κόμικ αρκούδας

ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Μια Κυριακή πρωί, η μαμά αρκούδα με το αρκουδάκι της αποφάσισαν να πάνε βόλτα στο δάσος.

- Πάμε αρκουδάκι μου μια βόλτα στο δάσος;

- Ναι μανούλα μου. Να βρούμε μια σκιά για να παίξουμε.

Πήρε η μαμά το μωρό στην πλάτη της και χαρούμενα ξεκίνησαν για το δάσος.

Καθώς προχωρούσαν στο δάσος, βρήκαν ένα δροσερό μέρος κάτω από ένα δέντρο που είχε φυτρώσει στην άκρη ενός μικρού ρυακιού.

- Σου αρέσει μωρό μου εδώ; Θέλεις να παίξουμε;

- Ναι μαμά μου. Το μέρος είναι φανταστικό.

Έτσι το αρκουδάκι κατέβηκε από την πλάτη της μαμάς του.

Ενώ έπαιζαν και γελούσαν βλέπουν να κρέμεται από το δέντρο που τους έκανε σκιά, μια λαχταριστή κυψέλη.

- Μαμά με ανεβάζεις στους ώμους σου να την φτάσω;

- Ναι αγάπη μου. Πρόσεχε όμως μη σε τσιμπήσουν οι μέλισσες. Χρειάζεται μεγάλη προσοχή.

 

- Συγχαρητήρια αρκουδάκι. Ωραία τα κατάφερες. Καλά που σου είπα να προσέχεις!

- Δεν φταίω εγώ μανούλα. Πετάχτηκε μπροστά μου μία μέλισσα και τρόμαξα. Συγνώμη αλλά είμαι μικρούλης!

Σου υπόσχομαι να μην το ξανακάνω!

 

- Είδες μανούλα μου που το μέλι μας έκανε γλυκούς και τραβηχτικούς; Τα ζωάκια του δάσους δεν μπορούν να ξεκολλήσουν από πάνω μας.

- Είσαι πολύ έξυπνο τελικά μικρό μου αρκουδάκι. Μακάρι όμως 0ω να ήσουν και λίγο πιο προσεχτικό!

 

- Ελπίζω το πάθημα να σου γίνει μάθημα, σκανδαλιάρικό μου αρκουδάκι! Ευτυχώς πλυθήκαμε στο ρυάκι και καθαριστήκαμε. Έλα τώρα να σε στεγνώσω λίγο.

- Αχ, μαμά γαργαλιέμαι από εκεί που με πιάνεις χα, χα, χα!

 

 

- Σ' αγαπώ μικρό, ζωηρό, άτακτο, σκανδαλιάρικο και γλυκό μου αρκουδάκι!

- Κι εγώ μανούλα μου. Σ' αγαπώ κι ας με ζουλάς. Σιγά σιγά θα με σκάσεις!

 

 


ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΑ ΕΙΔΗ ΖΩΩΝ

ΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΜΑΣ

Ο ΓΕΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΖΩΑ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας άντρας και η γυναίκα του που ζούσανε σε μια καλύβα με
τα πέντε παιδιά τους, σ' ένα μικρό χωριό στο βουνό.

Δυστυχώς όμως ήταν φτωχοί και πολύ άτυχοι. Τους είχαν βρει πολλές συμφορές. Το σπίτι τους είχε πλημμυρίσει από μια μεγάλη νεροποντή, το χωράφι τους ήταν άγονο πια, τα ζώα τους είχαν ψοφήσει από αρρώστιες και η μικρή τους κόρη ήταν άρρωστη και δεν είχαν λεφτά για να γίνει καλά.

Κάποια μέρα ο άντρας αποφάσισε να πάει στο δάσος για να κόψει ξύλα. Εκεί που προχωρούσε λυπημένος και κουρασμένος βλέπει ένα αγριόγιδο που είχε χτυπήσει το πόδι του. Ο γέρος που ήταν πονόψυχος και είχε καλή καρδιά πήγε κοντά του και είδε ότι ήταν χτυπημένο από βόλι κυνηγού. Έβγαλε το βόλι, περιποιήθηκε την πληγή και του έδεσε το πόδι του. Συνέχισε το δρόμο του και τι να δει! Ένα ελάφι που είχαν μπλεχτεί τα κέρατά του στα κλαδιά ενός δέντρου και δεν μπορούσε το καημένο να ξεφύγει. Κατευθείαν ο γέρος ξέμπλεξε τα κέρατα κόβοντας μερικά κλαδιά.


Ενώ ο γέρος έκοβε ξύλα άκουσε τα πονεμένα ουρλιαχτά ενός λύκου. Πλησιάζει και βλέπει ότι είχε πιαστεί σε μια παγίδα. Τον καημένο το λύκο, σκέφτηκε, είναι κρίμα να είναι παγιδευμένος. Έτσι λοιπόν τον ελευθέρωσε και τον άφησε να φύγει. Έπειτα φορτώθηκε τα ξύλα και στο δρόμο βρήκε δύο μικρά αρκουδάκια που είχαν χάσει τη μητέρα τους. Τα πήρε στην αγκαλιά του, έψαξε τριγύρω και ανακάλυψε τη φωλιά μιας αρκούδας σ' ένα βράχο. Άφησε τα αρκουδάκια και φεύγοντας είδε ότι πήγε η μαμά αρκούδα και τα βρήκε όλο χαρά.


Συνέχισε το δρόμο για το χωριό του. Ξαφνικά στη στροφή βλέπει μαζεμένα όλα τα ζώα που είχε βοηθήσει εκείνη τη μέρα. Ανήσυχος τα πλησιάζει και εκείνα τον οδήγησαν σ' ένα δέντρο που είχε μια κουφάλα στο κορμό του. Σκύβει και βρίσκει ένα παλιό σεντούκι. Ανοίγει και αντικρίζει κατάπληκτος ότι ήταν γεμάτο με χρυσά νομίσματα! Γύρισε να δει τα ζώα αλλά εκείνα είχαν απομακρυνθεί και τον κοιτούσαν από μακριά. Τα αποχαιρέτησε και κατάλαβε πως τον είχαν ανταμείψει επειδή τα βοήθησε.


Όλο χαρά γύρισε στο σπιτικό του και τα είπε όλα στην οικογένειά του. Ευτυχώς τώρα πια ήταν πλούσιοι και θα μπορούσε να γίνει καλά και η άρρωστη κόρη τους.

Και ζήσανε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα...

ΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΜΑΣ

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας γέρος και μια γριά που ζούσανε σε μια καλύβα στην καρδιά του δάσους.

Ήταν καλοί άνθρωποι αλλά δεν είχαν δικά τους παιδιά και έπρεπε όλες τις δουλειές να τις κάνουν μόνοι τους.

Μια μέρα ο γέρος αποφάσισε να πάει στο βουνό να κόψει ξύλα για να έχουν να ζεσταθούν. Για κακή του τύχη εκεί που έκοβε τα ξύλα, βλέπει ξαφνικά μπροστά του μια. αρκούδα!

Με το που την είδε λιποθύμησε. Όταν συνήλθε άκουσε να του μιλά με ανθρώπινη φωνή. Του είπε πως νιώθει μοναξιά και του ζήτησε να της κάνει παρέα. Οι μέρες περνούσαν και η γριά αποφάσισε να πάει να τον βρει. Ευτυχώς τον βρήκε εύκολα αλλά μόλις αντίκρισε την αρκούδα δίπλα του κόντεψε κι αυτήν να λιποθυμήσει. Πρόλαβε ο γέρος και την καθησύχασε λέγοντας:

«Μη φοβάσαι γριά μου. Ο θεός μας λυπήθηκε και μας έστειλε ένα γερό παιδάκι για να έχουμε συντροφιά στα γεράματά μας». Έτσι πήραν την αρκούδα για παιδί τους και την φρόντιζαν με αγάπη και στοργή. Εκείνη τους βοηθούσε και τους προστάτευε σα να ήταν γονείς της.

Και ζήσανε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα...

* Δημιουργία παραμυθιού χρησιμοποιώντας συγκεκριμένες φράσεις (υπογραμμισμένες) που μας έδινε μια άσκηση του μαθήματος της Γλώσσας. Διαθεματική σύνδεση περιβαλλοντικού προγράμματος με τη Γλώσσα.

Η ΑΠΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΜΙΚΡΩΝ ΑΡΚΟΥΔΩΝ

Μια φορά κι έναν καιρό βαθιά μέσα στο δάσος ζούσε μια αρκούδα με τα δύο μικρά της αρκουδάκια. Ήταν άνοιξη και τα μικρά είχαν αρχίσει να βγαίνουν με τη μαμά τους στο δάσος. Τους μάθαινε πώς να βρίσκουν τροφή. Τους έδειχνε πώς να αναποδογυρίζουν τις πέτρες για να βρίσκουν μυρμήγκια και πως να ψάχνουν τους θάμνους και τα δέντρα που ήταν φορτωμένα με καρπούς.



Μια μέρα λοιπόν πήγαν στο δάσος κάποιοι άνθρωποι. Βρήκαν τη φωλιά της αρκούδας που εκείνη τη στιγμή θήλαζε τα μικρά της. Η μαμά αρκούδα τρόμαξε και προστάτεψε τα παιδιά της. Αυτοί οι άνθρωποι όμως που ήταν αδίστακτοι, χτύπησαν την αρκούδα την κυνήγησαν και αυτή αναγκάστηκε να το βάλει στα πόδια. Έτσι πήραν τα μικρά αρκουδάκια μαζί τους και έφυγαν.

Ήταν «αρκουδιάρηδες» και ήθελαν να κάνουν τα μικρά αρκούδες - χορεύτριες με φριχτά βασανιστήρια. Δηλαδή τρυπούν τη μύτη για να περάσουν χαλκά, σπάζουν τους κυνόδοντες και αφαιρούν τα νύχια. Τα βάζουν να πατούν σε καυτές λαμαρίνες και αυτοί χτυπούν το ντέφι. Στην προσπάθειά τους να αποφύγουν το κάψιμο, τα αρκουδάκια σηκώνονται στα πίσω τους πόδια και χοροπηδούν. Αυτό συνεχίζεται για αρκετό διάστημα ώσπου να συνδέσουν τον ήχο και τον πόνο με αυτές τις κινήσεις.

Αφού πέρασε αρκετή ώρα η μαμά αρκούδα γύρισε στη φωλιά της και έψαχνε τα αρκουδάκια της. Κατάλαβε πως τα είχαν πάρει μαζί τους οι άνθρωποι και έκλαιγε συνέχεια. Πώς θα ζούσε τώρα

χωρίς τα μωρά της; Έτσι άρχισε να γυρνά στο δάσος ψάχνοντας τα μικρά της.

Ευτυχώς όμως δεν είναι όλοι οι άνθρωποι κακοί. Όταν έβγαιναν από το δάσος οι αρκουδιάρηδες, τους είδε ένας βοσκός. Είδε το αυτοκίνητό τους και ειδοποίησε αμέσως την αστυνομία. Έτσι κατάφεραν και τους έπιασαν. Πήραν τηλέφωνο στον Αρκτούρο που προστατεύει τις αρκούδες και αυτοί ήρθαν αμέσως. Πήραν τα μωρά αρκουδάκια και πήγαν στο δάσος. Βρήκαν τη φωλιά της αρκούδας και τα άφησαν μέσα. Κρύφτηκαν και περίμεναν να γυρίσει η μαμά τους.

Έπειτα από λίγες ώρες φάνηκε η μαμά αρκούδα λυπημένη και πολύ κουρασμένη. Ξαφνικά άκουσε κάποιους γνωστούς ήχους. Μπήκε στη φωλιά και είδε όλο χαρά τα μωρά της. Οι άνθρωποι του Αρκτούρου έφυγαν χαρούμενοι που τα είχαν καταφέρει. Η αρκούδα αγκάλιασε με αγάπη και στοργή τα μικρά της.

Και ζήσανε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα...


 

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΥΚΟΥΣ

- Ο λύκος κι αν εγέρασε κι άσπρισε το μαλλί του, ούτε τη γνώμη άλλαξε ούτε την κεφαλή του.
-
Έβαλαν το λύκο να φυλάει τα πρόβατα.
- Ο λύκος απ' τα πρόβατα τα μετρημένα τρώει.
- Ο λύκος έχει το όνομα και η αλεπού τη χάρη.
- Ο λύκος με μηνύματα ποτές αρνί δεν τρώει.
- Ο λύκος τη φωλιά του δεν τη μαγαρίζει.
- Ο λύκος ή φάγει ή δε φάγει απ' όλους κυνηγιέται.
- Ο λύκος γάλα δεν έφερε, στο μαντρί τι γύρευε;
- Αν φοβόταν ο λύκος το χειμώνα θα έφτιαχνε και τράγια κάπα.
- Θρέψε λύκο το χειμώνα να σε φάει το καλοκαίρι.
- Στη μάντρα ο λύκος όταν μπει, θ' αρπάξει του φτωχού τ' αρνί.
- Το λύκο βλέπουμε, τον τορό γυρεύουμε;
- Πρόβατα με πολλά αφεντικά τα τρώει ο λύκος.
- Όποιος κάνει παρέα με λύκους μαθαίνει να ουρλιάζει.
- Κυνηγούν οι τσοπάνηδες το λύκο, τον κυνηγάει κι ο γύφτος.
-
Κλωτσιά της προβατίνας, χαρά του λύκου.
-
Είναι τρελό το πρόβατο που εξομολογιέται στο λύκο.
-
Περισσεύει απ' το λύκο για να φάει κι η αλεπού;
-
Λύκος μπιστικός και λύκος τυροκόμος δε γίνεται.
-
Γιατί έχει ο λύκος χοντρό σβέρκο; Γιατί κάνει τη δουλειά μοναχός του.
-
Ο λύκος στην αναμπουμπούλα χαίρεται.
-
Γλίτωσε από του λύκου το στόμα.
-
Να σε φάει ο λύκος.
-
Πάει μονοκόμματος σα λύκος
-
Έξω αρνί και μέσα λύκος.
-
Έρμα μαντριά γεμάτα λύκους.
-
Κουβέντα, κουβεντούλα έφαγε ο λύκος τη βετούλα.
-
Όποιο φεύγει απ' το κοπάδι ή του λύκου ή του ψόφου.
-
Ο λύκος μπορεί να έχασε τα δόντια του μα όχι το χούι του (αγγλική, γαλλική).
-
Ο λύκος άλλαξε το μαλλί του αλλά μένει όπως ήταν (γερμανική).
-
Ο λύκος άλλαξε την τρίχα του, όχι όμως το βίτσιο του (ιταλική).
-
Ο λύκος χάνει τα δόντια του αλλά όχι τα μυαλά του (ισπανική).

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΑΡΚΟΥΔΕΣ

- Νηστικό αρκούδι δεν χορεύει.
-
Η αρκούδα δε χορταίνει με μύγες.
-
Όταν χορεύει η αρκούδα στην αυλή του γείτονα, θα' ρθει και στη δική σου.
-
Αν είν' αρκούδα γύφτικη, εφτά φορές χορεύει.
-
Ό,τι κάνει ο αρκουδιάρης, το κάνει και η μαϊμού του.
-
Ο παπάς λέει γουρούνια και ο μπέης λέει αρκούδα.
-
Το μωρό αρκουδίζει.
-
Φάτε αρκούδες, φάτε λύκοι.
-
Κάνει το κρύο της αρκούδας.
-
Θα φας το ξύλο της αρκούδας.
-
Αντί για λαγό έβγαλε αρκούδα.
-
Η αρκούδα δε χορταίνει με μερμήγκια.

ΤΟ ΠΑΡΟΙΜΙΟΔΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΑΡΚΟΥΔΑΣ

Ψάξαμε, βρήκαμε παροιμίες και τις κολλήσαμε στα φύλλα των δέντρων.


ΓΙΝΑΜΕ ΜΕΓΑΛΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ...

Η αρκούδα

Μπορεί να μοιάζω φοβερή
αλλά είμαι πολύ τρυφερή.
Νομίζουν πως θα επιτεθώ
μα φοβάμαι πιο πολύ εγώ!

Στο δάσος μέσα τριγυρνώ,
τροφή ψάχνω για να βρω.
Μυρμήγκια, ρίζες και φυτά,
μέλι, η μεγάλη λιχουδιά.

Παλιά ζούσα σ' όλη τη γη
τώρα έχω εξαφανιστεί.
Να με προσέχετε ζητώ,
να ζήσω θέλω κι εγώ!

Ο λύκος

Ο λύκος είμαι εγώ
περήφανο ζώο, δυνατό.
Ελεύθερος θέλω να ζω
στα δάση μέσα να γυρνώ!

Σε αγέλες πάντα ζω
ουρλιάζοντας επικοινωνώ.
Σπουδαίος είμαι κυνηγός
άγριος, καμαρωτός.

Τρέχω γρήγορα πολύ
κανείς να με φτάσει δεν μπορεί.
Μα θέλω τούτο να σας πω
Πως κοντεύω να εξαφανιστώ!

Το ελάφι

Το ελαφάκι μας το καλό
και τ' αρσενικό έχει κερατάκια
και κάνει με την ελαφίνα
πάρα πολλά μωράκια.

Πόδια λεπτά και δυνατά
και τριγυρνάει στα βουνά.
Το βράδυ βγαίνει για φαΐ,
κλαδάκια ψάχνει για τροφή.

Τρίχωμα πυκνό και καστανό,
το περπάτημά του ζωηρό,
είναι όμορφο πολύ
μα κοντεύει να εξαφανιστεί.

Το αγριόγιδο

Ζω ψηλά εκεί στο βουνό.
Στις κορφές πάνω τριγυρνώ.
Χορταράκια τρώω τρυφερά.
Φύλλα και μικρά κλαδιά.

Κέρατα έχω γυριστά.
Περπατώ καμαρωτά.
Φοβάμαι τον κυνηγό πολύ.
Ψάχνει συνέχεια να με βρει!

ΧΑΪΚΟΥ - ΑΚΡΟΣΤΙΧΙΔΕΣ

Αρκουδίτσα τρυφερή
φροντίζεις τα μικρά σου
με στοργή.

Η αρκούδα στο δάσος
ψάχνει για να βρει
μέλι να τραφεί.

Ο λύκος ζει στα δάση
και τη μέρα κρύβεται
στα βράχια.

Ο λύκος ουρλιάζει
σαν τρελός
την αγέλη του φωνάζει.

Το αγριόγιδο το καλό
και το ζωηρό
στο βουνό.

Το αγριόγιδο στις
κορυφές των βουνών
σκαρφαλώνει.

Τα ελαφάκια τα μικρά
είναι πάρα
πολύ ζωηρά.

Η χελώνα καρέτα καρέτα
τρέφεται με τα φυτά
της θάλασσας.

Φώκια μονάχους
μονάχους είσαι γλυκιά
μα και σπάνια.

Α ρκούδα με λένε
Ρ οδόπη και Πίνδος τα βουνά μου
Κ αφέ τρίχωμα έχω
Ο μορφα και ήρεμα ζούσα
Υ στερα με κυνήγησαν
Δ άση κατέστρεψαν
Α πειλούμαι με εξαφάνιση πια!

Έ ξυπνο ζώο
Λ επτά πόδια
Α λλάζει κάθε χρόνο κέρατα
Φ υτοφάγο
Ι ερό ζώο της Άρτεμης

Λ αίμαργος
Υ πέροχος
Κ οινωνικός
Ο μορφος
Σ αρκοφάγος

ΣΧΗΜΑΤΟΠΟΙΗΜΑ ΤΟΥ ΛΥΚΟΥ

 

ΣΧΗΜΑΤΟΠΟΙΗΜΑ ΤΗΣ ΑΡΚΟΥΔΑΣ


ΘΕΑΤΡΙΚΟ

Πρόεδρος: Παρακαλώ, παρακαλώ ησυχία! Ησυχία στο ακροατήριο! Αρχίζει η συνεδρίαση. (χτυπά το καμπανάκι)
Δικαστής 1: Λοιπόν, κυρίες και κύριοι, μαζευτήκαμε σήμερα στο δικαστήριο για να δικάσουμε δύο υποθέσεις. Δεν έχουμε καιρό για χάσιμο. Ας ξεκινήσουμε λοιπόν!
Πρόεδρος: Υπόθεση πρώτη. Οι κτηνοτρόφοι του χωριού μας υπέβαλλαν μήνυση στον κύριο Λύκο Λυκόπουλο και την οικογένειά του. Παρακαλώ να παρουσιαστούν ενώπιον του δικαστηρίου.
Δικαστής 1: Ελάτε κύριε Λυκόπουλε.
Λύκος: Καλημέρα σας. Από δω η γυναίκα μου, η κυρία Λύκαινα Λυκοπούλου και τα παιδιά μου τα λυκοπουλάκια.
Δικαστής 2: Λοιπόν, κύριε Λύκε, κατηγορείστε ότι κατεβαίνετε από το βουνό, επιτίθεστε στα κοπάδια των κτηνοτρόφων και κατασπαράζετε ένα σωρό πρόβατα.
Κτηνοτρόφος 1: Σωστά. Εμένα μου έφαγαν πέντε πρόβατα. Έγιναν μεζές στο τραπέζι του λύκου!
Κτηνοτρόφος 2: Κι εμένα άλλα τρία. Χώρια, που μας κόβεται το αίμα όταν τους βλέπουμε μπροστά μας!
Κτηνοτρόφος 3: Αμ τι να πω εγώ που μου έφαγαν δέκα; Πάει όλο το βιος μας κύριοι δικαστές! Πως θα ζήσουμε αν μας τρώνε συνέχεια τα άσπρα παχουλά μας προβατάκια;
Πρόεδρος: Τι έχετε να δηλώσετε λοιπόν; Δέχεστε την κατηγορία; Κύριε Συνήγορε, σας ακούμε.
Δικηγόρος: Κύριε πρόεδρε, δεν θα αρνηθούμε την κατηγορία. Πράγματι οι πελάτες μου έφαγαν τα πρόβατα. Όμως ο κύριος Λύκος επιθυμεί να απολογηθούν μόνοι τους.
Δικαστής 2: Ορίστε λοιπόν, κύριε Λυκόπουλε. Σας ακούμε. Είμαστε όλο αυτιά!
Λύκος: Κύριε πρόεδρε, κύριοι δικαστές, αγαπητοί χωριανοί. Τα τελευταία χρόνια όλο με κατηγορούν. Γι' αυτό αποφάσισα να διαμαρτυρηθώ. Ήρθε η ώρα να μπουν κάποια πράγματα στη θέση τους. Καταρχήν, οι πρόγονοί σας με τιμούσαν σχεδόν σαν θεό. Ξέρετε ότι ο θεός Απόλλων ονομαζόταν και Λύκειος; Από πού νομίζετε; Από σας; Από μένα, που το όνομά μου έχει την ίδια ρίζα με τη λέξη φως. Για ανοίξτε και κανένα λεξικό! Λυκόφως, λυκαυγές, λύκος.
Λύκαινα: Ξέρετε πόσα χωριά έχουν το όνομά μας; Λυκοτρίχι, Λυκοστάνη, Λυκοτρύπι, Λυκόβρυση και αμέτρητα άλλα. Από όλα τα θηλαστικά έχουμε τη μεγαλύτερη γεωγραφική εξάπλωση στον πλανήτη μας. Υπάρχουμε εδώ και 1,5 εκατομμύριο χρόνια. Δυστυχώς όμως οι άνθρωποι μας κυνήγησαν σε όλο τον κόσμο. Δεν αντέχουν φαίνεται το γεγονός ότι είμαστε πολύ έξυπνοι και ζηλεύουν τη θαυμαστή μας κοινωνική οργάνωση.
Λυκάκι 1: Σωστά. Γνωρίζετε ότι σε 14 χώρες της Ευρώπης δεν έχει μείνει ούτε κοκκαλάκι από το είδος μας. Κι εδώ στην Ελλάδα έχουμε εξαφανιστεί εντελώς από την Πελοπόννησο.
Λυκάκι 2: Για ποιο λόγο τόση καταδίωξη; Εντάξει, το παραδεχόμαστε ότι έχουμε ορμήξει πολλές φορές σε κοπάδια.
Λυκάκι 3: Ναι, αλλά για σκεφτείτε! Πού πήγαν τα πολλά ζαρκάδια, τα ελάφια και τα αγριογούρουνα που βρίσκαμε άλλοτε άφθονα στη φύση;
Λυκάκι 4: Τα κυνηγήσατε εσείς οι άνθρωποι τόσο, που δεν αφήσατε τίποτα για μας. Έτσι, αναγκαζόμαστε να τρώμε τα κτηνοτροφικά ζώα και να ψάχνουμε τροφή στους σκουπιδότοπους.
Λυκάκι 5: Αμ, το άλλο; Καταστρέψατε με μανία όλα τα δάση για να φτιάξετε δρόμους, τεχνικά έργα, τουριστικές εγκαταστάσεις και βοσκοτόπια χωρίς να σκεφτείτε τις συνέπειες. Εμείς και τα άλλα ζώα του δάσους πού να ζήσουμε;
Λύκος: Τώρα θα σας πω και κάτι που κανονικά δεν έπρεπε να το πω, αλλά εδώ που έφτασαν τα πράγματα. Κάποτε, εδώ στην Ελλάδα, δυσκολευόμουν να πλησιάσω τα κοπάδια. Ο λόγος; Τα πιστά τσοπανόσκυλα που δεν άφηναν από τα μάτια τους το κοπάδι. Ποπό, τι τσοπανόσκυλα ήταν αυτά! Ακόμη κι εγώ τα θαύμαζα. Τώρα όμως, δε συναντώ πια τόσο συχνά αυτούς τους άξιους εχθρούς. Σα να μου φαίνεται πως από τις πολλές διασταυρώσεις. ξέχασαν πια τη ράτσα τους και πώς φυλάνε ένα κοπάδι.
Λύκαινα: Εσείς όμως, αντί να προστατέψετε τα κοπάδια σας κοιτάτε να μας σκοτώνετε ακόμη και τώρα που είναι πια παράνομο. Δεν το ξέρετε ότι από το 1993 είμαστε προστατευόμενο είδος; Ότι απαγορεύεται η χρήση δηλητηρίων για την εξόντωσή μας;
Λυκάκι 5: Το ξέρετε ότι φοβόμαστε να κυκλοφορήσουμε στο δάσος; Τόσα και τόσα λυκάκια αιχμαλωτίζουν οι άνθρωποι και τα εκπαιδεύουν για να καμαρώνουν ότι έχουν άγριους φύλακες.
Λύκος: Στο κάτω κάτω της γραφής σας αποζημιώνουν για τα ζώα που σας τρώμε και σας δίνουν και τσοπανόσκυλα για τη φύλαξη των κοπαδιών σας. Μήπως τελικά αντί να είμαστε κατηγορούμενοι, πρέπει να σκεφτείτε τι πρέπει να κάνετε;
Πρόεδρος: Μάλιστα. μάλιστα. Για να σας απαντήσουμε πρέπει πρώτα να συσκεφτούμε.
Λοιπόν, μετά τα νέα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο δικαστήριο κηρύσσουμε την οικογένεια του κύριου Λυκόπουλου καθώς και όλων των λύκων της περιοχής μας ΑΘΩΟΥΣ !
Δικαστές και πρόεδρος: Αθώοι οι κατηγορούμενοι!
Λύκοι: Ζήτω! Ζήτω!

ΤΡΑΓΟΥΔΙ - ΛΥΚΟΙ

Κάποτε ήμαστε πολλοί
μα έχουμε εξαφανιστεί
δε ζητάμε και πολλά
η γη μας όλους μας χωρά.
Για σκεφτείτε το κι αυτό
είναι για όλους μας καλό.

ΤΡΑΓΟΥΔΙ - ΟΛΟΙ ΟΙ ΥΠΟΛΟΙΠΟΙ

Έχετε δίκιο τελικά
το σκεφτήκαμε καλά
δε γνωρίζαμε αλλά
ποτέ, ποτέ δεν είναι αργά.

Όλοι ας δουλέψουμε μαζί
για να' χουμε καλύτερη ζωή!

Πρόεδρος: Παρακαλώ! Συνεχίζεται η συνεδρίαση!
Δικαστής 1: Αφού λοιπόν τελειώσαμε την πρώτη μας υπόθεση με μεγάλη επιτυχία, είμαστε έτοιμοι να προχωρήσουμε στην επόμενη.
Πρόεδρος: Υπόθεση δεύτερη: Κτηνοτρόφοι, μελισσοκόμοι και αγρότες εναντίον του αρκούδου κύριου Σωτήρη Αρκουδοαγκαλίτσα και της οικογένειάς του.
Δικαστής 2: Παρακαλώ να προσέλθουν οι κατηγορούμενοι.
Σωτήρης: Ονομάζομαι Σωτήρης Αρκουδοαγκαλίτσας. Να σας συστήσω τη γυναίκα μου την κυρία Γίτσα και τα παιδιά μου τα αρκουδάκια.
Πρόεδρος: Κύριε Σωτήρη, κατηγορείστε πως επιτίθεστε και τρώτε κτηνοτροφικά ζώα προκαλώντας μεγάλες οικονομικές ζημιές στους κτηνοτρόφους του χωριού μας.
Κτηνοτρόφοι: Σωστά! Έτσι είναι. Κάτι πρέπει να γίνει!
Δικαστής 1: Επίσης κατηγορείστε ότι καταστρέφετε τις κυψέλες των μελισσοκόμων της περιοχής επειδή ορμάτε ασυγκράτητα όταν μυριστείτε μέλι.
Μελισσοκόμος 1: Μας κατέστρεψαν κύριοι δικαστές!
Μελισσοκόμος 2: Πάει το μέλι μας, πάει! Χαμένοι οι κόποι μας!
Μελισσοκόμος 3: Κάθε χρόνο τα ίδια παθαίνουμε!
Δικαστής 2: Μία τρίτη κατηγορία που σας βαραίνει είναι ότι στην προσπάθειά σας να βρείτε τροφή καταπατάτε και καταστρέφετε τις καλλιέργειες των αγροτών.
Αγρότες: Πρέπει να τιμωρηθούν. Αίσχος!
Πρόεδρος: Και στις τρεις περιπτώσεις οι άνθρωποι ζημιώνονται οικονομικά αλλά και ψυχολογικά. Η τρομάρα που παίρνουν όταν σας αντικρύσουν είναι τέτοια ώστε κάνουν μέρες να ξαναβρούν τη φωνή τους!
Δικαστής 1: Τι έχετε λοιπόν να απαντήσετε; Αθώοι ή ένοχοι;
Δικηγόρος: Οι πελάτες μου δηλώνουν αθώοι κύριοι δικαστές.
Δικαστής 2: Αθώοι; Πώς δηλαδή αθώοι; Αρνείστε ότι συμπεριφέρεστε έτσι όπως σας κατηγορούν;
Δικηγόρος: Όχι, δεν αρνούμαστε ότι τα κάναμε αυτά. Το θέμα όμως είναι γιατί τα κάνουμε;
Πρόεδρος: Γιατί λοιπόν τα κάνετε κύριε Αρκουδοαγκαλίτσα; Ποια είναι η δικαιολογία σας; Αλήθεια, είμαστε πολύ περίεργοι να μάθουμε!
Σωτήρης: Ακούστε με λοιπόν προσεκτικά. Οι πρόγονοί μας εμφανίστηκαν πριν από 35 εκατομμύρια χρόνια. Ως τον 15ο αιώνα ζούσαμε σε ολόκληρη την Ευρώπη. Σήμερα στη Γαλλία έχουμε απομείνει περίπου 10, ενώ στην Ισπανία και την Ιταλία περίπου από 50 άτομα. Στην Ελλάδα ως τον 19 ο αιώνα ζούσαμε εξαπλωμένες παντού. Σήμερα δεν είμαστε πάνω από 180 αρκούδες και ζούμε κυρίως στη βόρεια Πίνδο και στη δυτική Ροδόπη.
Δικαστής 1: Ενδιαφέροντα αυτά που μας λέτε κύριε Αρκουδοαγκαλίτσα αλλά πού θέλετε να καταλήξετε;
Σωτήρης: Στους κινδύνους που μας απειλούν και μας κάνουν να απειλούμαστε με οριστική εξαφάνιση.
Δικαστής 2: Και ποιοι είναι λοιπόν αυτοί οι κίνδυνοι;
Αρκούδα: Επιτρέψτε μου να συνεχίσω κύριοι δικαστές. Όλοι εσείς οι άνθρωποι καταστρέψατε τους βιοτόπους μας με αποτέλεσμα να μην έχουμε πού να μείνουμε και να μην βρίσκουμε τροφή. Και κάτι ακόμη. Δεν γνωρίζετε ότι το χειμώνα πέφτουμε σε χειμέριο λήθαργο; Έρχεστε στις φωλιές μας και μας ταράζετε. Αν ξυπνήσουμε δύσκολα ξαναπέφτουμε σε λήθαργο. Τότε ξέρετε τι παθαίνουμε; Ξοδεύουμε όλο το λίπος που αποθηκεύσαμε για το χειμώνα, δεν βρίσκουμε τροφή και έτσι αναγκαζόμαστε να ορμάμε στα δικά σας ζώα. Αν δεν το κάνουμε αυτό θα πεθάνουμε από την πείνα. Επίσης αν φύγουμε από τη φωλιά τα μωρά μας θα πεθάνουν κι αυτά.
Αρκουδάκι 1: Ξέρετε ότι είμαστε πλέον σπάνιο και απειλούμενο είδος; Εσείς μας νιώθετε ως απειλή για την περιουσία και την ασφάλειά σας αλλά αν σκεφτείτε πως μας φέρεστε θα δείτε πως πρέπει να μας προστατεύετε από εσάς.
Αρκουδάκι 2: Τι να πρωτοθυμηθεί κανείς; Που μας αιχμαλωτίζετε από μωρά σκοτώνοντας συχνά και τη μητέρα μας; Που μας κλείνετε σε ζωολογικούς κήπους και μαραζώνουμε;
Αρκουδάκι 3: Που μας κάνετε με φριχτά βασανιστήρια χορεύτριες μόνο και μόνο για να διασκεδάζετε; Που μας τρέχετε στο τσίρκο για να γελάτε;
Αρκουδάκι 4: Το κυνήγι για τη γούνα και την επίδειξη δύναμης που σας διακατέχει; Δεν ξέρετε ότι από το 1969 απαγορεύεται να μας κυνηγάτε;
Αρκουδάκι 5: Συμπεριφέρεστε σα να μας μισείτε και θέλετε να μας εξαφανίσετε από τον πλανήτη!
Πρόεδρος: Εεε, ε, ε. η αλήθεια είναι πως δεν το είχαμε σκεφτεί από αυτή τη σκοπιά. Δεν ξέρω τι να πω. Με βρίσκετε απροετοίμαστο. Θα ήθελε κάποιος από τους ανθρώπους να δικαιολογηθεί ή να υπερασπίσει το δίκιο του;
Κοιτάζονται όλοι αμήχανα μεταξύ τους και μουρμουρίζουν.
Σωτήρης: Θα ήθελα να προσθέσω κάτι ακόμη κύριοι δικαστές. Εμείς οι αρκούδες δεν έχουμε κανένα φυσικό εχθρό και παρόλο το μεγάλο μας μέγεθος δεν είμαστε καθόλου επιθετικές. Αντίθετα δεν ενοχλούμε κανέναν και δεν θέλουμε κανένας να μας ενοχλεί.
Αρκούδα: Και αυτό είναι το σωστό. Για φανταστείτε να ερχόμαστε στα σπίτια σας και να τα καταστρέφαμε; Να σας αιχμαλωτίζαμε και να σας αναγκάζουμε να κάνετε ό,τι θέλουμε εμείς για να διασκεδάζουμε; Πώς θα σας φαινόταν αυτό;
Σωτήρης: Άλλωστε η νομοθεσία είναι ξεκάθαρη. Απαγορεύεται ο φόνος, η αιχμαλωσία, η κατοχή και η έκθεση σε δημόσια θέα της καφέ αρκούδας. Δυστυχώς όμως αυτό ελάχιστα εφαρμόζεται στην πράξη. Τι έχετε να πείτε λοιπόν;
Δικαστής 1: Διακοπή λίγων λεπτών για να συσκεφτούμε και να σας απαντήσουμε.
Δικαστής 2: Παράξενο αυτό που συμβαίνει σήμερα. Για άλλη μια φορά τα στοιχεία που προκύπτουν δίνουν νέα τροπή στα γεγονότα.
Πρόεδρος: Κηρύσσουμε την οικογένεια του κυρίου Αρκουδοαγκαλίτσα καθώς και όλων των αρκούδων της περιοχής μας ΑΘΩΕΣ!
Αρκούδες: Γιούπι! Γιούπι!

ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Μπορεί η εμφάνισή μας να είναι φοβερή
μα η καρδιά μας είναι τόσο τρυφερή,
γι' αυτό και μας κάνετε λούτρινα ζωάκια
συντροφιά να κρατάμε σε όλα τα παιδάκια.
Σκέψου φίλε άνθρωπε κι εσύ
και μην κάνεις ό,τι δε θες να σου συμβεί.
Μπορεί να μείναμε λίγες πια στη γη
μα τίποτα δεν έχει ακόμη πια χαθεί.
Βγείτε, τρέξτε, διαδώστε το στη γη
κανένας κρίκος δεν πρέπει να χαθεί.

* Παίρνοντας ιδέες και κάποια στοιχεία από ένα παραμύθι που διαβάσαμε σ' ένα τεύχος της παιδικής εφημερίδας «Οι μικροί ερευνητές», γράψαμε το παραπάνω θεατρικό κείμενο θέλοντας να περάσουν στο κοινό όλα αυτά που αποκόμισαν τα παιδιά μέσα από το περ/κό πρόγραμμα.

Οι δασκάλες Ευγενία Φούντου και Βασιλική Μπελέμη

ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Μην τα σκοτώνετε
δεν θα 'χουμε κανένα
τα ζωάκια
τα ζωάκια τα καημένα.

Μην τα σκοτώνετε
σας βλέπουν λυπημένα
αχ, τα καημένα.

Λύκος, λαγός,
Αρκούδα, πελεκάνος,
Φώκια, χελώνα,
Γύπες, κορμοράνος.

Μη μας σκοτώνετε
βοήθεια φωνάζουν
και το ουρλιάζουν.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΚΑΡΑΓΚΟΥΝΗ

Πηγές - Βιβλιογραφία

- Κ.Π.Ε. Καστοριάς: υλικό από το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Το εργαστήρι της ζωής - Βιοποικιλότητα»
- «Το βαλιτσάκι της καφέ αρκούδας», εκπαιδευτικό πακέτο της περιβαλλοντικής ομάδας του Αρκτούρου
- Οι μαθητές συγκέντρωσαν πληροφορίες από διάφορες εγκυκλοπαίδειες και από το διαδίκτυο. Επίσης έφεραν και διαβάσαμε πολλά βιβλία με παραμύθια και μύθους του Αισώπου καθώς και εικονογραφημένα βιβλία με ζώα.
- Παρακολουθήσαμε διάφορα ντοκιμαντέρ για τα ζώα που ασχοληθήκαμε καθώς και ταινίες και καρτούνς.
- Αρκτούρος (2000). Ζώα που κινδυνεύουν: Καφέ Αρκούδα, Αθήνα: ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ
- Αρκτούρος (2000). Ζώα που κινδυνεύουν: Λύκος, Αθήνα: ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ
- Καραγκούνη, Α. (1996). Εγώ η καφέ Αρκούδα, Ν. Σμύρνη: ΑΚΡΙΤΑΣ
- Καραγκούνη, Α. (2000). Εγώ το Ελάφι, Ν. Σμύρνη: ΑΚΡΙΤΑΣ
- Καραγκούνη, Α. (1998) Εγώ ο Λύκος, Ν. Σμύρνη: ΑΚΡΙΤΑΣ
- Καραγκούνη, Α. (1998) Εγώ η Καρέτα - καρέτα, Ν. Σμύρνη: ΑΚΡΙΤΑΣ
- Ένας χρόνος με την αρκούδα και τα ζώα του δάσους, A. Μπερτίνο και Φ. Βάλλα Εκδόσεις Πατάκη
- Τσιλιμένη Δ. Τασούλα (1995), ΕΜΕΙΣ ΚΑΙ Η ΦΥΣΗ, Το αρκουδάκι, Εκδόσεις Καστανιώτης 

Διαδίκτυο

www.kpe.kastor.gr
www.arkturos.gr
www.prasino.gr
www.wikipedeia.gr
www.livepedia.gr
www.in_gr- αγροτουρισμός
www.wwf.gr