Εισαγωγή

ΓΥΜΝΟΣΠΕΡΜΑ ΚΑΙ ΑΓΓΕΙΟΣΠΕΡΜΑ ΦΥΤΑ

Τα σπερματόφυτα, ομάδα φυτών που αναπαράγονται σχηματίζοντας σπέρματα, περιλαμβάνουν τα γυμνόσπερμα και τα αγγειόσπερμα φυτά.

ΓΥΜΝΟΣΠΕΡΜΑ

Τα γυμνόσπερμα, ομάδα φυτών που περιλαμβάνει περίπου 1.000 είδη, ήταν τα πρώτα φυτά που αναπαράχθηκαν με τη δημιουργία σπερμάτων. Τα περισσότερα γυμνόσπερμα είναι δέντρα που σχηματίζουν τα σπέρματά τους μέσα σε κώνους, είναι δηλαδή "γυμνά", δεν περικλείονται σε ωοθήκη (πεύκα, έλατα, κυπαρίσσια, κέδροι κ.ά.). Τα φύλλα τους παρουσιάζουν μορφολογική ποικιλία όχι όμως τόσο μεγάλη όσο αυτή των αγγειόσπερμων. Στα κωνοφόρα είδη τα φύλλα είναι συχνά βελονοειδή (π.χ. πεύκο), λεπιοειδή (π.χ. κυπαρίσσι) ή πτεροειδή όπως στα είδη του γένους Κύκας (Cycas) - εικ. 1.

Πεύκη η δασική (Pinus silvestris) - βελονοειδή φύλλα
Κυπάρισσος η αειθαλής (Cupressus sempervirens) - λεπιοειδή φύλλα
Κύκας η κρεμόφυλλος (Cycas revoluta) - πτεροειδή φύλλα
Εικόνα 1: Στα κωνοφόρα είδη τα φύλλα είναι συχνά βελονοειδή (π.χ. πεύκο),
λεπιοειδή (π.χ. κυπαρίσσι) ή πτεροειδή όπως στα είδη του γένους Κύκας.

AΓΓΕΙΟΣΠΕΡΜΑ

Τα αγγειόσπερμα (ανθοφόρα ή ανθόφυτα), ομάδα φυτών που περιλαμβάνει περισσότερα από 250.000 είδη, είναι τα περισσότερο διαδεδομένα φυτά, διαθέτουν προσαρμογές για επιβίωση σε κάθε περιβάλλον. Τα σπέρματα των αγγειόσπερμων αναπτύσσονται μέσα στην ωοθήκη του άνθους. Τα φύλλα των αγγειόσπερμων παρουσιάζουν μια εντυπωσιακή ποικιλία στη μορφή, ενώ συχνά εμφανίζονται μεταμορφωμένα φύλλα με λειτουργία διαφορετική από αυτή του τυπικού φύλλου.

Από τα απολιθώματα που έχουν βρεθεί μέχρι σήμερα θεωρούμε ότι τα γυμνόσπερμα εμφανίστηκαν κατά τη Δεβόνιο περίοδο του Παλαιοζωικού αιώνα. Κατά τη Λιθανθρακοφόρο περίοδο εμφάνισαν σημαντική διαφοροποίηση και κυριάρχησαν στη βλάστηση της Γης κατά την Πέρμιο περίοδο (εικ. 2, πίν. 1). Τα λίγα είδη που επιβιώνουν στις μέρες μας, σε σχέση με τη μεγάλη ποικιλία στα γυμνόσπερμα εκείνης της εποχής, έχουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του τοπίου πολλών περιοχών του πλανήτη (δάση κωνοφόρων, τάιγκα).

Απολιθωμένο φύλλο του είδους
Sassafras ferretianum, οικογένεια Λαουρίδες (δάφνη, αβοκάντο, κανέλα, καμφορά κ.ά.) - Δυτική Μακεδονία - ηλικία: 5-9.000.000 χρόνων
Απολιθωμένο φύλλο είδους δρυός (Quercus sp.), οικογένεια Φηγίδες (οξιά, καστανιά, βελανιδιά, πουρνάρι κ.ά.) - Δυτική Μακεδονία - ηλικία: 5-9.000.000 χρόνων
Απολιθωμένο φύλλο είδους δρυός (Quercus sp.) - Δυτική Μακεδονία - ηλικία: 5-9.000.000 χρόνων
Απολιθωμένο φύλλο είδους οξιάς
(Fagus attenuata), οικογένεια Φηγίδες - Δυτική Μακεδονία - ηλικία: 5-9.000.000 χρόνων
Απολιθωμένο φύλλο είδους δάφνης (Laurus sp.), οικογένεια Λαουρίδες - Απολιθωμένο δάσος Λέσβου - ηλικία:
15-25.000.000 χρόνων
Απολιθωμένο φύλλο του Aesculus sp., οικογένεια Ιπποκαστανίδες (αγριοκαστανιά) - Κύμη, Εύβοια - ηλικία: περίπου 25.000.000 χρόνων
Απολιθωμένο φύλλο είδους κανέλας (Cinnamomum polymorphum), οικογένεια Λαουρίδες - Αλιβέρι, Εύβοια - ηλικία:
20-25.000.000 χρόνων
Απολιθωμένο φύλλο είδους πλατάνου (Platanus aceroides), οικογένεια Πλατανίδες - Δυτική Μακεδονία - ηλικία:
5-9.000.000 χρόνων
Απολιθωμένο φύλλο είδους λεύκας (Populus latior), οικογένεια Σαλικίδες - Αλιβέρι, Εύβοια - ηλικία:
20-25.000.000 χρόνων
Απολιθωμένο φύλλο του είδους
Alnus hoernesi, οικογένεια Βετουλίδες (σημύδα, σκλήθρο κ.ά.) - Δυτική Μακεδονία - ηλικία: 5-9.000.000 χρόνων

 

Απολιθωμένο φύλλο είδους φουντουκιάς (Corylus insignis), οικογένεια Κορυλίδες - Δυτική Μακεδονία - ηλικία:
5-9.000.000 χρόνων
Το πρώτο απολίθωμα ελιάς που
βρέθηκε στην Ελλάδα (Olea europaea), οικογένεια Ελαιίδες - Σαντορίνη - ηλικία: 50.000 χρόνων

Εικόνα 2: Απολιθώματα αγγειόσπερμων φυτών έχουν βρεθεί σε στρώματα του τέλους της Ιουρασικής περιόδου του Μεσοζωικού αιώνα. Από το τέλος του Μεσοζωικού αιώνα (Κρητιδική περίοδος) μέχρι σήμερα τα αγγειόσπερμα αποτελούν την κυριότερη μορφή βλάστησης στη Γη.

ΑΙΩΝΑΣ
ΠΕΡΙΟΔΟΣ
ΕΠΟΧΗ
ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΣΗΜΕΡΑ
ΚΑΙΝΟΖΩΙΚΟΣ
ΤΕΤΑΡΤΟΓΕΝΕΣ
Σύγχρονη
(ή Ολόκαινο)
0,01
Πλειστόκαινο
2
ΤΡΙΤΟΓΕΝΕΣ
Πλειόκαινο
5,1
Μειόκαινο
24,6
Ολιγόκαινο
38
Ηώκαινο
54,9
Παλαιόκαινο
65
ΜΕΣΟΖΩΙΚΟΣ
ΚΡΗΤΙΔΙΚΟ
ee
144
ΙΟΥΡΑΣΙΚΟ
ee
213
ΤΡΙΑΣΙΚΟ
ee
248
ΠΑΛΑΙΟΖΩΙΚΟΣ
ΠΕΡΜΙΟ
ee
286

ΛΙΘΑΝΘΡΑΚΟΦΟΡΟ
(ΠΕΝΣΥΛΒΑΝΙΟ και ΜΙΣΣΙΣΙΠΙΟ)

ee
360
ΔΕΒΟΝΙΟ
ee
408
ΣΙΛΟΥΡΙΟ
ee
438
ΟΡΔΟΒΙΣΙΟ
ee
505
ΚΑΜΒΡΙΟ
ee
570
ΠΡΟΚΑΒΡΙΟ
ΒΕΝΔΙΟ
ee
670
ΣΤΟΥΡΤΙΟ
ee
800

Πίνακας 1: Η ιστορία της ζωής στη Γη χωρίζεται σε αιώνες, περιόδους και εποχές.

Εικόνες:

-
πεύκη η δασική (Pinus silvestris): www.mpiz-koeln.mpg.de/ ~stueber/koehler/PINUS.jpg
- κυπάρισσος η αειθαλής (Cupressus sempervirens): www.doc-herrmann.de/ vorkurs.html
- κύκας η κρεμόφυλλος (Cycas revoluta): home.earthlink.net/.../ Cycas_revoluta.jpg
- απολιθώματα αγγειόσπερμων φυτών: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ, 1990, "ΤΟΜΟΣ 10 - ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ - ΦΥΤΟΛΟΓΙΑ", σελ. 17