Δομικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά των φύλλων

Η ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΦΥΛΛΟΥ

Το έλασμα του φύλλου αποτελείται από την πάνω και την κάτω επιδερμίδα και το μεσόφυλλο, που βρίσκεται ανάμεσά τους και διασχίζεται από το αγωγό σύστημα (εικ. 1) .


Εικόνα 1: Τομή φύλλου

Η επιδερμίδα...

... είναι το εξωτερικό στρώμα των κυττάρων του φύλλου. Η πάνω και η κάτω επιφάνεια των φύλλων αποτελείται συνήθως από ένα μονοκυτταρικό στρώμα που επικαλύπτεται συχνά από ένα δεύτερο, κέρινο στρώμα, την εφυμενίδα και μερικές φορές από τριχίδια. Τα κύτταρα της επιδερμίδας δεν φωτοσυνθέτουν, ενώ η εφυμενίδα και τα τριχίδια προφυλάσσουν το φύλλο από την απώλεια νερού (εικ. 2).


Εικόνα 2: Μερικά φυτά διαθέτουν στην επιφάνεια των φύλλων τους τριχίδια, τα οποία σπάζουν εύκολα απελευθερώνοντας ουσίες που απωθούν τους φυτοφάγους οργανισμούς.

Μεσόφυλλο

Στα κύτταρα του μεσόφυλλου πραγματοποιείται η φωτοσύνθεση. Το μεσόφυλλο αποτελείται από χλωροφυλλούχα κύτταρα, αφομοιωτικό δηλαδή παρέγχυμα που διακρίνεται σε δύο τύπους: α) το δρυφακτοειδές, προς την πλευρά της πάνω επιδερμίδας, που αποτελείται από επιμήκη, σχεδόν κυλινδρικά κύτταρα, προσανατολισμένα κάθετα προς την επιφάνεια του φύλλου και πλούσια σε χλωροπλάστες και β) το σπογγώδες, προς την πλευρά της κάτω επιδερμίδας, που αποτελείται από κύτταρα με λίγους χλωροπλάστες, ακανόνιστου σχήματος, χαλαρά συνδεδεμένα μεταξύ τους και σε άμεση επικοινωνία με τις αναπνευστικές κοιλότητες (κοιλότητες όπου συγκεντρώνονται το διοξείδιο του άνθρακα και το οξυγόνο).

Ο διαχωρισμός ανάμεσα στα κύτταρα του δρυφακτοειδούς και του σπογγώδους παρεγχύματος δεν είναι πάντα σαφής. Συχνά το δρυφακτοειδές παρέγχυμα είναι πολύστρωμο και εμφανίζονται μεταβατικοί τύποι κυττάρων (γαστρονώτια ή ετερόπλευρα φύλλα).

Στα ισόπλευρα φύλλα (π.χ. αγρωστώδη φυτά) παρατηρείται ομοιογενές μεσόφυλλο με στόματα και στις δύο επιδερμίδες. Σε άλλες όμως περιπτώσεις ισόπλευρων φύλλων, το δρυφακτοειδές παρέγχυμα συναντάται και στις δύο εξωτερικές επιφάνειες περιβάλλοντας στρώμα σπογγώδους παρεγχύματος.

Τα υδρομορφικά φύλλα πολλών αλοφύτων χαρακτηρίζονται από ένα υδροφόρο παρέγχυμα στη διογκωμένη κεντρική περιοχή και ένα όχι πολύ ανεπτυγμένο δρυφακτοειδές παρέγχυμα στην περιφέρεια.

Το αγωγό σύστημα...

... του φύλλου συγκροτείται από το ξύλωμα και το φλοίωμα που ενισχύονται από σκληρεγχυματικές ίνες (τύπος σκληρεγχυματικών κυττάρων με ισχυρά και αποξυλωμένα, λίγο ή περισσότερο, κυτταρικά τοιχώματα) ή κολλέγχυμα (κύτταρα με ανομοιόμορφη πάχυνση του κυτταρικού τοιχώματος που αποτελείται κυρίως από κυτταρίνη) και σχηματίζουν μία σκελετική δομή παράλληλη προς την επιφάνεια του φύλλου (νεύρωση) - εικ. 3, 4.


Εικόνα 3: Αγωγός ιστός

Μία έντονη κεντρική νεύρωση, το μεσαίο νεύρο, διατρέχει κατά μήκος όλο το έλασμα και αποτελείται από αγγεία ή τραχεΐδες (αγωγά στοιχεία του ξυλώματος), ηθμοσωλήνες (αγωγά στοιχεία του φλοιώματος) και αρκετά συχνά από σύνδρομα κύτταρα (εξειδικευμένα παρεγχυματικά κύτταρα των αγγειόσπερμων που συνδέονται λειτουργικά με τους ηθμοσωλήνες). Η κύρια λειτουργία του ξυλώματος είναι η μεταφορά του νερού και των ανόργανων αλάτων (κίνηση κυρίως ανοδική). Το φλοίωμα εξυπηρετεί τη μεταφορά των προϊόντων της φωτοσύνθεσης (καθοδική κίνηση).



Εικόνα 4: Ξύλωμα - φλοίωμα


Σε φύλλα με δικτυωτή νεύρωση, τα πλευρικά νεύρα και οι φλέβες (λεπτοφυέστερες πλευρικές δεσμίδες) αποτελούνται από στενόπορες τραχεΐδες και ηθμοσωλήνες με λίγα μηχανικά στοιχεία. Οι απολήξεις των νεύρων περιβάλλονται από το επίθεμα, άχρωμα συνήθως παρεγχυματικά κύτταρα που σχηματίζουν ένα ή περισσότερα στρώματα. Σε ορισμένα φυτά και ως συνέχεια του επιθέματος, σχηματίζονται τα υδατώδη, επιφανειακές δομές που απεκκρίνουν νερό όταν η πρόσληψή του είναι έντονη (εικ. 5). Τα υδατώδη αποτελούνται από αδενικά κύτταρα ή από επιδερμικά κύτταρα με πόρους και μοιάζουν με μεγάλα στόματα που είναι όμως συνέχεια ανοιχτά.


Εικόνα 5: Επίθεμα - υδατώδες


Εικόνες:

- τομή φύλλου: www.digitalfrog.com/ resources/archives/leaf.jpg -
Προσαρμογή από το Κ.Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ
- τριχίδια: Parker St., 1992, "ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ Η ΦΥΣΗ", σελ. 94
- αγωγός ιστός: micro.magnet.fsu.edu - Προσαρμογή από το Κ.Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ
- ξύλωμα - φλοίωμα:
home.comcast.net - Προσαρμογή από το Κ.Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ
- επίθεμα - υδατώδες: Τσέκος Ι., Κουκόλη Ε., 1989, "ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΤΟΜΟΣ Α΄", σελ. 290 -
Προσαρμογή από το Κ.Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ