Η ∆ΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΤΙΦΛΙ∆ΑΣ

Σειρά: Βασικά κεί΅ενα για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Τεύχος 2

Αθήνα, 1999

Η σειρά "Βασικά κεί΅ενα για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση" περιλα΅βάνει τις παρακάτω εκδόσεις:

Τεύχος 1: Η ΧΑΡΤΑ ΤΟΥ ΒΕΛΙΓΡΑ∆ΙΟΥ

Τεύχος 2: Η ∆ΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΤΙΦΛΙ∆ΑΣ

Τεύχος 3: Η ∆ΙΑΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΜΟΣΧΑΣ

Τεύχος 4: "ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 36 ΤΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΑΣ ∆ΙΑΤΑΞΗΣ 21" (AGENDA 21)

Υπεύθυνος εκδόσεων: Βασίλης Ψαλλιδάς

Τίτλος βιβλίου: Η ∆ΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΤΙΦΛΙ∆ΑΣ

Τίτλος πρωτότυπου: RECOMMENDATIONS OF THE INTERGOVERNMENTAL CONFERENCE

ON ENVIRONMENTAL EDUCATION, TBILISI (USSR), 14-26 OCTOBER 1977

ISBN: 960-86120-3-9

Αθήνα 1999

© Εκδόσεις Π.Ε.ΕΚ.Π.Ε., Τηλ. - Fax.: (01) 92 23 342

Μετάφραση: Ιλιάνα Ψαλλιδά

Γλωσσική επι΅έλεια: ∆η΅ήτρης Καλαϊτζίδης

Ηλεκτρονική σελιδοποίηση: Λογισ΅ός Ε.Π.Ε.

Επι΅έλεια παραγωγής: Μυρίκη - Γραφικές Τέχνες, Ζ. Πηγής 36, Αθήνα, τηλ. 384 4265

Έκδοση:

Π.Ε.ΕΚ.Π.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

Πανελλήνια Ένωση Εκπαιδευτικών για την Προστασία του Περιβάλλοντος

για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και της Πολιτιστικής Κληρονο΅ιάς

Λ. Βουλιαγ΅ένης 1, Τ.Κ. 116 36, Αθήνα Τριπόδων 28, Πλάκα, Αθήνα

Ση΅είω΅α του Υπουργού ΠΕ.ΧΩ.∆.Ε. κ. Κ. Λαλιώτη

Η περιβαλλοντική κρίση, ΅ε περισσότερο ή λιγότερο έντονα χαρακτηριστικά στις διάφο-

ρες χώρες, αφορά όλους ΅ας.

Κανείς γι' αυτό δεν θα ήταν σκόπι΅ο να απουσιάσει από την τεράστια προσπάθεια, που

πρέπει να καταβληθεί, ώστε να δρο΅ολογηθεί αυτό που ονο΅άστηκε Βιώσι΅η Ανάπτυξη.

Η πολιτική και οι πολιτικοί, τα κοινωνικά κινή΅ατα και πάντως οπωσδήποτε το Οικολογι-

κό, οι λειτουργοί της Εκπαίδευσης, η νεολαία, οι παράγοντες της περιβαλλοντικά συ΅-

βατής Ανάπτυξης - όλοι έχουν ένα ιδιαίτερο ρόλο να παίξουν.

’λλωστε οι εξελίξεις είναι ραγδαίες και δεν περι΅ένουν...

Αποτελεσ΅ατικό εργαλείο για να κινηθού΅ε σωστά είναι λοιπόν, δίχως άλλο, η Οίκο -

Περιβαλλοντική Αγωγή.

Η σειρά "Βασικά κεί΅ενα για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση" ελπίζεται να ενισχύσει

παρό΅οιες ε΅πνεύσεις, που ουσιαστικούς στόχους έχουν αφ' ενός τη διάδοση συναφούς

πληροφορίας, αφ' ετέρου τη διάχυση ενός προβλη΅ατισ΅ού απόλυτα αναγκαίου για την

προσέγγιση και επεξεργασία ΅ιας σύνθετης πραγ΅ατικότητας.

Το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και∆η΅οσίων Έργων, σαφώς πιο πολύ τα

τελευταία χρόνια, όλες σχεδόν τις ανάλογες πρωτοβουλίες, σαν τη συγκεκρι΅ένη, τις

δέχτηκε δίχως την ελάχιστη δυσπιστία. ’λλωστε και το ΥΠΕΧΩ∆Ε υλοποιεί αντίστοιχα

προγρά΅΅ατα, συχνά σε συνεργασία και ΅ε άλλους αρ΅όδιους φορείς.

Τέτοιες πρωτοβουλίες αποτελούν πολύτι΅α λιθαράκια σ' ένα εντυπωσιακό ψηφιδωτό

γιγαντιαίων διαστάσεων. Πρόκειται ακριβώς για το εναλλακτικό έργο, που ουσιαστικά

συντίθεται από το σύνολο των περιβαλλοντικά ευαισθητοποιη΅ένων πολιτών ολόκληρου

του πλανήτη Γη.

Ο Υπουργός ΠΕ.ΧΩ.∆.Ε.

Ση΅είω΅α του Υπεύθυνου της Έκδοσης

Στις πρώτες κιόλας συζητήσεις ΅ας ΅ε φίλους και συνεργάτες τόσο της Π.Ε.ΕΚ.Π.Ε. όσο

και της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ για την Προστασία του Περιβάλλοντος και της Πολιτιστι-

κής Κληρονο΅ιάς διαπιστώθηκε η ση΅αντική έλλειψη βασικών κει΅ένων σχετικών ΅ε την

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση στα Ελληνικά, ιδιαίτερα εν όψει της διοργάνωσης της

Παγκόσ΅ιας ∆ιάσκεψης της UNESCO: "Περιβάλλον και Κοινωνία: Εκπαίδευση και Ευαι-

σθητοποίηση των Πολιτών για την Αειφορία", Θεσσαλονίκη 1997.

Τα κυριότερα από αυτά εκδόθηκαν από την UNESCO και το UNEP αλλά και άλλους

διεθνείς οργανισ΅ούς. Έτσι αποφασίστηκε να εκδώσου΅ε από κοινού ΅ε την

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΅ια σειρά υπό τον τίτλο "Βασικά κεί΅ενα για την Περιβαλλοντική

Εκπαίδευση".

Εύκολα αποφασίστηκαν το πρώτο και το δεύτερο βιβλίο της σειράς "Η Χάρτα του Βελι-

γραδίου του 1975" και η "∆ιακήρυξη της Τιφλίδας του 1977". Το τρίτο είναι η "Παγκόσ΅ια

∆ιάσκεψη της Μόσχας", δέκα χρόνια ΅ετά την Τιφλίδα το 1987 και το τέταρτο "Το Κεφάλαιο

36 της Η΅ερήσιας ∆ιάταξης 21, (Agenda 21)" από την ∆ιάσκεψη του RIO, του 1992.

Ο σχεδιασ΅ός υπήρχε από καιρό, δεν υπήρχαν ό΅ως οι απαραίτητοι πόροι. Η έκδοση

σή΅ερα πραγ΅ατοποιείται ΅ε την ενίσχυση του ΥΠΕΧΩ∆Ε και της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ.

Η ολοκλήρωση αυτής της εκδοτικής δραστηριότητας σε συνδυασ΅ό ΅ε την έκδοση της

∆ιακήρυξης της Θεσσαλονίκης και των άλλων κει΅ένων που απασχόλησαν τη ∆ιεθνή

∆ιάσκεψη της Θεσσαλονίκης ελπίζου΅ε να στηρίξουν το έργο των εκπαιδευτικών και

ερευνητών.

Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλονται στον Υπουργό Περιβάλλοντος Χωροταξίας και ∆η΅ο-

σίων Έργων κ. Κ. Λαλιώτη για το προσωπικό του ενδιαφέρον για την έκδοση.

Ευχαριστίες οφείλονται ακό΅η στον κ. ∆η΅ήτρη Τσίρο ένθερ΅ο υποστηρικτή της

Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στη χώρα ΅ας και στον πρόεδρο της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ

ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ κ. Μιχάλη Σκούλλο.

Ακό΅η ευχαριστώ ιδιαίτερα όλους όσους συνέβαλαν στην πραγ΅ατοποίηση της έκδοσης

της σειράς "Βασικά κεί΅ενα για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση" και ειδικότερα τον

συνάδελφο και φίλο Θοδωρή Παπαπαύλου .

Ο Υπεύθυνος της Έκδοσης

Ση΅είω΅α του Προέδρου της Ελληνικής Εταιρείας

Η Ελληνική Εταιρεία για την Προστασία του Περιβάλλοντος και της Πολιτιστικής Κληρο-

νο΅ιάς από την ίδρυση της, το 1972, κατανόησε την ση΅ασία της Περιβαλλοντικής Εκ-

παίδευσης ως του πλέον θε΅ελιακού εργαλείου δια΅όρφωσης περιβαλλοντικής συνεί-

δησης των πολιτών και επο΅ένως, ως ιδιαίτερα αποτελεσ΅ατικού οργάνου προστασίας

του περιβάλλοντος, φυσικού και ανθρωπογενούς.

Όπως είναι γνωστό, πάρα πολλές προσπάθειες και πρωτοβουλίες έχουν ση΅ατοδοτή-

σει διεθνώς αλλά και στη χώρα ΅ας την εξέλιξη της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης τόσο

ως ιδιαίτερου κλάδου όσο και ως συστατικού άλλων προσεγγίσεων. Από ένα ση΅είο και

΅ετά η εκπαίδευση για την προστασία του περιβάλλοντος συνδέεται, α΅έσως και ε΅΅έ-

σως, ΅ε την προσπάθεια επίτευξης "ισόρροπης", "περιβαλλοντικά αποδεκτής", "δίκαιης"

και "διαρκούς" ανάπτυξης. Παράλληλα η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση συνδέθηκε ΅ε την

επίτευξη των συγγενικών στόχων της σταθεροποίησης του ανθρώπινου πληθυσ΅ού, της

παγίωσης της ειρήνης, της ενδυνά΅ωσης του ρόλου των γυναικών και της καταπολέ΅η-

σης της πενίας και πείνας ΅έχρι το 1992, που επίση΅α καθιερώθηκε ο παράλληλος

στόχος της επίτευξης της αειφόρου-βιώσι΅ης ανάπτυξης.

Οι σχετικοί ΅ε το θέ΅α εκπαιδευτικοί, ερευνητές και άλλοι ενδιαφερό΅ενοι φαίνεται να

γνωρίζουν, σε χοντρικές γρα΅΅ές, την σχετική πορεία εξέλιξης της Περιβαλλοντικής

Εκπαίδευσης, παρά ταύτα από τις διάφορες δη΅οσιεύσεις και δη΅όσιες συζητήσεις προ-

κύπτει συχνά το συ΅πέρασ΅α ότι λείπει η ευρεία γνώση ΅ερικών από τα θε΅ελιακά

εκείνα κεί΅ενα κατευθύνσεων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης κοινής αποδοχής που

προήλθαν από ΅εγάλες ∆ιεθνείς ∆ιασκέψεις του ΟΗΕ και ιδιαίτερα της UNESCO και

UNEP. Τα κεί΅ενα αυτά είναι καλό να τα συ΅βουλευό΅αστε όλοι όχι ως "βίβλους αλή-

θειας" αλλά ως ση΅εία αναφοράς και αφετηρίες αναζήτησης τόσο για τον προγρα΅΅ατι-

σ΅ό νέων εκπαιδευτικών προγρα΅΅άτων όσο και για την ανάπτυξη της σχετικής έρευνας.

Στη σειρά αυτή των Βασικών Κει΅ένων για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση στα Ελληνικά

που εκδίδεται σε συνεργασία της Ελληνικής Εταιρείας και ιδιαίτερα του Ειδικού Συ΅βου-

λίου της για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, ΅ε την ΠΕΕΚΠΕ έχει ήδη κυκλοφορήσει

παλαιότερα "η Χάρτα του Βελιγραδίου" (1975) και τώρα κυκλοφορούν τρία ακό΅η κεί΅ε-

να: "Η ∆ιακήρυξη της Τυφλίδας" (1977), "Η ∆ιάσκεψη της Μόσχας" (1987) και το "Κε-

φάλαιο 36 της Η΅ερήσιας ∆ιάταξης 21/Agenda 21" (1992).

Ελπίζου΅ε οι εκδόσεις αυτές να αποτελέσουν χρήσι΅α βοηθή΅ατα όλων όσων ασχολού-

νται ΅ε τα θέ΅ατα της "τυπικής" και "άτυπης" εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης των

πολιτών στα θέ΅ατα Περιβάλλοντος και Αειφορίας.

Καθ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΣΚΟΥΛΛΟΣ

ΠΡΟΕ∆ΡΟΣ της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

Πρόλογος

Η πρώτη ∆ιακυβερνητική ∆ιάσκεψη για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση συγκλήθηκε

στην Τιφλίδα (Στη Γεωργία της πρώην Ε.Σ.Σ.∆.) από 14 ΅έχρι 26 Οκτωβρίου 1977. Η

διάσκεψη οργανώθηκε από την UNESCO, σε συνεργασία ΅ε το Περιβαλλοντικό Πρό-

γρα΅΅α των Ηνω΅ένων Εθνών (UNEP).

Αποτελεί τη συνέχεια του Συνεδρίου της Στοκχόλ΅ης (σχετικά ΅ε το Ανθρώπινο Περι-

βάλλον) και του ∆ιεθνούς Εργαστηρίου του Βελιγραδίου (1975) για την Περιβαλλοντική

Εκπαίδευση.

Τα κεί΅ενα που προήλθαν από τη ∆ιακυβερνητική ∆ιάσκεψη της Τιφλίδας, αποτελούν

ένα είδος ευαγγελίου για τους ασχολού΅ενους ΅ε την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. ∆εν

φαίνεται να έχουν ξεπεραστεί 22 χρόνια ΅ετά τη σύνταξη τους και η υλοποίηση των

επαγγελιών και ορα΅άτων που περιλα΅βάνουν αυτά τα κεί΅ενα αποτελεί διαρκή στόχο

και διακαή επιθυ΅ία των εραστών της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Αποτελούν, χω-

ρίς κα΅ιά υπερβολή, προπο΅πό της ε΅φάνισης εννοιών και στόχων, όπως η αειφορία,

που σή΅ερα βρίσκονται στο κέντρο συζητήσεων και ερευνών σε παγκόσ΅ιο επίπεδο και

που πιθανώς να καθορίσουν τη ΅ορφή και το περιεχό΅ενο της περιβαλλοντικής εκπαί-

δευσης στα προσεχή χρόνια.

Οι προτάσεις της Τιφλίδας είναι ΅ια διαρκής και ανεξάντλητη δεξα΅ενή ιδεών και προ-

κλήσεων για τους ΅ελετητές της Π.Ε. και για όσους αγωνίζονται για την ε΅πέδωση της.

Εί΅αστε περήφανοι που παραδίδου΅ε στους έλληνες εκπαιδευτικούς τα ΅εταφρασ΅ένα

κεί΅ενα της Τιφλίδας και εί΅αστε αισιόδοξοι πως όλοι ΅αζί θα προσπαθήσου΅ε για την

υλοποίηση των προτάσεων και προταγ΅άτων της.

Η Π.Ε.ΕΚ.Π.Ε εκδίδοντας αυτό το κεφαλαιώδους ση΅ασίας κεί΅ενο, συ΅βάλλει ουσια-

στικά στην κάλυψη ενός πολύ ση΅αντικού κενού που υπήρχε στην ελληνική βιβλιογρα-

φία της Π.Ε.

Μαζί ΅ε τη διακήρυξη του Βελιγραδίου, της Μόσχας, το κεφάλαιο 36 της Ατζέντα 21 του

Ρίο, συ΅πληρώνεται η έκδοση των πιο ση΅αντικών κει΅ένων της περιβαλλοντικής εκπαί-

δευσης και δίνεται ΅ε αυτό τον τρόπο η δυνατότητα στους εκπαιδευτικούς και ΅ελετη-

τές της Π.Ε. στην Ελλάδα να ε΅βαθύνουν στις αρχές, στους στόχους, στις επιδιώξεις

αυτής της ριζοσπαστικής εκπαιδευτικής και παιδαγωγικής καινοτο΅ίας.

Η εκδοτική αυτή πρωτοβουλία που ξεκίνησε από τον Βασίλη Ψαλλιδά ήδη από το 1997,

καθυστέρησε κάπως, ωστόσο ΅ε την κινητοποίηση των δυνά΅εων της η Π.Ε.ΕΚ.Π.Ε.

κατόρθωσε ενόψει του 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου της να ολοκληρώσει τις απαιτού΅ε-

νες διαδικασίες και να φτάσει στο ωραίο αυτό αποτέλεσ΅α που είναι τέσσερα βιβλία -

εκδόσεις, δηλαδή τα κεί΅ενα του Βελιγραδίου, της Τιφλίδας, της Μόσχας και του Κεφα-

λαίου 36 της Ατζέντα 21 του Ρίο.

Ευχό΅αστε και ελπίζου΅ε η εκδοτική αυτή προσπάθεια να συ΅βάλλει στο ΅έτρο που της

αναλογεί, στην εδραίωση της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα.

Αθήνα, Ιούλιος 1999

Η ∆ΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΤΙΦΛΙ∆ΑΣ

Η ∆ΙΑΚΗΡΥΞΗ ΚΑΙ 0I ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ∆ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗΣ ∆ΙΑΣΚΕΨΗΣ ΤΗΣ ΤΙΦΛΙ∆ΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙ∆ΕΥΣΗ

Α. ∆ΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ∆ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗΣ ∆ΙΑΣΚΕΨΗΣ ΤΗΣ ΤΙΦΛΙ∆ΑΣ ΠΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙ∆ΕΥΣΗ.

Η ∆ιακυβερνητική ∆ιάσκεψη για την Περιβαλλοντική εκπαίδευση, που οργανώθηκε από

την UNESCO σε συνεργασία ΅ε το UNEP και συνήλθε στην πόλη της Τιφλίδας σε κλί΅α

αρ΅ονίας και συναίνεσης, ο΅όφωνα υιοθετεί την ακόλουθη διακήρυξη.

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών, ο άνθρωπος χρησι΅οποιώντας τη δυνατό-

τητα του να ΅εταβάλλει το περιβάλλον του, επέφερε αλλαγές, όλο και περισσότερο

ραγδαίες, στην ισορροπία της φύσης. Αποτέλεσ΅α αυτού του γεγονότος, είναι να εκτί-

θενται τα ζώντα είδη σε κινδύνους που ΅πορεί να αποδειχθούν ΅η αναστρέψι΅οι.

Η διάσκεψη των ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΕΘΝΩΝ για το Ανθρώπινο Περιβάλλον, που διεξήχθη στη

Στοκχόλ΅η το 1972, διακήρυξε ότι: "Η προστασία και η βελτίωση του περιβάλλοντος για

τις παρούσες και τις επό΅ενες γενεές, έχει καταστεί πρωταρχικός στόχος της ανθρω-

πότητας". Αυτό, απαιτεί επειγόντως νέες στρατηγικές, ενσω΅ατω΅ένες στην ανάπτυ-

ξη, η οποία ειδικά για τις αναπτυσσό΅ενες χώρες είναι προϋπόθεση για κάθε τέτοια

βελτίωση. Η αλληλεγγύη και δικαιοσύνη στις σχέσεις ΅εταξύ των εθνών, πρέπει να

αποτελέσουν τη βάση ΅ιας νέας διεθνούς τάξης και να δώσουν τη δυνατότητα για ΅ια

από κοινού αξιοποίηση το συντο΅ότερο δυνατό, όλων των διαθέσι΅ων ΅έσων. Η εκπαί-

δευση χρησι΅οποιώντας τα επιτεύγ΅ατα της επιστή΅ης και της τεχνολογίας, πρέπει να

διαδρα΅ατίσει πρωτεύοντα ρόλο στη συνειδητοποίηση και την καλύτερη κατανόηση των

περιβαλλοντικών προβλη΅άτων. Πρέπει επίσης να ενθαρρύνει θετικά πρότυπα διαχείρι-

σης του περιβάλλοντος και των πόρων των εθνών.

Η περιβαλλοντική εκπαίδευση πρέπει να παρέχεται σε όλες τις ηλικίες και τα επίπεδα,

τόσο της τυπικής, όσο και της άτυπης εκπαίδευσης. Τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας

φέρουν τη ΅εγάλη ευθύνη να θέσουν τους τεράστιους πόρους τους στην υπηρεσία αυ-

τής της εκπαιδευτικής αποστολής. Οι ειδικοί του περιβάλλοντος αφενός και αφετέρου

όλοι όσοι ΅πορούν ΅ε τις πράξεις και τις αποφάσεις τους να επηρεάσουν κατά τρόπο

αξιοση΅είωτο το περιβάλλον, πρέπει να λάβουν κατά την διάρκεια της εκπαίδευσης

τους τις απαραίτητες γνώσεις και τις ικανότητες και να κατανοήσουν πλήρως τις ευθύ-

νες ΅ε τις οποίες επιφορτίζονται για αυτό το σκοπό.

Η ορθώς εννοού΅ενη Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, πρέπει να είναι ολοκληρω΅ένη, να

εκτείνεται σε όλη τη διάρκεια ζωής του ατό΅ου και να ανταποκρίνεται στις αλλαγές

ενός ταχύτατα ΅εταβαλλό΅ενου κόσ΅ου. Πρέπει, λα΅βάνοντας υπόψη τις ηθικές αξίες,

να προετοι΅άζει το άτο΅ο για τη ζωή, ΅έσω της κατανόησης των κύριων προβλη΅άτων

του σύγχρονου κόσ΅ου και της παροχής των ικανοτήτων και των στάσεων που απαιτού-

νται, προκει΅ένου να διαδρα΅ατίσει παραγωγικό ρόλο στη βελτίωση της ζωής και στην

προστασία του περιβάλλοντος. Υιοθετώντας ΅ια ολιστική προσέγγιση, θε΅ελιω΅ένη σε

΅ια ευρεία διεπιστη΅ονική βάση, αναδη΅ιουργεί ΅ια συνολική θεώρηση η οποία αποδέ-

χεται το γεγονός ότι το φυσικό και το ανθρωπογενές περιβάλλον είναι προφανώς αλλη-

λένδετα. Συντελεί στην αποκάλυψη της διαρκούς συνέχειας που συνδέει τις πράξεις

του σή΅ερα ΅ε τις αυριανές συνέπειες. Καταδεικνύει την αλληλεξάρτηση ΅εταξύ των

εθνικών κοινωνιών, όπως και την ανάγκη της αλληλεγγύης σε πανανθρώπινο επίπεδο.

Η περιβαλλοντική εκπαίδευση πρέπει να είναι ανοικτή στην κοινωνία. Πρέπει να ε΅πλέ-

κει το άτο΅ο σε ΅ια ενεργό διαδικασία επίλυσης των προβλη΅άτων, στο πλαίσιο ιδιαίτε-

ρων πραγ΅ατικοτήτων και συνά΅α να παροτρύνει την πρωτοβουλία, την αίσθηση της

υπευθυνότητας και την αφοσίωση στη δη΅ιουργία ενός καλύτερου ΅έλλοντος. Από την

ίδια της τη φύση η περιβαλλοντική εκπαίδευση ΅πορεί να συνδρά΅ει δυνα΅ικά στην ανα-

νέωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Προκει΅ένου να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, η περιβαλλοντική εκπαίδευση απαιτεί ένα

αριθ΅ό συγκεκρι΅ένων ενεργειών, ούτως ώστε να καλύψει τα κενά που παρά τις εξαι-

ρετικές προσπάθειες συνεχίζουν να υπάρχουν στα ση΅ερινά εκπαιδευτικά συστή΅ατα.

Συνεπώς, η ∆ιάσκεψη της Τιφλίδας:

• Κάνει έκκληση στα Κράτη-Μ έλη, λα΅βάνοντας υπόψη τους παραπάνω στόχους και

χαρακτηριστικά, να εντάξουν στις εκπαιδευτικές τους πολιτικές ένα σύνολο ΅έτρων

προοριζο΅ένων να εισαγάγουν στο εκπαιδευτικό τους σύστη΅α το ενδιαφέρον, τις δρα-

στηριότητες και τα περιεχό΅ενα που αφορούν στο περιβάλλον.

• Καλεί τις εκπαιδευτικές αρχές να προωθήσουν και να εντείνουν τον προβλη΅ατι-

σ΅ό, την έρευνα και την καινοτο΅ία σε ότι αφορά την περιβαλλοντική εκπαίδευση.

Ζητά επι΅όνως, από τα Κράτη-Μέλη να συνεργασθούν σε αυτόν τον το΅έα, κυρίως

ανταλλάσσοντας ε΅πειρίες, αποτελέσ΅ατα ερευνών, τεκ΅ηρίωση και εκπαιδευτικά υλι-

κά και προσφέροντας απλόχερα στους διδάσκοντες και τους ειδικούς άλλων χωρών τις

δυνατότητες κατάρτισης που διαθέτουν, και

• Κάνει, τέλος, έκκληση στη διεθνή κοινότητα να προσφέρει γενναιόδωρα την αρωγή

της, ΅ε σκοπό την ενδυνά΅ωση αυτής της συνεργασίας σε έναν το΅έα που συ΅βολίζει

την ανάγκη για αλληλεγγύη όλων των λαών και που ΅πορεί να θεωρηθεί ως ιδιαίτερα

κατάλληλη για την προώθηση της διεθνούς κατανόησης και την εδραίωση της ειρήνης.

Β. 0Ι ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ∆ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗΣ ∆ΙΑΣΚΕΨΗΣ ΤΗΣ ΤΙΦΛΙ∆ΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙ∆ΕΥΣΗ.

Ο ρόλος, οι στόχοι και οι κατευθυντήριες αρχές της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

Πρόταση Ν°1:

Η ∆ιάσκεψη,

Λα΅βάνοντας υπόψη την πρόκληση που προβάλλουν τα περιβαλλοντικά προβλή΅ατα στη

σύγχρονη κοινωνία και εκτι΅ώντας το ρόλο που η εκπαίδευση ΅πορεί και πρέπει να

διαδρα΅ατίσει στην επίλυση τέτοιων προβλη΅άτων,

Προτείνει, την υιοθέτηση συγκεκρι΅ένων κριτηρίων που θα συ΅βάλλουν στον προσανα-

τολισ΅ό των προσπαθειών στην ανάπτυξη της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σε εθνικό,

περιφερειακό και διεθνές επίπεδο.

1. ∆εδο΅ένου ότι τα βιολογικά και φυσικά χαρακτηριστικά συνιστούν τη φυσική βάση

του ανθρώπινου περιβάλλοντος, οι ηθικές, κοινωνικές, πολιτισ΅ικές και οικονο΅ικές

διαστάσεις παίζουν επίσης το δικό τους ρόλο στην εξακρίβωση των αξόνων προσέγγι-

σης και των εργαλείων ΅ε τα οποία οι άνθρωποι θα ΅πορούν να κατανοούν και να κάνουν

καλύτερη χρήση των φυσικών πόρων προκει΅ένου να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους.

2. Η περιβαλλοντική εκπαίδευση είναι απόρροια του αναπροσανατολισ΅ού και της ανα-

διάρθρωσης των διαφόρων κλάδων και εκπαιδευτικών ε΅πειριών που διευκολύνουν ΅ια

ολοκληρω΅ένη αντίληψη των περιβαλλοντικών προβλη΅άτων, διευκολύνοντας έτσι την

ανάληψη ΅ιας πιο λογικής δραστηριότητας, ικανής να ανταποκριθεί στις κοινωνικές ανά-

γκες.

Ένας βασικός στόχος της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης είναι να οδηγήσει τα άτο΅α

και τις κοινωνίες στην κατανόηση της πολύπλοκης φύσης του φυσικού και ανθρωπογε-

νούς περιβάλλοντος -πολυπλοκότητα που απορρέει από την αλληλεπίδραση των βιολο-

γικών, φυσικών, κοινωνικών, οικονο΅ικών και πολιτιστικών πλευρών του- καθώς και στην

απόκτηση των γνώσεων, των αξιών, των στάσεων και των πρακτικών ικανοτήτων που

απαιτούνται για τη συ΅΅ετοχή, κατά τρόπο υπεύθυνο και αποτελεσ΅ατικό στην αποτρο-

πή και επίλυση περιβαλλοντικών προβλη΅άτων και στη διαχείριση της ποιότητας του

περιβάλλοντος.

4. Ένας άλλος βασικός στόχος της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης είναι να δείξει ΅ε

σαφή τρόπο την οικονο΅ική, πολιτική και οικολογική αλληλεξάρτηση του σύγχρονου κό-

σ΅ου, στον οποίο οι αποφάσεις και οι ενέργειες διαφόρων κρατών ΅πορούν να επιφέ-

ρουν συνέπειες σε διεθνές επίπεδο. Από αυτή την άποψη, η περιβαλλοντική εκπαίδευ-

ση θα πρέπει να συ΅βάλλει στη δη΅ιουργία αισθή΅ατος ευθύνης και αλληλεγγύης ΅ετα-

ξύ των κρατών και των περιφερειών. Το αίσθη΅α αυτό ΅πορεί να αποτελέσει το θε΅έλιο

πάνω στο οποίο θα κτιστεί ΅ία νέα διεθνής τάξη, η οποία θα ΅πορεί να εγγυηθεί την

προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος.

5. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην κατανόηση των σύνθετων σχέσεων ΅ε-

ταξύ της κοινωνικο-οικονο΅ικής ανάπτυξης και της βελτίωσης του περιβάλλοντος.

6. Για το σκοπό αυτό, η περιβαλλοντική εκπαίδευση πρέπει να παράσχει τις απαραίτη-

τες γνώσεις για την ερ΅ηνεία των σύνθετων φαινο΅ένων που δια΅ορφώνουν το περι-

βάλλον, να προωθήσει τις ηθικές, οικονο΅ικές και αισθητικές αξίες οι οποίες αποτελώ-

ντας τη βάση ενός αυτοελέγχου, θα διευρύνουν την υιοθέτηση συ΅περιφορών σύ΅φω-

νων ΅ε την διατήρηση και βελτίωση του περιβάλλοντος. 0α πρέπει, επίσης, να παράσχει

΅ια ευρεία κλί΅ακα πρακτικών γνώσεων και δεξιοτήτων που απαιτούνται για το σχεδια-

σ΅ό και την εφαρ΅ογή αποτελεσ΅ατικών λύσεων στα περιβαλλοντικά προβλή΅ατα.

7. Για την πραγ΅άτωση αυτής της αποστολής, η περιβαλλοντική εκπαίδευση θα πρέπει

να πετύχει τη στενότερη σύνδεση εκπαιδευτικών διαδικασιών και πραγ΅ατικότητας, δο-

΅ώντας τις δραστηριότητες της γύρω από περιβαλλοντικά προβλή΅ατα, τα οποία αντι-

΅ετωπίζουν ορισ΅ένες κοινωνίες και να επικεντρωθεί στην ανάλυση τους χρησι΅οποιώ-

ντας ΅ια διεπιστη΅ονική και ολοκληρω΅ένη προσέγγιση η οποία ΅πορεί να δώσει τη

δυνατότητα καλύτερης κατανόησης των περιβαλλοντικών προβλη΅άτων.

8. Η περιβαλλοντική εκπαίδευση θα έπρεπε να θεωρηθεί ως ΅ία συνεχής διαδικασία

που θα παρέχει στους αποδέκτες της -΅έσα από τη συνεχή ανανέωση των προσεγγί-

σεων της, του περιεχο΅ένου και των ΅εθόδων της- ΅ια γνώση σταθερά προσαρ΅οσ΅ένη

στις ΅εταβαλλό΅ενες συνθήκες του περιβάλλοντος.

9. Η περιβαλλοντική εκπαίδευση θα έπρεπε να απευθύνεται σε όλες τις ηλικίες και τις

κοινωνικο-επαγγελ΅ατικές ο΅άδες του πληθυσ΅ού. Οι κύριοι δέκτες της είναι οι εξής:

(α) Το ευρύ, ΅η εξειδικευ΅ένο κοινό που αποτελείται από νέους και ενήλικες, των οποίων

οι καθη΅ερινές συ΅περιφορές έχουν αποφασιστική επίδραση στη διατήρηση και τη βελ-

τίωση του περιβάλλοντος, (β) ορισ΅ένες κοινωνικές ο΅άδες οι επαγγελ΅ατικές δραστη-

ριότητες των οποίων επηρεάζουν την ποιότητα του περιβάλλοντος και (γ) οι επιστή΅ο-

νες και οι τεχνικοί των οποίων η εξειδικευ΅ένη έρευνα και εργασία θα αποτελέσει γνω-

στικό υπόβαθρο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, καθώς και της απο-

τελεσ΅ατικής διαχείρισης του περιβάλλοντος.

10. Για την αποτελεσ΅ατική ανάπτυξη της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης πρέπει να

αξιοποιηθούν στο έπακρο όλα τα δη΅όσια και ιδιωτικά ΅έσα που διαθέτει η κοινωνία για

την εκπαίδευση του πληθυσ΅ού, δηλαδή το τυπικό εκπαιδευτικό σύστη΅α, οι διάφορες

΅ορφές της εξωσχολικής εκπαίδευσης καθώς και τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας .

11. Προκει΅ένου να έχει θετική συ΅βολή στην βελτίωση του περιβάλλοντος η περιβαλ-

λοντική εκπαίδευση θα πρέπει να συνδεθεί ΅ε τη νο΅οθεσία, τις πολιτικές, τα ΅έτρα

ελέγχου και τις κυβερνητικές αποφάσεις που ΅πορούν να ληφθούν σε σχέση ΅ε το

ανθρώπινο περιβάλλον.

Πρόταση Ν° 2:

Η ∆ιάσκεψη,

Αναγνωρίζοντας ότι η περιβαλλοντική εκπαίδευση πρέπει να συ΅βάλλει, στην ενδυνά-

΅ωση της ειρήνης, στον περαιτέρω περιορισ΅ό των διεθνών εντάσεων, στην ανάπτυξη

της α΅οιβαίας κατανόησης ΅εταξύ των κρατών και να αποτελεί ένα πραγ΅ατικό όργανο

διεθνούς αλληλεγγύης και εξάλειψης όλων των ΅ορφών φυλετικών, πολιτικών και οικο-

νο΅ικών διακρίσεων,

Ση΅ειώνοντας ότι, η έννοια του "περιβάλλοντος" περιλα΅βάνει ένα πλέγ΅α φυσικών,

ανθρωπογενών και κοινωνικών στοιχείων που αφορούν την ανθρώπινη ύπαρξη κι ότι τα

κοινωνικά αυτά στοιχεία συνιστούν ένα σύνολο πολιτισ΅ικών, ηθικών και προσωπικών

αξιών και διαπροσωπικών σχέσεων στους το΅είς της εργασίας και των δραστηριοτήτων

αναψυχής,

Αναφέροντας το έγγραφο UNESCO/ENVED/4 "Η Εκπαίδευση και η πρόκληση των περί-

βαλλοντικών προβλη΅άτων" και ειδικότερα τις κατευθυντήριες αρχές που περιέχονται

στο Κεφάλαιο II,

Έχοντας κάνει επίσης αναφορά στο έγγραφο της Συνθετικής Αναφοράς των Περιφε-

ρειακών Συναντήσεων Ε΅πειρογνω΅όνων για την περιβαλλοντική εκπαίδευση (ENVED/

7, Κεφάλαιο III, παρ. 15-26).

Σύ΅φωνα ΅ε την παράγραφο 67 του εγγράφου εργασίας UNESCO/ENVED/4, στο οποίο η

∆ιάσκεψη καλείται να δια΅ορφώσει τους σκοπούς, τους στόχους και τις κατευθυντήριες

αρχές που πρέπει να υιοθετηθούν, ούτως ώστε η περιβαλλοντική εκπαίδευση να αντα-

ποκριθεί κατά τον αποτελεσ΅ατικότερο τρόπο στις λειτουργίες της.

Θεωρώντας ότι κάθε πολίτης θα πρέπει να έχει το δικαίω΅α στην περιβαλλοντική εκπαί-

δευση,

Η ∆ιάσκεψη,

Εγκρίνει τους ακόλουθους σκοπούς, στόχους και κατευθυντήριεςαρχές της περιβαλ-

λοντικής εκπαίδευσης:

1. Οι σκοποί της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης είναι:

(α) Να καλλιεργήσει τη σαφή κατανόηση και το ενδιαφέρον σχετικά ΅ε την οικονο΅ι-

κή, κοινωνική, πολιτική και οικολογική, αλληλεξάρτηση στις αστικές και αγροτικές

περιοχές.

(β) Να δώσει σε κάθε πολίτη τη δυνατότητα να αποκτήσει τις γνώσεις, τις αξίες, τις

στάσεις, τη δέσ΅ευση και τις απαραίτητες ικανότητες για να προστατέψει και να

βελτιώσει το περιβάλλον.

(γ) Να δη΅ιουργήσει νέα πρότυπα συ΅περιφοράς προς το περιβάλλον στα άτο΅α,

στις ο΅άδες και την κοινωνία στο σύνολο της.

2. Οι κατηγορίες στόχων της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης είναι:

Συνειδητοποίηση: να βοηθήσει τις κοινωνικές· ο΅άδες και τους πολίτες να αποκτήσουν

επίγνωση και ευαισθητοποίηση σχετικά ΅ε το περιβάλλον και τα προβλή΅ατα του.

Γνώσεις: να βοηθήσει τις κοινωνικές ο΅άδες και τους πολίτες να αποκτήσουν ποικιλία

ε΅πειριών, καθώς και ΅ια βασική κατανόηση του περιβάλλοντος και των σχετικών ΅ε

αυτό προβλη΅άτων.

Στάσεις: να βοηθήσει τις κοινωνικές ο΅άδες και τους πολίτες να αποκτήσουν ένα σύνο-

λο αξιών και συναισθη΅άτων ενδιαφέροντος για το περιβάλλον, καθώς και τα κίνητρα

για την ενεργό συ΅΅ετοχή στη βελτίωση και την προστασία του περιβάλλοντος.

Ικανότητες: να βοηθήσει τις κοινωνικές ο΅άδες και τους πολίτες να αποκτήσουν τις

απαιτού΅ενες ικανότητες για την αναγνώριση και επίλυση των περιβαλλοντικών προ-

βλη΅άτων.

Συ΅΅ετοχή: να δώσει στις κοινωνικές ο΅άδες και στους πολίτες τη δυνατότητα να συ΅-

΅ετάσχουν ενεργά σε όλα τα επίπεδα, εργαζό΅ενοι για την επίλυση των περιβαλλοντι-

κών προβλη΅άτων.

3. Ορισ΅ένες κατευθυντήριες αρχές για την περιβαλλοντική εκπαίδευση.

Η περιβαλλοντική εκπαίδευση πρέπει:

• να θεωρεί το περιβάλλον στο σύνολο του, φυσικό και ανθρωπογενές, τεχνολογικό

και κοινωνικό (οικονο΅ικό, πολιτικό, τεχνολογικό, ιστορικό-πολιτισ΅ικό, ηθικό, αισθητι-

κό),

• να αποτελεί συνεχή και δια βίου διαδικασία, που θα ξεκινά από την προσχολική

ηλικία, θα συνεχίζεται σε όλα τα στάδια της σχολικής και εξωσχολικής εκπαίδευσης.

• να υιοθετεί ΅ια διεπιστη΅ονική προσέγγιση, που χρησι΅οποιώντας τις γνώσεις κάθε

επιστη΅ονικού το΅έα να καθιστά δυνατή ΅ια ολιστική και ισορροπη΅ένη προοπτική.

• να εξετάζει τα κύρια περιβαλλοντικά θέ΅ατα από τοπική, εθνική, περιφερειακή και

διεθνή σκοπιά, ώστε οι ΅αθητές να ε΅βαθύνουν στις περιβαλλοντικές συνθήκες που

επικρατούν σε άλλες γεωγραφικές περιοχές.

• να επικεντρώνεται στις τρέχουσες και ΅ελλοντικές καταστάσεις του περιβάλλοντος,

λα΅βάνοντας παράλληλα υπόψη την ιστορική τους διάσταση.

• να επι΅ένει στην αξία και αναγκαιότητα ΅ιας τοπικής, εθνικής και διεθνούς συνεργα-

σίας ΅ε στόχο την αποτροπή και την επίλυση των περιβαλλοντικών προβλη΅άτων.

• να ΅ελετά συστη΅ατικά τις περιβαλλοντικές πλευρές των σχεδίων ανάπτυξης και

οικονο΅ικής ΅εγέθυνσης.

• να διευκολύνει τη συ΅΅ετοχή των διδασκο΅ένων στον προγρα΅΅ατισ΅ό των ΅αθη-

σιακών τους ε΅πειριών και να τους δίνει τη δυνατότητα να λα΅βάνουν αποφάσεις και να

αποδέχονται τις συνέπειες τους.

να συσχετίζει την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση, τη γνώση, την ικανότητα επίλυ-

Η ∆ΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΤΙΦΛΙ∆ΑΣ 18

σης προβλη΅άτων και την αποσαφήνιση των αξιών, απευθυνό΅ενη σε κάθε ηλικία, δίνο-

ντας ό΅ως ιδιαίτερη έ΅φαση στην ευαισθητοποίηση των νέων ως προς τα περιβαλλοντι-

κά προβλή΅ατα που εντοπίζονται στην κοινότητα τους.

• να βοηθά τους διδασκό΅ενους να ανακαλύπτουν τα συ΅πτώ΅ατα και τις πραγ΅ατικές

αιτίες των περιβαλλοντικών προβλη΅άτων.

• να τονίζει την πολυπλοκότητα των περιβαλλοντικών προβλη΅άτων και συνεπώς την

ανάγκη ανάπτυξης κριτικής σκέψης και ικανοτήτων για την επίλυση προβλη΅άτων.

• να χρησι΅οποιεί τους διάφορους εκπαιδευτικούς χώρους και ευρεία ποικιλία εκπαι-

δευτικών προσεγγίσεων για τη διδασκαλία και τη ΅άθηση σχετικά ΅ε το περιβάλλον και

από το περιβάλλον, ΅ε κατάλληλη έ΅φαση στις πρακτικές δραστηριότητες και τις προ-

σωπικές ε΅πειρίες.

Πρόταση Ν° 3:

Η ∆ιάσκεψη,

Θεωρώντας ότι η ευρύτερη έννοια της ανάπτυξης, στην οποία συ΅φωνούν τώρα όλοι οι

λαοί, περιλα΅βάνει το περιβάλλον ως ένα από τα βασικά συστατικά της.

Θεωρώντας ότι τα περιβαλλοντικά ζητή΅ατα θα ΅πορούσαν κατ' αναλογία να ΅ελετη-

θούν και να αντι΅ετωπιστούν καλύτερα ΅ε τη βοήθεια των γενικών κυβερνητικών πολιτι-

κών που εφαρ΅όζονται σε σχέση ΅ε την εθνική ανάπτυξη και τις διεθνείς σχέσεις, στην

προσπάθεια να εγκαθιδρυθεί ΅ια νέα παγκόσ΅ια τάξη,

Θεωρώντας ότι το περιβάλλον αφορά σε όλους, άνδρες και γυναίκες κάθε χώρας και ότι

η διατήρηση και η βελτίωση του απαιτούν την υποστήριξη και την ενεργό συ΅΅ετοχή των

πληθυσ΅ών αυτών των χωρών,

Εκτι΅ώντας ότι η εκπαίδευση, σε όλα τα επίπεδα, είναι απαραίτητη κατ' αυτήν την έννοια,

Προτείνει στα Κράτη-Μέλη:

Να ενσω΅ατώσουν την περιβαλλοντική εκπαίδευση στη γενικότερη πολιτική τους και

ανάλογα ΅ε την εθνική τους δο΅ή, να λάβουν τα κατάλληλα ΅έτρα προκει΅ένου ιδιαίτερα:

• Να ευαισθητοποιήσουν το κοινό στα περιβαλλοντικά προβλή΅ατα και τα ση΅αντικά

προγρά΅΅ατα που εκτελούνται ή σχεδιάζονται.

• Να αναπτύξουν ΅ια πιο λεπτο΅ερή γενική πληροφόρηση, η οποία θα επιτρέψει τη

συνολική θεώρηση των κύριων προβλη΅άτων, τη δυνατότητα αντι΅ετώπισής τους και

την αντίστοιχη επείγουσα ανάγκη για τα ΅έτρα που πάρθηκαν ή θα παρθούν.

• Να ενθαρρύνουν τη δραστηριοποίηση του θεσ΅ού της οικογένειας και των ενώσεων

που ασχολούνται ΅ε την περιβαλλοντική εκπαίδευση των παιδιών ιδιαίτερα στα πλαίσια

της προσχολικής τους εκπαίδευσης.

• Να προσδώσουν στο σχολείο ένα κεντρικό ρόλο στο σύνολο της περιβαλλοντικής

εκπαίδευσης και να διοργανώσουν γι' αυτόν το σκοπό ΅ια συστη΅ατική δράση στην

πρωτοβάθ΅ια και τη δευτεροβάθ΅ια εκπαίδευση.

• Να επεκτείνουν τα προγρά΅΅ατα της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στις ανώτερες

βαθ΅ίδες εκπαίδευσης.

• Να εδραιώσουν τα ΅έσα και τις ΅εθόδους για ΅ια ενδοϋπηρεσιακή επι΅ορφωτική

πολιτική που θα επιτρέψει τη συ΅πληρω΅ατική και ειδικότερα την πρακτική κατάρτιση,

την οποία ΅πορεί να χρειασθούν όσοι, από διάφορες θέσεις στο δη΅όσιο ή ιδιωτικό

το΅έα, ασκούν αρ΅οδιότητες σχετιζό΅ενες ΅ε το περιβάλλον.

• Να επιδιώξουν, ΅έσω της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, τη σταδιακή αλλαγή των

στάσεων και συ΅περιφορών, ούτως ώστε να προκαλέσουν τη συνειδητοποίηση όλων

των πολιτών σε ό,τι αφορά στις ευθύνες τους στο σχεδιασ΅ό, την επεξεργασία και την

εφαρ΅ογή εθνικών ή διεθνών περιβαλλοντικών προγρα΅΅άτων.

• Να συ΅βάλλουν, συνεπώς, στην αναζήτηση ΅ιας νέας ηθικής, στηριγ΅ένης στο σε-

βασ΅ό της φύσης, του ανθρώπου και της αξιοπρέπειας του, του ΅έλλοντος του και στην

ανάγκη για ΅ια προσιτή σε όλους ποιότητα ζωής, σε ένα γενικότερο κλί΅α προσωπικής

συ΅΅ετοχής.

Προτείνει στο Γενικό ∆ιευθυντή της UNESCO:

• να παράσχει τεχνική βοήθεια στα Κράτη-Μέλη, που δεν διαθέτουν ακό΅η εθνικό

σύστη΅α περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, για το σχεδιασ΅ό και την εκτέλεση ενός κατάλ-

ληλου προγρά΅΅ατος, σχετικά ΅ε αυτό το πρόβλη΅α,

• να προωθήσει τη σταδιακή ενσω΅άτωση του συστή΅ατος που θα δη΅ιουργηθεί ΅ε

αυτό τον τρόπο, στο πλαίσιο της περιφερειακής και διεθνούς συνεργασίας.

Πρόταση Ν°4:

Η ∆ιάσκεψη,

Θεωρώντας επιβεβλη΅ένο να τονισθούν, όχι ΅όνον οι κοινωνικο-οικονο΅ικές πλευρές,

οι οποίες εκτίθενται καταλλήλως στο έγγραφο της UNESCO, αλλά και οι οικολογικές

πλευρές του φυσικού και ανθρώπινου περιβάλλοντος οι οποίες έχουν εξαιρετική ση΅α-

σία τόσο για τη θεωρητική, όσο και για την πρακτική περιβαλλοντική εκπαίδευση.

Θεωρώντας ότι το περιβάλλον αποτελεί ένα σύστη΅α,

Θεωρώντας ότι το ανθρώπινο περιβάλλον, όπως κάθε άλλο οικοσύστη΅α, έχει τη δική

του δο΅ή, λειτουργία και ιστορία,

Θεωρώντας ότι τα αίτια της οικολογικής κρίσης θα πρέπει να αναζητηθούν σε ένα βαθύ-

τερο επίπεδο, σε συγκεκρι΅ένες πλευρές των ίδιων κοινωνικο-οικονο΅ικών παραγό-

ντων, όπως:

• σε ΅ία λανθασ΅ένη ηθική αντίληψη της σχέσης ΅εταξύ της ανθρωπότητας και της φύσης,

• στη συρρίκνωση, εξαιτίας ενός ακραίου θετικισ΅ού, της ΅ονόπλευρης φύσης που

έχει η επιστη΅ονική θεώρηση της πραγ΅ατικότητας,

Προτείνει στα Κράτη-Μέλη, σε ό,τι αφορά στην τυπική και άτυπη περιβαλλοντική εκπαίδευση:

• Να προωθήσουν τη βαθύτερη κατανόηση των φυσικών πλευρών του περιβάλλοντος.

• Να αναπτύξουν τη συστη΅ική προσέγγιση στην ανάλυση και διαχείριση των φυσικών

και ανθρωπίνων οικοσυστη΅άτων.

• Να λάβουν υπόψη τη χρονική διάσταση (παρελθόν, παρόν και ΅έλλον) κάθε περιβάλλοντος.

Πρόταση Ν° 5:

Η ∆ιάσκεψη,

Προτείνει στις κυβερνήσεις τη συστη΅ατική εκτί΅ηση της επίδρασης στο περιβάλλον

των αναπτυξιακών δραστηριοτήτων και ζητά οι στρατηγικές και τα προγρά΅΅ατα ανα-

πτυξιακής βοήθειας να παρέχουν στις διάφορες χώρες τη δυνατότητα θέσπισης περι-

βαλλοντικών εκπαιδευτικών προγρα΅΅άτων που θα ε΅περιέχουν την αποτί΅ηση της ανά-

πτυξης από τη σκοπιά του ανθρώπινου περιβάλλοντος.

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ∆ΕΥΣΗΣ

ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕ∆Ο.

Οργανωτική δο΅ή.

Πρόταση Ν° 6:

Προτείνεται στα Κράτη-Μέλη στα πλαίσια του δυνατού, να ενισχύσουν ή να δη΅ιουργή-

σουν τις κατάλληλες οργανωτικές δο΅ές, οι οποίες ΅εταξύ άλλων θα έχουν τα λειτουρ-

γικά χαρακτηριστικά που αναφέρονται παρακάτω. Θα ανήκει στην κάθε κυβέρνηση η

δικαιοδοσία του καθορισ΅ού της φύσης αυτής της δο΅ής, η οποία ΅πορεί να περιλα΅βά-

νει εκπροσώπους τόσο των εκπαιδευτικών, όσο και των επιφορτισ΅ένων ΅ε την προστα-

σία του περιβάλλοντος Αρχών, διδάσκοντες διαφόρων εκπαιδευτικών βαθ΅ίδων, Οργα-

νισ΅ούς που ασχολούνται -σε εθνικό επίπεδο- ΅ε την περιβαλλοντική εκπαίδευση και τα

Μ.Μ.Ε. Ανά΅εσα στις λειτουργίες της δο΅ής αυτής θα είναι:

• Να διευκολύνει τις επαφές ΅ε την UNESCO, το UNEP και τους άλλους Οργανισ΅ούς

που ασχολούνται ΅ε την περιβαλλοντική εκπαίδευση.

• Να συντονίζει τις πρωτοβουλίες στον το΅έα της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

• Να αναλάβει το ρόλο ενός συ΅βουλευτικού οργάνου για την περιβαλλοντική εκπαί-

δευση σε κυβερνητικό επίπεδο.

• Να παίξει το ρόλο ενός κέντρου τεκ΅ηρίωσης και πληροφόρησης στην περιβαλλο-

ντική εκπαίδευση και κατάρτιση.

• Να αναπτύξει ΅έσα στις διάφορες κοινωνικές και επαγγελ΅ατικές ο΅άδες τη γνώση

και πληροφόρηση σχετικά ΅ε τα ζητή΅ατα που συνδέονται ΅ε την περιβαλλοντική εκπαί-

δευση στη χώρα.

• Να δη΅ιουργήσει σχέσεις συνεργασίας ΅εταξύ των οργανώσεων και φορέων της

περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, ο΅άδων πολιτών και των επιστη΅ονικών, ερευνητικών

και εκπαιδευτικών οργανώσεων.

• Να διευκολύνει τη συχνότερη επαφή ΅εταξύ των διευθυντικών και πολιτικών στελε-

χών αυτών των οργανώσεων και ο΅άδων.

• Να παρέχει τα πλαίσια και τις κατευθυντήριες αρχές για τη δη΅ιουργία επιτροπών

περιβαλλοντικής δράσης σε όλη τη χώρα.

• Να εκτι΅ήσει την ανάγκη για έρευνα, ανάπτυξη και αξιολόγηση στην περιβαλλοντική

εκπαίδευση.

• Να διευκολύνει και να ενθαρρύνει την συ΅΅ετοχή των προγρα΅΅άτων περιβαλλοντι-

κής εκπαίδευσης των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, ΅εταξύ αυτών και των εθελοντι-

κών ο΅άδων.

Η δο΅ή αυτή θα στόχευε στην προσαρ΅ογή των προτάσεων της ∆ιακυβερνητικής ∆ιά-

σκεψης της UNESCO για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, στις εθνικές και τοπικές συν-

θήκες, καθώς και στη βοήθεια προς τις κυβερνήσεις για την εφαρ΅ογή των προτάσεων.

Προτείνεται, επίσης, στην UNESCO ΅ε τη συνεργασία του UNEP να διευκολύνει, εάν και

εφόσον υπάρχει ανάγκη, να δη΅ιουργήσει ΅ια δο΅ή όπως αυτή αναλύθηκε παραπάνω,

στις χώρες όπου αυτή δεν υφίσταται ακό΅η.

Πρόταση Ν° 7:

1. - Εφόσον η περιβαλλοντική εκπαίδευση ΅πορεί να προωθήσει τη διατήρηση και τη

βελτίωση της βιόσφαιρας, βελτιώνοντας έτσι την ποιότητα ζωής των ανθρώπων όπως

και προστατεύοντας τα οικοσυστή΅ατα, η ∆ιάσκεψη προτείνει στα Κράτη-Μέλη, η περι-

βαλλοντική εκπαίδευση να στοχεύει στην δη΅ιουργία ενη΅έρωσης, στάσεων συ΅περι-

φορών και αξιών, που να κατευθύνονται στην προστασία της βιόσφαιρας βελτιώνοντας

την ποιότητα ζωής παντού, όπως επίσης στη διασφάλιση των ηθικών αξιών, της πολιτι-

στικής και φυσικής κληρονο΅ιάς, συ΅περιλα΅βανο΅ένων ιερών χώρων, ιστορικών ση-

΅είων, έργων τέχνης, ΅νη΅είων και τοπίων, ανθρωπίνου και φυσικού περιβάλλοντος,

καθώς και της πανίδας, της χλωρίδας και των ανθρώπινων οικισ΅ών.

2. - Για την επίτευξη των προαναφερθέντων στόχων, η ∆ιάσκεψη προτείνει στα Κράτη-

Μέλη τη δη΅ιουργία από τις αρ΅όδιες αρχές, ΅ιας εξειδικευ΅ένης ΅ονάδας που θα

βρίσκεται στην υπηρεσία των περιβαλλοντικών εκπαιδευτικών και θα αναφέρεται:

• στην κατάρτιση των εισηγητών στους περιβαλλοντικούς το΅είς.

• στη κατάρτιση σχολικών προγρα΅΅άτων, συ΅βατών ΅ε τις ανάγκες του περιβάλλο-

ντος σε τοπικό, περιφερειακό και παγκόσ΅ιο επίπεδο.

• στην προετοι΅ασία βιβλίων και επιστη΅ονικών εργασιών αναφοράς, που είναι απα-

ραίτητα για τη δη΅ιουργία βελτιω΅ένων προγρα΅΅άτων.

στην επεξεργασία εκπαιδευτικών ΅εθόδων και ΅έσων, συ΅περιλα΅βανο΅ένων των

οπτικοακουστικών βοηθητικών ΅έσων, που απαιτούνται για την επεξήγηση και εκλάΐκευ-

ση των περιβαλλοντικών σχεδίων και προγρα΅΅άτων.

3. - Η ∆ιάσκεψη προτείνει στα Κράτη-Μέλη την αποχή από ενέργειες που θα παρα΅όρ-

φωναν το περιβάλλον ή θα απειλούσαν την ανθρώπινη ύπαρξη, υγεία ή οικονο΅ική κατάσταση.

4. - Η ∆ιάσκεψη προτείνει την ενθάρρυνση των Κρατών-Μελών για τη δη΅ιουργία τοπι-

κών ενώσεων που θα προωθούσαν την προστασία του περιβάλλοντος και θα συ΅΅ετεί-

χαν σε προγρά΅΅ατα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, τόσο σε διάφορα κοινωνικά και

επαγγελ΅ατικά επίπεδα, όσο και στο επίπεδο της λήψης αποφάσεων.

5. - Αναγνωρίζοντας την αναγκαιότητα ΅ιας κοινής γλώσσας για τη διευκόλυνση της

επικοινωνίας σε ό,τι αφορά στην αντι΅ετώπιση περιβαλλοντικών ζητη΅άτων, η ∆ιάσκεψη

προτείνει στην UNESCO, ΅ε τη συνεργασία UNEP και άλλων Οργανισ΅ών, την προώθηση

της τυποποίησης της περιβαλλοντικής ορολογίας, ΅έσω της σύνταξης ενός πολύ - γλωσ-

σικού λεξιλογίου που θα πρέπει να εκδοθεί στις γλώσσες εργασίας του Οργανισ΅ού

Ηνω΅ένων Εθνών και των εξειδικευ΅ένων του φορέων.

6. - θεωρώντας ότι είναι απαραίτητη η διατήρηση της ανθρώπινης και πολιτισ΅ικής

κληρονο΅ιάς, καθώς και των διακριτικών χαρακτηριστικών των διαφόρων πολιτισ΅ών, η

∆ιάσκεψη προτείνει στα Κράτη-Μέλη κάθε δυνατή προσπάθεια να στοχεύει στη διατή-

ρηση αυτής της κληρονο΅ιάς, εισάγοντας στην περιβαλλοντική εκπαίδευση τη διδασκα-

λία της πολιτισ΅ικής κληρονο΅ιάς.

7. - Η ∆ιάσκεψη προτείνει στα Κράτη-Μέλη να λάβουν υπόψη τους τη θετική και ε΅πλου-

τιστική επίδραση των ηθικών αξιών στην ανάπτυξη των προγρα΅΅άτων περιβαλλοντικής

εκπαίδευσης.

Σε ποιους πρέπει να απευθύνεται η περιβαλλοντική εκπαίδευση.

Πρόταση Ν° 8:

Η ∆ιάσκεψη,

Προτείνει στα Κράτη-Μέλη να λάβουν υπόψη τους, τα παρακάτω:

• Εκπαίδευση του ευρέως κοινού: -Πρέπει να παρέχεται σε κάθε ηλικία και σε όλα τα

επίπεδα σχολικής εκπαίδευσης, σε διδασκό΅ενους και διδάσκοντες και στο πλαίσιο

διαφόρων εξωσχολικών εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων που απευθύνονται σε νέους και

ενήλικες, συ΅περιλα΅βανο΅ένων των ατό΅ων ΅ε ειδικές ανάγκες. Οι ΅η κερδοσκοπικοί

(εθελοντικοί) Οργανισ΅οί ΅πορούν να διαδρα΅ατίσουν ση΅αντικό ρόλο γι αυτόν το σκοπό.

• Εκπαίδευση ιδιαίτερων επαγγελ΅ατικών ή κοινωνικών ο΅άδων. Επικεντρώνεται, ιδιαί-

τερα σ' αυτούς των οποίων οι δραστηριότητες και η επιρροή έχουν ση΅αντική επίδραση

στο περιβάλλον. Για παράδειγ΅α, ΅ηχανικοί, αρχιτέκτονες, διοικητικοί υπάλληλοι και

σχεδιαστές, βιο΅ήχανοι, συνδικαλιστές, υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και αγρότες. Ποι-

κίλα επίπεδα της τυπικής και άτυπης εκπαίδευσης πρέπει να συνδρά΅ουν σε αυτήν την

κατάρτιση.

• Επι΅όρφωση ειδικών επαγγελ΅ατιών και επιστη΅όνων: αυτή η εκπαίδευση αφορά

όσους εργάζονται σε εξειδικευ΅ένα προβλή΅ατα του περιβάλλοντος, όπως, βιολόγοι,

οικολόγοι, υδρολόγοι, τοξικολόγοι, εδαφολόγοι, λι΅νολόγοι, αγρονό΅οι, δασολόγοι, αρ-

χιτέκτονες τοπίου, ωκεανογράφοι, ΅ετεωρολόγοι, και υγιεινολόγοι. Είναι ση΅αντικό η

εκπαίδευση των επιστη΅όνων να περιέχει ΅ια διεπιστη΅ονικήδιάσταση.

Η Περιβαλλοντική εκπαίδευση για το ευρύ κοινό.

Πρόταση Ν° 9:

Η ∆ιάσκεψη,

Λα΅βάνοντας υπόψη την ανάγκη προγρα΅΅άτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης τα οποία

θα προωθήσουν την γνώση του ευρέως κοινού σχετικά ΅ε το περιβάλλον του και τους

κινδύνους στους οποίους αυτό ΅πορεί να εκτεθεί,

∆ιαπιστώνοντας τη σπουδαιότητα της ενεργού συ΅΅ετοχής του ευρέως κοινού στην

επίλυση των περιβαλλοντικών προβλη΅άτων της σύγχρονης κοινωνίας:

• Καλεί το Γενικό ∆ιευθυντή της UNESCO να επεξεργασθεί πρότυπα προγρα΅΅άτων

περιβαλλοντικής εκπαίδευσης που να απευθύνονται στο ευρύ κοινό, ΅ε το στόχο να

δοθούν στους πολίτες επαρκείς γνώσεις και πληροφορίες, διευκολύνοντας τους να

συ΅΅ετάσχουν στη λήψη αποφάσεων που αφορούν στο περιβάλλον τους, κ α ι

Προτείνει στα Κράτη-Μέλη να συ΅περιλάβουν στις περιβαλλοντικές εκπαιδευτικές

στρατηγικές των χωρών τους, την προετοι΅ασία προγρα΅΅άτων που παρέχουν τις πλη-

ροφορίες σχετικά ΅ε τις παρούσες ή προβλεπό΅ενες δραστηριότητες ΅ε τεράστιες πι-

θανές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Τέτοιου είδους προγρά΅΅ατα θα έπρεπε παράλλη-

λα, να τονίζουν τη σπουδαιότητα της συ΅΅ετοχής του ευρέως κοινού και των Μη Κυβερ-

νητικών Οργανισ΅ών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Τα προγρά΅΅ατα θα έπρεπε

επίσης να εκθέτουν τις πιθανές λύσεις στα θεωρού΅ενα προβλή΅ατα και να στοχεύουν

την ανάπτυξη υπεύθυνης στάσης από τους συ΅΅ετέχοντες.

Η περιβαλλοντική εκπαίδευση των επαγγελ΅ατιών.

Πρόταση Ν° 10:

Η ∆ιάσκεψη προτείνει στα Κράτη-Μέλη η κατάρτιση των επαγγελ΅ατιών, όπως, οικονο-

΅ολόγων, διοικητών επιχειρήσεων, αρχιτεκτόνων, υπευθύνων σχεδιασ΅ών, δασικών δια-

χειριστών, ΅ηχανικών, τεχνικών και άλλων, των οποίων οι δραστηριότητες, παρόλο που

δεν αφορούν αποκλειστικά στον το΅έα του περιβαλλοντικού σχεδιασ΅ού και διαχείρι-

σης, έχουν τεράστια ά΅εση ή έ΅΅εση επίδραση στο περιβάλλον -να περιλα΅βάνει έναν

κοινό πυρήνα διεπιστη΅ονικών περιβαλλοντικών σπουδών, που θα αφορούν τόσο στο

φυσικό, όσο και στο ανθρώπινο περιβάλλον, και θα σχετίζονται ΅ε την επαγγελ΅ατική

τους δραστηριότητα. Εξάλλου, ιδιαίτερη προσοχή θα έπρεπε να δοθεί στην ανάπτυξη

κατάλληλων ΅εθοδολογιών και θεσ΅ικών κανονισ΅ών, για το σκοπό αυτό.

Πρόταση Ν° 11:

Η ∆ιάσκεψη,

Θεωρώντας ότι οι δραστηριότητες πολλών επαγγελ΅ατιών (όπως ΅ηχανικών, αρχιτε-

κτόνων, διοικητικών και υπευθύνων σχεδιασ΅ού κάθε το΅έα) έχουν ΅εγάλη επίδραση

στο περιβάλλον.

Προτείνει στα Κράτη-Μέλη την κατάρτιση των ατό΅ων αυτών ΅ε την παροχή ΅ιας περαι-

τέρω περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, η οποία πρέπει να είναι το λιγότερο δύο ειδών:

1. - Ε΅βριθής συ΅πληρω΅ατική και ενδοϋπηρεσιακή κατάρτιση ή προγρά΅΅ατα διαρ-

κούς εκπαίδευσης που θα επιτρέψουν τη στενότερη επαφή των επαγγελ΅ατικών ο΅ά-

δων σε διεπιστη΅ονική βάση (η ΅εθοδολογία για την οποία θα χρειαστεί περαιτέρω

επεξεργασία, καθώς και τις κατάλληλες θεσ΅ικές διευθετήσεις).

- Μεταπτυχιακά προγρά΅΅ατα που απευθύνονται σε ένα ήδη εξειδικευ΅ένο επιστη-

΅ονικό προσωπικό. θεωρείται ότι ΅ία αποτελεσ΅ατική ΅έθοδος κατάρτισης συνίσταται

στην ΅έθοδο επίλυσης προβλή΅ατος, ΅ε βάση ΅ια διευρυ΅ένη διεπιστη΅ονική ο΅άδα.

Αυτό θα συ΅βάλλει στη δη΅ιουργία επαγγελ΅ατιών που παράλληλα ΅ε την εξάσκηση των

αρχικών τους ειδικοτήτων, έχοντας λάβει ΅ια διεπιστη΅ονική κατάρτιση θα έχουν απο-

κτήσει την ικανότητα να εργάζονται ως ΅έλη ΅ιας διεπιστη΅ονικής ο΅άδας. Αυτοί οι

επιστή΅ονες θα ΅πορούσαν να χαρακτηρισθούν ως "περιβαλλοντικοί ολοκληρωτές" ή

"ολοκληρωτές", διακρινό΅ενοι από τους "γενικούς" ή τους "ειδικούς" επιστή΅ονες.

Περιεχό΅ενα και Μέθοδοι.

Πρόταση Ν° 12:

Η ∆ιάσκεψη,

Θεωρώντας ότι:

• Οι ιδιαίτεροι επιστη΅ονικοί κλάδοι που ΅πορούν να επηρεάσουν τα περιβαλλοντικά

ζητή΅ατα, συχνά διδάσκονται ξεχωριστά και πιθανόν να τείνουν να παρα΅ελούν ή να ΅η

δίνουν την πρέπουσα ση΅ασία στα περιβαλλοντικά προβλή΅ατα.

• Και οι ιδιαίτερες και χωριστές (πολυεπιστη΅ονικές) και οι διεπιστη΅ονικές προσεγ-

γίσεις ΅πορούν να συνεισφέρουν ανάλογα ΅ε τις συγκυρίες, στις υπό κατάρτιση ο΅άδες

και τα επίπεδα ηλικιών.

• Οι διδακτικές ΅έθοδοι που απαιτούνται για κάθε ΅ορφή προσέγγισης βρίσκονται ακό΅η

στο στάδιο της επεξεργασίας,

• Η ενσω΅άτωση της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στα υπάρχοντα αναλυτικά προ-

γρά΅΅ατα και στα προγρά΅΅ατα διδασκαλίας είναι συχνά αργή,

• Τα κριτήρια βάσει των οποίων καθορίζεται το περιεχό΅ενο των προγρα΅΅άτων περι-

βαλλοντικής εκπαίδευσης και των αναλυτικών προγρα΅΅άτων επίσης χρειάζονται πε-

ραιτέρω επεξεργασία.

• Οι κοινωνικο-οικονο΅ικές συνθήκες καθορίζουν διαφορετικές εκπαιδευτικές πλευρές,

• Οι ιστορικές και πολιτισ΅ικές καταστάσεις επίσης απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή.

• Ορισ΅ένα τ΅ή΅ατα της κοινωνίας -όπως, αγρότες, κάτοικοι αγροτικών περιοχών,

διευθυντές, βιο΅ηχανικοί εργάτες και γονείς- έχουν ανάγκη ιδιαίτερα δια΅ορφω΅ένων

και προσαρ΅οσ΅ένων σε αυτά, προγρα΅΅άτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

• Στην πλειονότητα, αν όχι στο σύνολο των αναλυτικών προγρα΅΅άτων και των προ-

γρα΅΅άτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, η διδασκαλία των οικολογικών θε΅άτων δια-

δρα΅ατίζει ένα θε΅ελιωδώς ση΅αντικό ρόλο.

• Η διεπιστη΅ονική προσέγγιση είναι απαραίτητη για την βελτίωση της περιβαλλοντι-

κής εκπαίδευσης.

• Η διεπιστη΅ονική προσέγγιση δεν είναι εφικτή χωρίς την ενεργό συ΅΅ετοχή των

διδασκόντων.

• Η διεπιστη΅ονική ή ολοκληρω΅ένη προσέγγιση δε ΅πορεί να είναι αποτελεσ΅ατική

χωρίς την ταυτόχρονη δη΅ιουργία παιδαγωγικών υλικών.

• Η περιβαλλοντική εκπαίδευση πρέπει κατά προτί΅ηση να προσανατολίζεται στην

επίλυση των προβλη΅άτων (προσέγγιση επίλυσης προβλή΅ατος) και να αναζητά ευκαι-

ρίες για δράση (προσέγγιση προσανατολισ΅ένη στη δράση).

• Είναι απαραίτητη η σχετική ΅ε αυτές τις διαφορετικές προσεγγίσεις, απόψεις και

΅εθόδους έρευνα για την εξασφάλιση ΅ιας υγιούς βάσης για τη δια΅όρφωση των αναλυ-

τικών προγρα΅΅άτων και των προγρα΅΅άτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

• Οι θεσ΅οί για τέτοιου είδους έρευνα, ανάλογα ΅ε την περίπτωση απαιτούν δη΅ιουρ-

γία, ανάπτυξη ή υποστήριξη

Προτείνει στα Κράτη-Μέλη

• Οι αρ΅όδιες αρχές να αναλάβουν να ξεκινήσουν, να συνεχίσουν και να ενδυνα΅ώ-

σουν -όπως οι περιστάσεις το απαιτούν- προσπάθειες για την ενσω΅άτωση των περι-

βαλλοντικών ζητη΅άτων σε διάφορους επιστη΅ονικούς το΅είς και αντικεί΅ενα του τυπι-

κού εκπαιδευτικού συστή΅ατος.

• Στα ιδρύ΅ατα εκπαίδευσης και κατάρτισης να δοθεί η απαραίτητη ευελιξία δράσης,

διευκολύνοντας τα έτσι να συ΅περιλάβουν στα ήδη υπάρχοντα προγρά΅΅ατα, κατάλλη-

λα στοιχεία της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και να δη΅ιουργήσουν νέα περιβαλλοντι-

κά προγρά΅΅ατα, που ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις ΅ιας διεπιστη΅ονικής προσέγγι-

σης και ΅εθοδολογίας.

• Οι αρ΅όδιες αρχές να επεξεργαστούν τα κριτήρια τα οποία θα αποτελέσουν την

βάση του περιβαλλοντικούπεριεχο΅ένου του προγρά΅΅ατος που θα προσφέρεται σε

΅αθητές και σπουδαστές, σύ΅φωνα ΅ε τις ατο΅ικές τους ανάγκες και λα΅βάνοντας υπό-

ψη τοπικούς, κοινωνικούς, επαγγελ΅ατικούς και άλλους παράγοντες.

Στο πλαίσιο των διαφόρων ατο΅ικών συστη΅άτων, θα πρέπει να παρέχεται ενθάρ-

ρυνση και υποστήριξη στις διάφορες επιστή΅ες ΅ε την αναγνώριση της ιδιαίτερης προ-

σφοράς τους στην περιβαλλοντική εκπαίδευση και ΅ε απόδοση της κατάλληλης προτε-

ραιότητας. Στους υπεύθυνους σχεδιασ΅ού και εκπόνησης των προγρα΅΅άτων γενικής

και επαγγελ΅ατικής εκπαίδευσης, θα πρέπει επίσης να παρέχεται ενθάρρυνση και υπό-

στήριξη, ΅ε σκοπό τη συνεργασία και το συντονισ΅ό ΅εταξύ των διαφόρων το΅έων και

την επίτευξη των περιβαλλοντικών σκοπών και στόχων.

• Να εξετάσουν τη δυνατότητα κατάλληλων ιδρυ΅άτων να εκπονήσουν έρευνες σχετι-

κά ΅ε την ανάπτυξη προγρα΅΅άτων και σχεδίων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και να

ενθαρρύνουν τις απαραίτητες πρωτοβουλίες, συ΅περιλα΅βανο΅ένης και της συνεργα-

σίας ΅εταξύ των διαφόρων θεσ΅ικών οργάνων.

• Οι αρ΅όδιες αρχές να υποστηρίξουν την ανάπτυξη των αναλυτικών προγρα΅΅άτων,

ανάλογα ΅ε τις ιδιαίτερες ανάγκες περιοχών, αστικών και αγροτικών, κοινωνικής, ιστο-

ρικής ή πολιτιστικής ση΅ασίας, καθώς και σύ΅φωνα ΅ε τις ανάγκες ορισ΅ένων ιδιαίτε-

ρων ο΅άδων, όπως αγροτών, εργατών της βιο΅ηχανίας και των γονιών.

• Οι φορείς που ε΅πλέκονται στη διαδικασία ανάπτυξης προγρα΅΅άτων περιβαλλοντι-

κής εκπαίδευσης, προγρα΅΅άτων διδασκαλίας και παραγωγής παιδαγωγικού υλικού για

την περιβαλλοντική εκπαίδευση, να ΅ελετήσουν τα προβλή΅ατα που συνδέονται ΅ε τα

΅ε΅ονω΅ένα ΅αθή΅ατα, τις πολυεπιστη΅ονικές και διεπιστη΅ονικές προσεγγίσεις. Να

λάβουν υπόψη την καταλληλότητα κάθε προσέγγισης στις διάφορες καταστάσεις και

στις ο΅άδες ΅αθητευο΅ένων και να εξακριβώσουν την πιο αποτελεσ΅ατική συ΅βολή,

λ.χ. των φυσικών επιστη΅ών, των κοινωνικών επιστη΅ών και της τεχνολογίας.

• Ότι στο πλαίσιο όλων των προσεγγίσεων, θα δίνεται πλήρης και επαρκής προσοχή

στη διδασκαλία των οικολογικών εννοιών, των συστη΅άτων της ατ΅όσφαιρας, λιθόσφαι-

ρας, υδρόσφαιρας και βιόσφαιρας και στις σχετικές κοινωνικο-οικονο΅ικές απόψεις.

• Οι σχετικοί φορείς θα πρέπει να ενθαρρυνθούν νααναλάβουν προγρά΅΅ατα αρχικής

και ενδοϋπηρεσιακής κατάρτισης και επι΅όρφωσης για διδάσκοντες, παραγωγή εκπαι-

δευτικών υλικών και διάδοση της πληροφορίας.

• Τα προγρά΅΅ατα έρευνας και ανάπτυξης προγρα΅΅άτων θα πρέπει κατά προτί΅ηση

να κατευθύνονται προς τη λύση προβλη΅άτων και ανάληψη δράσης.

• Σε το΅είς ειδικού ενδιαφέροντος για την πολιτισ΅ική και ιστορική κληρονο΅ιά, οι

πολιτικές της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης θα πρέπει να συνοδεύονται από θετικές

στρατηγικές για την κοινωνικο-οικονο΅ική ανάπτυξη.

Πρόταση Ν° 13:

Η ∆ιάσκεψη

Θεωρώντας ότι:

• τα Πανεπιστή΅ια -ως κέντρα έρευνας, διδασκαλίας και κατάρτισης εξειδικευ΅ένου

προσωπικού, για την ικανοποίηση των εθνικών αναγκών- πρέπει να ασχοληθούν ΅ε αυ-

ξανό΅ενο ρυθ΅ό ΅ε την έρευνα για την περιβαλλοντική εκπαίδευση και την κατάρτιση

ε΅πειρογνω΅όνων της τυπικής και άτυπης εκπαίδευσης, κ α ι

• η περιβαλλοντική εκπαίδευση στα κολέγια και στα πανεπιστή΅ια θα διαφοροποιηθεί

ση΅αντικά από την παραδοσιακή εκπαίδευση, καθώς θα παρέχει στους σπουδαστές τις

απαραίτητες βασικές γνώσεις, προκει΅ένου η ΅ελλοντική επαγγελ΅ατική τους δραστη-

ριότητα να ωφελήσει το περιβάλλον τους.

Προτείνει στα Κράτη-Μέλη:

• να καταγράψουν τις δυνατότητες των πανεπιστη΅ίων, να διεξάγουν έρευνα και ιδιαί-

τερα βασική έρευνα σχετικά ΅ε την περιβαλλοντική εκπαίδευση,

• να αναγνωρίσουν το γεγονός, ότι, εκτός από την υιοθέτηση της περιβαλλοντικής

εκπαίδευσης ΅ε τη ΅ορφή ενός ΅αθή΅ατος, η διεπιστη΅ονική αντι΅ετώπιση βασικών

προβλη΅άτων της αλληλεπίδρασης ΅εταξύ ανθρώπου και περιβάλλοντος είναι απαραί-

τητη για τους σπουδαστές κάθε το΅έα, όχι ΅όνον των φυσικών και τεχνικών επιστη΅ών,

αλλά παράλληλα των κοινωνικών επιστη΅ών και της τέχνης, καθώς οι σχέσεις ΅εταξύ

φύσης, τεχνολογίας και κοινωνίας ση΅αδεύουν και καθορίζουν την εξέλιξη ενός κοινω-

νικού συνόλου,

• να δη΅ιουργήσουν διάφορα διδακτικά βοηθή΅ατα και εγχειρίδια για τις θεωρητικές

βάσεις της προστασίας του περιβάλλοντος σε όλους τους εξειδικευ΅ένους το΅είς που

θα συντάσσονταν το συντο΅ότερο δυνατόν από καταξιω΅ένους επιστή΅ονες,

• να αναπτύξουν στενή συνεργασία ΅εταξύ διαφόρων πανεπιστη΅ιακών ιδρυ΅άτων

(σχολές, τ΅ή΅ατα κ.λ.π.), ΅ε τον κοινό σκοπό της κατάρτισης των ειδικών της περιβαλ-

λοντικής εκπαίδευσης.

• Μια τέτοια συνεργασία θα πρέπει να λάβει διαφορετικές ΅ορφές που να ανταποκρί-

νονται στη δο΅ή της πανεπιστη΅ιακής εκπαίδευσης σε κάθε χώρα, αλλά θα πρέπει να

συνδυάζει τα αντικεί΅ενα διαφόρων περιοχών της επιστή΅ης, όπως, της φυσικής, της

χη΅είας, της βιολογίας, της οικολογίας, της γεωγραφίας, των κονωνικο-οικονο΅ικών

σπουδών, της ηθικής, των επιστη΅ών της αγωγής, της αισθητικής εκπαίδευσης, κλπ.

Πρόταση Ν° 14:

Η ∆ιάσκεψη,

Συστήνει στα Κράτη- Μέλη:

• Τα προγρά΅΅ατα που απευθύνονται στους ΅αθητές της επαγγελ΅ατικής και τεχνι-

κής εκπαίδευσης να περιλα΅βάνουν πληροφορίες για τις περιβαλλοντικές αλλαγές που

απορρέουν από τη ΅ελλοντική περιβαλλοντική δραστηριότητα τους. Αυτή η τροποποιη-

΅ένη επαγγελ΅ατική εκπαίδευση θα έπρεπε να τονίζει τη σχέση του ανθρώπου και του

κοινωνικού, φυσικού και πολιτισ΅ικού του περιβάλλοντος και να ενισχύει την επιθυ΅ία

για τη βελτίωση του περιβάλλοντος ΅έσω του επηρεασ΅ού της διαδικασίας λήψης απο-

φάσεων.

• Ιδιαίτερη έ΅φαση πρέπει να δοθεί στην επαγγελ΅ατική τεχνική εκπαίδευση για: (α)

τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις κάθε επαγγελ΅ατικής δραστηριότητας (β) τη συνολική

επίπτωση των επαγγελ΅ατικών δραστηριοτήτων στο περιβάλλον. Οι στόχοι αυτοί θα

΅πορούσαν να επιτευχθούν:

• ΅ε την ενσω΅άτωση περιβαλλοντικών στόχων στην κατάρτιση των ήδη απασχολού-

΅ενων κ α ι

• ΅ε την ενσω΅άτωση περιβαλλοντικών θε΅άτων από το ξεκίνη΅α της επαγγελ΅ατικής

τεχνικής εκπαίδευσης.

Καλεί την UNESCO:

• να λάβει, σε συνεργασία ΅ε το UNEP και άλλα αρ΅όδια όργανα των Ηνω΅ένων Εθνών,

τα απαραίτητα ΅έτρα ούτως ώστε η περιβαλλοντική εκπαίδευση να τύχει της δέουσας

προσοχής στον το΅έα της επαγγελ΅ατικής κατάρτισης και ιδιαίτερα κατά την προετοι-

΅ασία των προγρα΅΅άτων της.

Πρόταση Ν° 15:

Η ∆ιάσκεψη,

Εκτι΅ώντας ότι το εργασιακό περιβάλλον συνιστά ένα τοπικό περιβάλλον, που επιδρά

όσους επηρεάζονται από αυτό, τόσο φυσιολογικά , όσο και κοινωνικά και ψυχολογικά,

Θεωρώντας το εργασιακό περιβάλλον, ως φυσικό ΅έσο εκ΅άθησης, για ένα ΅εγάλο

τ΅ή΅α του ενήλικου πληθυσ΅ού και συνεπώς ως ένα τέλειο ση΅είο αφετηρίας για την

περιβαλλοντική εκπαίδευση ενηλίκων.

Θεωρώντας ότι η καθολική ση΅ασία του εργασιακού περιβάλλοντος το καθιστά επιθυ-

΅ητό για την εισαγωγή αυτών των πλευρών της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στην πρω-

τοβάθ΅ια και δευτεροβάθ΅ια εκπαίδευση, καθώς επίσης στην ΅ετασχολική εκπαίδευση

και την εκπαίδευση των ενηλίκων,

Κάνοντας αναφορά στις εργασίες του ∆ιεθνούς Οργανισ΅ού Εργασίας στον το΅έα αυτό,

Προτείνει στα Κράτη-Μέλη την υιοθέτηση των ακολούθων στόχων, ως κατευθυντήριων

αρχών για τη χάραξη πολιτικής σχετικής ΅ε την εκπαίδευση για το εργασιακό περιβάλλον:

• Οι ΅αθητές της πρωτοβάθ΅ιας και δευτεροβάθ΅ιας εκπαίδευσης πρέπει να εφοδιά-

ζονται ΅ε ΅ία γενική γνώση του εργασιακού περιβάλλοντος και των προβλη΅άτων του,

• η εκπαίδευση ιδιαίτερων επαγγελ΅άτων, πρέπει να περιλα΅βάνει γνώσεις σχετικές

΅ε το εργασιακό περιβάλλον κάθε επαγγέλ΅ατος, συ΅περιλα΅βανο΅ένων των πληροφο-

ριών για τα υγειονο΅ικά πρότυπα ως προς τα επιτρεπτά όρια περιβαλλοντικής ρύπαν-

σης, θορύβου, δονήσεων, ακτινοβολίας και άλλων παραγόντων που επηρεάζουν τον

άνθρωπο, καθώς και για το σύστη΅α ΅έτρησης του ΅εγέθους τους. Θα έπρεπε επίσης,

να εξασφαλιστεί η διαρκής εκπαίδευση σε αυτόν τον το΅έα.

• οι υπεύθυνοι για τη λήψη αποφάσεων, οι σύ΅βουλοι και τα άλλα άτο΅α που έχουν

ση΅αντική επιρροή στο εργασιακό περιβάλλον θα έπρεπε να εκπαιδευτούν κατάλληλα,

ώστε να συνειδητοποιήσουν τα προβλή΅ατα του εργασιακού περιβάλλοντος, να προτεί-

νουν λύσεις και τρόπους εφαρ΅ογής τους. Θα έπρεπε επίσης, να έχουν τη δυνατότητα

της εξειδίκευσης και της περαιτέρω εκπαίδευσης.

• θα έπρεπε να παρέχεται εκπαίδευση στους εργαζό΅ενους, δίνοντας τους έτσι τη

δυνατότητα να λάβουν γνώσεις για το εργασιακό τους περιβάλλον που θα αποδειχθούν

χρήσι΅ες για το επάγγελ΅α τους,

• τα άτο΅α που έχουν αναλάβει την διδασκαλία των υπολοίπων, σχετικά ΅ε τα προβλή-

΅ατα του εργασιακού περιβάλλοντος, θα έπρεπε να λάβουν κατάλληλη εκπαίδευση.

Πρόταση Ν° 16:

Η ∆ιάσκεψη

Εκτι΅ώντας την τεράστια δυνατότητα των καταναλωτών να επηρεάζουν έ΅΅εσα, ΅έσω

της ατο΅ικής και συλλογικής καταναλωτικής τους συ΅περιφοράς, τα αποτελέσ΅ατα της

κατανάλωσης στο περιβάλλον και στη χρήση των παγκοσ΅ίων φυσικών πόρων,

Θεωρώντας ότι αυτοί που παράγουν και διαφη΅ίζουν αγαθά είναι υπεύθυνοι των ά΅εσων

και έ΅΅εσων επιπτώσεων τους στο περιβάλλον,

Αναγνωρίζοντας την τεράστια επιρροή των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας στην κατανα-

λωτική συ΅περιφορά του ατό΅ου, ιδιαίτερα ΅έσω των ε΅πορικών προγρα΅΅άτων και των

διαφη΅ίσεων,

Θεωρώντας, τέλος, το αυξανό΅ενο ενδιαφέρον των Οργανώσεων Καταναλωτών και το

σπουδαίο ρόλο που ΅πορούν να διαδρα΅ατίσουν στην εκπαίδευση των καταναλωτών

σχετικά ΅ε την περιβαλλοντικά επιζή΅ια συ΅περιφορά και την αλόγιστη χρήση των κατα-

ναλωτικών αγαθών,

Προτείνει στα Κράτη-Μέλη:

• να ενθαρρύνουν τις εθνικές Οργανώσεις Καταναλωτών, τους παραγωγούς και τους

καταναλωτές εν γένει, να δώσουν περισσότερη προσοχή στην περιβαλλοντικά επιζή΅ια

καταναλωτική συ΅περιφορά και την πιθανή επιβλαβή και αλόγιστη χρήση των καταναλω-

τικών αγαθών. Ιδιαίτερα, οι καταναλωτές θα πρέπει να συνειδητοποιήσουν τους πιθα-

νούς ΅ηχανισ΅ούς που επηρεάζουν την παραγωγή τέτοιων αγαθών,

• να ενθαρρύνουν τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας να συνειδητοποιήσουν τον εκπαι-

δευτικό τους ρόλο στη δια΅όρφωση της καταναλωτικής συ΅περιφοράς, προκει΅ένου να

αποθαρρύνουν την κατανάλωση αγαθών που ΅πορεί να είναι επιζή΅ια για το περιβάλλον,

• να ΅ερι΅νήσουν, ούτως ώστε οι αρ΅όδιες εκπαιδευτικές αρχές να ενθαρρύνουν την

εισαγωγή των ζητη΅άτων αυτών στα προγρά΅΅ατα της τυπικής και άτυπης εκπαίδευσης.

Κατάρτιση του προσωπικού.

Πρόταση Ν° 17:

Η ∆ιάσκεψη

Εκτι΅ώντας την ανάγκη να κατανοήσουν όλοι οι διδάσκοντες τη σπουδαιότητα της περι-

βαλλοντικής έ΅φασης στη διδασκαλία τους

Προτείνει στα Κράτη-Μέλη:

• να εισαγάγουν τις περιβαλλοντικές επιστή΅ες και την περιβαλλοντική εκπαίδευση

στα προγρά΅΅ατα αρχικής κατάρτισης των διδασκόντων,

• να παράσχουν στο προσωπικό της εκπαίδευσης των διδασκόντων την απαιτού΅ενη

βοήθεια, κ α ι

• να φροντίσουν, ώστε οι διδάσκοντες να λάβουν κατάλληλη περιβαλλοντική κατάρτι-

ση, σχετική ΅ε την περιοχή, αστική είτε αγροτική στην οποία πρόκειται να εργαστούν.

Πρόταση Ν° 18:

Η ∆ιάσκεψη

Εκτι΅ώντας ότι η σπουδαιότητα της ενδουπηρεσιακής επι΅όρφωσης υπογρα΅΅ίζεται από

το γεγονός ότι η συντριπτική πλειοψηφία των ση΅ερινών διδασκόντων έλαβαν το πτυχίο

τους σε ΅ια εποχή που η περιβαλλοντική εκπαίδευση αγνοούνταν και συνεπώς δεν έλα-

βαν επαρκή γνώση των περιβαλλοντικών ζητη΅άτων και της ΅εθοδολογίας της περιβαλ-

λοντικήςεκπαίδευσης,

Προτείνει στα Κράτη-Μέλη:

• να λάβουν τα απαραίτητα ΅έτρα, ώστε να προσφέρουν περιβαλλοντική εκπαίδευση

σε όλους τους απασχολού΅ενους εκπαιδευτικούς που τη χρειάζονται,

• η πραγ΅ατοποίηση και η ανάπτυξη της ενδουπηρεσιακής επι΅όρφωσης, συ΅περι-

λα΅βανο΅ένης και της πρακτικής κατάρτισης στην περιβαλλοντική εκπαίδευση πρέπει

να γίνει σε στενή συνεργασία ΅ε επαγγελ΅ατικούς οργανισ΅ούς επι΅όρφωσης των δι-

δασκόντων, τόσο σε διεθνές, όσο και σε εθνικό επίπεδο,

• η ενδοϋπηρεσιακή επι΅όρφωση να λάβει υπόψη της την περιοχή (αστική ή αγροτική),

όπου εργάζονται οι διδάσκοντες.

Προτείνει στην UNESCO:

να προωθήσει τη διάδοση των ιδεών, των προγρα΅΅άτων και του διδακτικού υλικού που

απαιτείται για την ενδοϋπηρεσιακή επι΅όρφωση των διδασκόντων.

Παιδαγωγικό Υλικό.

Πρόταση Ν° 19:

Θεωρώντας ότι η περιβαλλοντική εκπαίδευση ΅πορεί να είναι περισσότερο αποτελε-

σ΅ατική εάν διατεθούν σ' αυτήν τα απαιτού΅ενα διδακτικά βοηθή΅ατα και παιδαγωγικά

υλικά,

Προτείνει στα Κράτη-Μέλη:

• να δια΅ορφώσουν τις βασικές αρχές για την προετοι΅ασία πρωτότυπων εγχειριδίων

και κει΅ένων προς ανάγνωση, για χρήση σε όλα τα επίπεδα των τυπικών και άτυπων

εκπαιδευτικών συστη΅άτων,

• κατά την παραγωγή χα΅ηλού κόστους διδακτικών βοηθη΅άτων και παιδαγωγικού υλι-

κού, πρέπει να αξιοποιηθούν στο έπακρο τα υπάρχοντα ντοκου΅έντα και τα αποτελέ-

σ΅ατα της εκπαιδευτικής έρευνας. Πρέπει να αξιολογηθεί το υπάρχον διδακτικό υλικό

και να παραχθούν, αν κριθεί απαραίτητο, νέα διδακτικά βοηθή΅ατα για την περιβαλλοντι-

κή εκπαίδευση.

• οι διδάσκοντες και οι διδασκό΅ενοι πρέπει να συ΅΅ετάσχουν στην προετοι΅ασία και

την προσαρ΅ογή του παιδαγωγικού υλικού για την περιβαλλοντική εκπαίδευση,

• πρέπει να δοθεί η δυνατότητα στους καταρτιζό΅ενους εκπαιδευτικούς να κατανοή-

σουν την ευρύτερη δυνατή ποικιλία του εκπαιδευτικού υλικού και των βοηθη΅άτων, ΅ε

ιδιαίτερη προσοχή στα υλικά χα΅ηλού κόστους και στις δυνατότητες προσαρ΅ογής και

αυτοσχεδιασ΅ού σύ΅φωνα ΅ε τις τοπικές συνθήκες.

∆ιάδοση των πληροφοριών.

Πρόταση Ν° 20:

Η ∆ιάσκεψη,

Θεωρώντας χωρίς α΅φιβολία ότι η διάδοση ειδικών και γενικών γνώσεων αναφερό΅ε-

νων στο περιβάλλον και η αξιοποίηση της συνειδητοποίησης του κοινού σχετικά΅ε την

αναγκαιότητα σωστής προσέγγισης των σύνθετων περιβαλλοντικών προβλη΅άτων είναι

τεράστιες και ενδεχο΅ένως αποφασιστικής ση΅ασίας, τόσο για την παραπέρα οικονο΅ι-

κή ανάπτυξη, όσο και για την ορθολογική χρήση του φυσικού πλούτου προς όφελος των

΅ε΅ονω΅ένων εθνών και της ανθρωπότητας συνολικά.

Αναγνωρίζοντας το ση΅αντικό ρόλο των κυβερνήσεων των χωρών στο σχεδιασ΅ό, την

εφαρ΅ογή και την ανάπτυξη των προγρα΅΅άτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

Αναγνωρίζοντας την σπουδαιότητα των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας για την περιβαλ-

λοντική εκπαίδευση, τόσο στην τυπική, όσο και στην άτυπη εκπαίδευση

α) Στρατηγικές και προγρά΅΅ατα της περιβαλλοντικής ενη΅έρωσης:

• Προτείνει στα Κράτη-Μέλη να ορα΅ατιστούν ΅ια εκστρατεία ενη΅έρωσης του κοι-

νού, επικεντρω΅ένη στα ση΅αντικά εθνικά και περιφερειακά περιβαλλοντικά πρόβλη΅α-

τα, όπως τα γλυκά νερά και να προωθήσουν τη γενική εκπαίδευση του κοινού. Η εκστρα-

τεία θα πρέπει να πραγ΅ατοποιηθεί στα επό΅ενα χρόνια από διάφορα Κράτη -Μέλη σε

΅ια κατά το δυνατόν καλύτερα συντονισ΅ένη κοινή δράση.

• Προτείνει στις κυβερνήσεις να στηρίξουν τις δραστηριότητες της άτυπης περιβαλ-

λοντικής εκπαίδευσης που πραγ΅ατοποιούνται από τα εκπαιδευτικά ιδρύ΅ατα και ενώ-

σεις, ΅εταξύ αυτών και από οργανισ΅ούς της νέας γενιάς.

• Προτείνει στις κυβερνήσεις να οργανώσουν ή να βοηθήσουν την οργάνωση προ-

γρα΅΅άτων σχολικής και εξωσχολικής περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, χρησι΅οποιώντας

τις υπάρχουσες οργανώσεις και οργανισ΅ούς (τόσο δη΅όσιους, όσο και ιδιωτικούς), να

αναπτύξουν την ανταλλαγή σχετικού υλικού και πληροφοριών ΅εταξύ των δη΅οσίων φο-

ρέων και των ιδιωτικών οργανισ΅ών που ασχολούνται ΅ε την περιβαλλοντική εκπαίδευ-

ση στον το΅έα της σχολικής και εξωσχολικής εκπαίδευσης.

• Προτείνει στα Κράτη-Μέλη να πραγ΅ατοποιήσουν και να αναπτύξουν προγρά΅΅ατα

περιβαλλοντικής εκπαίδευσης για όλα τα τ΅ή΅ατα του πληθυσ΅ού σε συνεργασία, κατά

περίπτωση, ΅ε τις κατάλληλες Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις.

• Προτείνει στα Κράτη-Μέλη να οργανώσουν ΅ουσεία και εκθέσεις ΅ε σκοπό να αυξή-

σουν την ενη΅έρωση του κοινού σχετικά ΅ε τα περιβαλλοντικά ζητή΅ατα και την περι-

βαλλοντική εκπαίδευση.

• Καλεί τον Γενικό ∆ιευθυντή της UNESCO να ενθαρρύνει ΅εταξύ των Κρατών-Με-

λών, την πιο αποτελεσ΅ατική διάδοση της πληροφορίας σχετικά ΅ε τις δραστηριότητες

περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, των αποτελεσ΅άτων που επιτεύχθηκαν και τις δυνατό-

τητες να τα θέσουν σε εφαρ΅ογή.

β) Περιβαλλοντική πληροφόρηση δια των Μέσων Μαζικής Ενη΅έρωσης:

• Προτείνει στα Κράτη-Μέλη να ενθαρρύνουν τη διάδοση της γνώσης σχετικά ΅ε την

προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος ΅ε τη χρήση του Τύπου, του ραδιοφώνου και

της τηλεόρασης.

• Προτείνει στα Κράτη-Μέλη να οργανώσουν εκπαιδευτικά προγρά΅΅ατα για δη΅οσιο-

γράφους, εκδότες εφη΅ερίδων, παραγωγούς του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης και

άλλο σχετικό προσωπικό των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας, έτσι ώστε να είναι σε θέση

να χειρίζονται κατάλληλα τα περιβαλλοντικά θέ΅ατα και προγρά΅΅ατα και να ανταλλά-

ξουν ΅εταξύ των χωρών, προγρά΅΅ατα και ταινίες που ασχολούνται ΅ε περιβαλλοντικά

ζητή΅ατα.

• Προτείνει στα Κράτη-Μέλη να βεβαιωθούν ότι ο σχεδιασ΅ός και ο συντονισ΅ός των

προγρα΅΅άτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης φτάνουν στους αποδέκτες τους που είναι

΅εγάλα τ΅ή΅ατα του πληθυσ΅ού που δεν περιλα΅βάνονται στην τυπική σχολική εκπαί-

δευση, χρησι΅οποιώντας, για παράδειγ΅α, τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας ΅ε τη συ΅΅ε-

τοχή κοινωνικών οργανώσεων.

• Προτείνει στην UNESCO, σε συνεργασία ΅ε το UNEP, να ενθαρρύνει τις εθνικές,

περιφερειακές και διεθνείς οργανώσεις να συστήσουν ένα δίκτυο για την ανταλλαγή

πληροφοριών σχετικά ΅ε τα εκπαιδευτικά υλικά που έχουν στη διάθεση τους τα Μ.Μ.Ε.

για κάθε περιφέρεια.

Έρευνα.

Πρόταση Ν°21:

Η ∆ιάσκεψη

Θεωρώντας ότι οι θεσ΅ικές και εκπαιδευτικές αλλαγές που είναι απαραίτητες για την

ενσω΅άτωση της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στα εθνικά εκπαιδευτικά συστή΅ατα θα

πρέπει να στηρίζονται όχι ΅όνο στην ε΅πειρία αλλά επίσης και στην έρευνα και αξιολό-

γηση που κατευθύνεται προς τη βελτίωση των αποφάσεων της εκπαιδευτικής πολιτικής,

Προτείνει σε όλα τα Κράτη-Μέλη:

Να αναπτύξουν εθνικές στρατηγικές και πολιτικές που θα διευρύνουν τα προγρά΅΅ατα

έρευνας στην περιβαλλοντική εκπαίδευση, ενσω΅ατώνοντας τα ευρή΅ατα αυτών των

ερευνών στη γενική εκπαιδευτική διαδικασία ΅έσω των κατάλληλων εκπαιδευτικών προ-

γρα΅΅άτων.

Να διεξάγουν έρευνα σχετικά: (1) ΅ε τους σκοπούς και στόχουςτης περιβαλλοντικής

εκπαίδευσης, (2) τις επιστη΅ολογικές και θεσ΅ικές δο΅ές που επηρεάζουν τον τρόπο

κατανόησης των απαιτήσεων του περιβάλλοντος, και (3) ΅ε την γνώση και τις στάσεις

των ατό΅ων, ώστε να εντοπίσουν ΅ε ΅εγαλύτερη ακρίβεια τις πιο αποτελεσ΅ατικές εκ-

παιδευτικές συνθήκες, τους πιο αποτελεσ΅ατικούς τρόπους παρέ΅βασης των διδασκό-

ντων και τις διαδικασίες αφο΅οίωσης της γνώσης εκ ΅έρους των ΅αθητών, όπως επίσης

και τα ε΅πόδια στην αλλαγή των αντιλήψεων, αξιών και στάσεων των ατό΅ων που επη-

ρεάζουν την περιβαλλοντική τους συ΅περιφορά.

Να αναλάβουν έρευνα σχετικά ΅ε τις συνθήκες που βοηθούν την ανάπτυξη της περιβαλ-

λοντικής εκπαίδευσης, κατευθυνό΅ενη προς: (1) την εξακρίβωση του περιεχο΅ένου,

παίρνοντας υπόψη ειδικά εθνικά και τοπικά χαρακτηριστικά τα οποία θα ΅πορούσαν να

αποτελέσουν τη βάση εκπαιδευτικών προγρα΅΅άτων για όσους συ΅΅ετέχουν στην τυπι-

κή εκπαίδευση αλλά και για τους ειδικούς, (2) το σχεδιασ΅ό αποτελεσ΅ατικών ΅εθόδων

για την απόκτηση των σχετικών αντιλήψεων, αξιών και στάσεων από τις διάφορες ο΅ά-

δες του πληθυσ΅ού, νέους και ενήλικους, που συ΅΅ετέχουν στην σχολική ή την εξωσχο-

λική εκπαίδευση, και (3) τις καινοτο΅ίες στα σχολικά ιδρύ΅ατα.

Να αναλάβουν έρευνα στην ανάπτυξη εκπαιδευτικών ΅εθόδων και προγρα΅΅άτων για

την ευαισθητοποίηση του γενικού πληθυσ΅ού, ιδιαίτερα σε σχέση ΅ε τη χρήση των Μέ-

σων Μαζικής Επικοινωνίας και την προετοι΅ασία εργαλείων αξιολόγησης για την εκτί΅η-

ση της επίδρασης αυτών των προγρα΅΅άτων.

Να συ΅περιλάβουν στα προγρά΅΅ατα αρχικής και ενδοϋπηρεσιακής επι΅όρφωσης των

εκπαιδευτικών ερευνητική ΅εθοδολογία για το σχεδιασ΅ό και την ανάπτυξη ΅εθόδων και

εργαλείων τα οποία θα τους δώσουν τη δυνατότητα να υλοποιήσουν αποτελεσ΅ατικά

τους στόχους της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

Παίρνοντας υπόψη το κοινό στο οποίο απευθύνονται, να αναλάβουν έρευνα ΅ε σκοπό το

σχεδιασ΅ό και την ανάπτυξη ΅ηχανισ΅ών, ΅εθόδων και εκπαιδευτικών υλικών που θα

επιτρέψουν τη δη΅ιουργία διεπιστη΅ονικών προγρα΅΅άτων περιβαλλοντικής εκπαίδευ-

σης. θα πρέπει επίσης να ΅ελετήσουν τη δυνατότητα χρησι΅οποίησης στοιχείων από τις

φυσικές και κοινωνικές επιστή΅ες καθώς και τις τέχνες.

Να αναλάβουν έρευνα ΅ε σκοπό να παραχθεί χα΅ηλού κόστους εκπαιδευτικό υλικό και

΅έθοδοι για την αυτο΅όρφωση και αυτοεπι΅όρφωση των εκπαιδευτικών.

Να πάρουν να κατάλληλα ΅έτρα για την ανταλλαγή πληροφοριών ΅εταξύ εθνικών εκπαι-

δευτικών οργανισ΅ών, για την ευρεία διάδοση των ευρη΅άτων της έρευνας και για την

αξιολόγηση στο εκπαιδευτικό σύστη΅α.

Να αναλάβουν συστη΅ατική ανάλυση των εκπαιδευτικών ε΅πειριών και εκπαιδευτικών

υλικών άλλων χωρών, ΅ε σκοπό την εξακρίβωση της αποτελεσ΅ατικότητας τους για

παιδαγωγικούς σκοπούς και για να τα προσαρ΅όσουν στις τοπικές κοινωνικο-οικονο΅ι-

κές, οικολογικές και πολιτισ΅ικές συνθήκες.

∆ιεθνής και περιφερειακή συνεργασία.

Γενικές Προτάσεις.

Πρόταση Ν° 22:

Η ∆ιάσκεψη

Εκτι΅ώντας, την ανάγκη για την ενδυνά΅ωση του ρόλου και τη βελτίωση της ποιότητας

της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, ως παράγοντα της εθνικής οικονο΅ικής και κοινωνι-

κής ανάπτυξης,

Θεωρώντας, ότι η περιβαλλοντική εκπαίδευση ΅πορεί να αποτελέσει έναν από τους

παράγοντες βελτίωσης της α΅οιβαίας κατανόησης και της ενδυνά΅ωσης της ε΅πιστο-

σύνης ΅εταξύ των εθνών, όπως επίσης ΅πορεί να συνεισφέρει στην ανάπτυξη φιλικών

σχέσεων ΅εταξύ των κρατών και στην εδραίωση της ειρήνης και της διεθνούς ασφάλειας,

Θεωρώντας, ότι υπάρχει ΅εγάλη ανάγκη για διεθνή συνεργασία όσον αφορά την περι-

βαλλοντική εκπαίδευση σε όλες τις χώρες και ιδιαίτερα στις αναπτυσσό΅ενες,

Προτείνει:

• Να εγκριθεί και να υποστηριχτεί η πρωτοβουλία της UNESCO για την αναγνώριση

των προβλη΅άτων της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και καλεί το Γενικό ∆ιευθυντή να

συνεχίσει τις προσπάθειες, σε συνεργασία ΅ε το UNEP, για την περαιτέρω επέκταση

της διεθνούς συνεργασίας για την ανάπτυξη της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

• Να χρησι΅οποιηθούν τα αποτελέσ΅ατα των ερευνών που διεξήχθησαν υπό την αιγί-

δα του Προγρά΅΅ατος για τον ’νθρωπο και τη Βιόσφαιρα και άλλων προγρα΅΅άτων

σχετικών ΅ε τα προβλή΅ατα του περιβάλλοντος, στο σχεδιασ΅ό και την εφαρ΅ογή των

ενεργειών στον το΅έα της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

Προτείνει στην UNESCO:

• να διευρύνει το πλαίσιο των δραστηριοτήτων της στον το΅έα της περιβαλλοντικής

εκπαίδευσης και να δώσει ΅εγαλύτερη προσοχή στο θέ΅α αυτό σε ΅ελλοντικές δραστη-

ριότητες της, συνδέοντας το ΅ε το σύνολο των εκπαιδευτικών της δραστηριοτήτων,

• να λάβει τα κατάλληλα ΅έτρα για τη ΅ελέτη του ρόλου των διεθνών κυβερνητικών και

΅η κυβερνητικών οργανισ΅ών, ΅ε στόχο την επίλυση των προβλη΅άτων που τέθηκαν υπό

συζήτηση στην παρούσα ∆ιάσκεψη,

• να ΅ελετήσει την δυνατότητα οργάνωσης περιοδικών διασκέψεων ΅εταξύ των Κρα-

τών-Μελών, που θα συγκροτούνται από υπεύθυνους υπαλλήλους και ε΅πειρογνώ΅ονες

στον το΅έα της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, υπό τη ΅ορφή διεθνών και περιφερεια-

κών διασκέψεων και σε΅ιναρίων,

• σε συνεργασία ΅ε άλλους διεθνείς οργανισ΅ούς να επεξεργαστεί οργανωτικές ΅ε-

θόδους, ΅ε στόχο την συ΅βολή της στην ανάπτυξη της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης.

Προτείνει στο Γενικό ∆ιευθυντής της UNESCO:

• Να ΅ελετήσει την πιθανότητα θεσ΅οθέτησης ενός βραβείου της UNESCO, για τη

βράβευση ΅ιας διακεκρι΅ένης εργασίας στην περιβαλλοντική εκπαίδευση.

• Να παρέχει τεχνική βοήθεια σ' αυτά τα Κράτη-Μέλη που δεν έχουν δο΅ές περιβαλ-

λοντικής εκπαίδευσης, ΅ε σκοπό να δια΅ορφώσει και να υλοποιήσει ένα κατάλληλο πρό-

γρα΅΅α για να επιλυθεί αυτό το πρόβλη΅α.

• Να ενθαρρύνει τη σταδιακή ενσω΅άτωση του συστή΅ατος που θα δη΅ιουργηθεί ΅ε

αυτό τον τρόπο στο πλαίσιο της περιφερειακής και διεθνούς συνεργασίας.

• Να εξετάσει, ΅ε τη βοήθεια του UNEP, τη δυνατότητα παραπέρα ανάπτυξης του

∆ιεθνούς Προγρά΅΅ατος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Μεταξύ άλλων θα πρέπει να

ληφθούν υπόψη και τα παρακάτω ΅έτρα, στο πλαίσιο αυτού του Προγρά΅΅ατος:

1. - Προετοι΅ασία εγχειριδίων και άλλων διδακτικών βοηθη΅άτων, καθώς επίοης και

εκλαϊκευ΅ένων επιστη΅ονικών βιβλίων πάνω στα περιβαλλοντικά προβλή΅ατα που θα

επιλεγούν από ένα διεθνή διαγωνισ΅ό, στον οποίο θα προσκληθούν να συ΅΅ετάσχουν

διακεκρι΅ένοι επιστή΅ονες και εκπαιδευτικοί. Σκοπός του διαγωνισ΅ού θα είναι η προε-

τοι΅ασία σχολικών εγχειριδίων καθώς και πανεπιστη΅ιακών συγγρα΅΅άτων και επίσης

οπτικοακουστικών εποπτικών και διδακτικών ΅έσων και εκλαϊκευ΅ένων επιστη΅ονικών

βιβλίων σχετικά ΅ε το περιβάλλον, τα οποία στη συνέχεια θα πρέπει να εκδοθούν σε

όλες τις γλώσσες, χρησι΅οποιώντας τυποποιη΅ένη ορολογία και έννοιες.

2. - Η απονο΅ή υποτροφιών της UNESCO ΅ε τη βοήθεια του Τα΅είου Περιβάλλοντος

προς τα εκπαιδευτικά ιδρύ΅ατα στις αναπτυσσό΅ενες χώρες. Η παροχή εγχειριδίων και

διδακτικών βοηθη΅άτων δωρεάνκαι η παροχή βοήθειας για την ανάπτυξη των προγρα΅-

΅άτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και πειρα΅ατικών προγρα΅΅άτων.

Για το σκοπό αυτό ΅πορούν να διατεθούν κονδύλια εκτός προϋπολογισ΅ού, για την αρ-

χική και ενδοϋπηρεσιακή επι΅όρφωση του προσωπικού που ε΅πλέκεται στην περιβαλ-

λοντική εκπαίδευση. Τα κονδύλια αυτά θα ΅πορούσαν να χρησι΅οποιηθούν για την εκ-

παίδευση των υποτρόφων σε εκπαιδευτικά κέντρα και κέντρα παιδαγωγικής έρευνας. Η

απονο΅ή τέτοιων υποτροφιών εκ ΅έρους της UNESCO και UNEP, αλλά ΅ε έξοδα του

φιλοξενούντος κράτους, θα είναι ευπρόσδεκτη.

Γνωρίζοντας επί πλέον την εξειδικευ΅ένη φύση της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και

τον περιορισ΅ένο αριθ΅ό επι΅ορφωτών στις αναπτυσσό΅ενες χώρες,

Προτείνει στο Γενικό ∆ιευθυντή της UNESCO να προσφέρει η Γενική ∆ιάσκεψη, ΅ε ένα

από τα προγρά΅΅ατα της, υποτροφίες επι΅όρφωσης στην περιβαλλοντική εκπαίδευση

για όσους προέρχονται από τις αναπτυσσό΅ενες χώρες.

• Να δοθεί βοήθεια, ιδιαίτερα στις αναπτυσσό΅ενες χώρες, για τη δη΅ιουργία και διά-

δοση πιλοτικών προγρα΅΅άτων στην περιβαλλοντική εκπαίδευση, για την ανάπτυξη ΅ε-

θοδολογίας και προγρα΅΅άτων.

• Να δοθεί η αρ΅όζουσα προσοχή, σε συνεργασία ΅ε τον ILO (∆ιεθνή Οργανισ΅ό Εργα-

σίας) και άλλα σχετιζό΅ενα θεσ΅ικά όργανα των Ηνω΅ένων Εθνών, στα αστικά προβλή-

΅ατα, περιλα΅βανο΅ένης και της ανταλλαγής ε΅πειρίας ΅εταξύ χωρών και στην υποστή-

ριξη τυπικών και ΅η τυπικών πρωτοβουλιών στην αστική περιβαλλοντική εκπαίδευση. θα

πρέπει επίσης να δοθεί η πρέπουσα προσοχή στην πιεστική ανάγκη για την περιβαλλο-

ντική αγωγή των αγροτικών πληθυσ΅ών.

• Να εξεταστεί η υποστήριξη για την πραγ΅ατοποίηση επι΅ορφωτικών προγρα΅΅άτων,

σε΅ιναρίων και εργαστηρίων για την ανάπτυξη προγρα΅΅άτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

• Να βοηθηθούν τα Κράτη-Μέλη να δη΅ιουργήσουν ερευνητικά προγρά΅΅ατα στην

περιβαλλοντική εκπαίδευση στα Κολέγια και Πανεπιστή΅ια.

Πρόταση Ν° 23:

Η ∆ιάσκεψη

Έχοντας υπόψη τις συνολικές επιπτώσεις της ανάπτυξης των εθνών κατά το παρελθόν,

το παρόν και το ΅έλλον στον πλανήτη ΅ας, όπως επίσης και τα διδάγ΅ατα που έχου΅ε

πάρει από αυτήν σε σχέση ΅ε την ανάγκη διατήρησης ενός υγιούς περιβάλλοντος για

όλους, τώρα αλλά και για τις επό΅ενες γενιές,

Έχοντας κατάνου την άνευ προηγου΅ένου οικονο΅ική ανάπτυξη και τεχνολογική πρόο-

δο σε σχέση και ΅ε τις αναπόφευκτες αλλαγές, βελτιώσεις, καθώς επίσης και περιβαλ-

λοντικές καταστροφές,

Γνωρίζοντας ότι ΅όνο η συνεργασία, η κατανόηση και η α΅οιβαία βοήθεια, η καλή θέληση

και οι συστη΅ατικά προετοι΅ασ΅ένες, σχεδιασ΅ένες και εφαρ΅οζό΅ενες δράσεις είναι

σε θέση να λύσουν τα παρόντα και ΅ελλοντικά περιβαλλοντικά προβλή΅ατα ΅έσα σε

ένα ειρηνικό κλί΅α,

∆ιαπιστώνει ότι η περιβαλλοντική εκπαίδευση δίνει σε όλους τους ανθρώπους την απα-

ραίτητη γνώση για να χρησι΅οποιήσουν τη φύση και τους φυσικούς πόρους, να ελέγξουν

την ποιότητα του περιβάλλοντος, ώστε να ΅ην καταστραφεί, αλλά να βελτιωθεί ΅ε σοφία

και να έχουν τη γνώση, τις στάσεις, τα κίνητρα, τη αφοσίωση και τις δεξιότητες, προκει-

΅ένου να εργαστούν ατο΅ικά και συλλογικά για τη λύση των τρεχόντων προβλη΅άτων και

την πρόληψη νέων, καθώς επί του παρόντος η ανθρωπότητα έχει τόσο τα ΅έσα, όσο και

τις ικανότητες για να τα πραγ΅ατοποιήσει.

∆ιακηρύσσει ότι τα έγγραφα που προετοι΅άστηκαν για τη ∆ιάσκεψη της Τιφλίδας, ΅αζί

΅ε τις προτάσεις και ε΅πειρίες που παρουσιάστηκαν και προωθήθηκαν σ' αυτή τη ∆ιά-

σκεψη, δίνουν ένα σφαιρικό, πρακτικό και χρήσι΅ο πλαίσιο για την περιβαλλοντική εκπαίδευση.

Προτείνει στα Κράτη-Μέλη:

Να κάνουν τις απαραίτητες ενέργειες, ώστε να εφαρ΅όσουν ΅ε τον ευρύτερο δυνατό

τρόπο σύ΅φωνα ΅ε τις ανάγκες και δυνατότητες κάθε έθνους, τα αποτελέσ΅ατα αυτής

της ∆ιάσκεψης για την περιβαλλοντική εκπαίδευση και ΅ε αυτή την έννοια να καταρτί-

σουν σχέδια και χρονοδιαγρά΅΅ατα εκτέλεσης τους, ώστε:

1. - Να ενθαρρύνουν δι΅ερή, περιφερειακή και διεθνή συνεργασία σ' όλους τους κλά-

δους της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, βασισ΅ένη στην επιστη΅ονική έρευνα και σε

΅ια ευρεία ανταλλαγή πληροφοριών και ε΅πειριών, συνεργασίας στα προγρά΅΅ατα, κ.λ.π.

2. - Να διευκολύνουν ουσιαστικές και αποτελεσ΅ατικές προσεγγίσεις στην επίλυση

των περιβαλλοντικών προβλη΅άτων στα πλαίσια των αρ΅οδιοτήτων κάθε χώρας, εξα-

σφαλίζοντας τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την υλοποίηση της περιβαλλοντικής

εκπαίδευσης (συνολική ή εναρ΅ονισ΅ένη νο΅ολογία, οικονο΅ικά, οργανωτικά και άλλα

΅έτρα).

Να πληροφορήσουν τα άλλα Κράτη-Μέλη, καθώς και τη Γρα΅΅ατεία της UNESCO σχετι

κά ΅ε τα χρονοδιαγρά΅΅ατα, τα αποτελέσ΅ατα και ΅εθόδους κ.λ.η., που αφορούν στην

περιβαλλοντική εκπαίδευση και να προωθήσουν στη γρα΅΅ατεία της UNESCO όλα τα

σχετικά υλικά που θα ήθελαν να χρησι΅οποιηθούν σε ευρεία κλί΅ακα.

Να κοινοποιήσουν τις απόψεις τους σχετικά ΅ε την περιβαλλοντική εκπαίδευση στα

άλλα Κράτη-Μέλη και τους Οργανισ΅ούς των οποίων είναι ΅έλη.

Να εντάξουν την περιβαλλοντική εκπαίδευση σ' όλα τα εθνικά εκπαιδευτικά προγρά΅΅α-

τα, που χρη΅ατοδοτούνται από διεθνείς πηγές.

Προτείνει στη ∆ιάσκεψη της UNESCO.

• Να λάβει υπόψη τις προτάσεις της ∆ιάσκεψης της Τιφλίδας.

• Να αποφασίσει για τη συνάντηση δεύτερης ∆ιάσκεψης για το περιβάλλον στον κα-

τάλληλο χρόνο.

• Να προτείνει στα Κράτη-Μέλη να εφαρ΅όσουν τα αποτελέσ΅ατα της ∆ιάσκεψης της

Τιφλίδας στην περιβαλλοντική εκπαίδευση και να συνεργαστούν στενά σε δι΅ερή, περι-

φερειακή και διεθνή βάση.

Προτείνει στο Γενικό ∆ιευθυντή της UNESCO

• Να δη΅ιουργήσει ένα τακτικό δελτίο πληροφόρησης ή ΅ια σχετική υπηρεσία, ΅ε κύ-

ριο στόχο την πληροφόρηση των Κρατών-Μελών για όλες τις δράσεις στην περιβαλλο-

ντική εκπαίδευση, που έχουν προετοι΅αστεί σε συγκεκρι΅ένη χρονική περίοδο από τη

γρα΅΅ατεία της UNESCO, από τα Κράτη-Μέλη ή από σχετικούς οργανισ΅ούς και για τις

νέες εκδόσεις, έρευνες, ΅εθόδους ε΅πειρίες κ.λ.π., σε στενή συνεργασία ΅ε το ∆ιε-

θνές Σύστη΅α Αναφοράς (IRS) και άλλες Υπηρεσίες των Ηνω΅ένων Εθνών.

• Να απαιτήσει κάθε απαραίτητη συνεισφορά γι' αυτό το σκοπό από το Τα΅είο Περι-

βάλλοντος.

• Να διευκολύνει την ανταλλαγή σχετικών πληροφοριών.

• Να ενθαρρύνει διεθνή συ΅πόσια, σε΅ινάρια, κινη΅ατογραφικές προβολές, κλπ., προ-

σανατολισ΅ένα στην περιβαλλοντική εκπαίδευση.

• Να ζητήσει από τον Εκτελεστικό ∆ιευθυντή του UNEP να υποστηρίξει τις δραστηριό-

τητες της UNESCO για την εφαρ΅ογή των προτάσεων που υιοθετήθηκαν στη ∆ιάσκεψη

της Τιφλίδας.

Να προωθήσει την συστη΅ατική εφαρ΅ογή του Σχεδίου ∆ράσης που υιοθετήθηκε

από τα Ηνω΅ένα Έθνη στη ∆ιάσκεψη της Στοκχόλ΅ης για το Ανθρώπινο Περιβάλλον, ΅ε

ακό΅η ΅εγαλύτερη έ΅φαση στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση.

• Να προτείνει σε ΅ελλοντικές περιφερειακές διασκέψεις ΅ε θέ΅α το ανθρώπινο πε-

ριβάλλον στην Ευρώπη και Β. Α΅ερική, η Τελική Πράξη της ∆ιάσκεψης του Ελσίνκι για

Ασφάλεια καιΣυνεργασία στην Ευρώπη (∆.Α.Σ.Ε.), να θεωρείται πάντα επίκαιρη, ιδιαίτε-

ρα το τ΅ή΅α που αναφέρεται στο περιβάλλον (στο δεύτερο ΅έρος, τ΅ή΅α 5) και να δοθεί

επίσης ιδιαίτερη προτεραιότητα στην περιβαλλοντική εκπαίδευση.

Πρόταση Ν° 24:

Η ∆ιάσκεψη

Αναγνωρίζοηας ότι οι προτάσεις της διάσκεψης της Τιφλίδας υποδεικνύουν τη ση΅ασία

της ενίσχυσης της συνεργασίας στην περιβαλλοντική εκπαίδευση και προσφέρουν ΅ια

υγιή βάση για παραπέρα ανάπτυξη της σε όλα τα επίπεδα,

Εκτι΅ώντας ότι η περιβαλλοντική εκπαίδευση είναι σχετικά νέο και πολύπλοκο αντικεί-

΅ενο που καλύπτει ένα ευρύ φάσ΅α επιστη΅ονικών το΅έων και ότι πρέπει να προσαρ΅ο-

στεί στις ιδιαίτερες συνθήκες των διαφόρων κονωνικο- πολιτιστικών συστη΅άτων,

Αναγνωρίζοντας ότι, ενώ η περιβαλλοντική εκπαίδευση είναι αδιάσπαστο κο΅΅άτι των

εκπαιδευτικών συστη΅άτων αποτελεί, επίσης, ση΅αντικό χαρακτηριστικό της γενικής

δράσης σε σχέση ΅ε το περιβάλλον,

Θεωρώντας, εξάλλου, ότι η ∆ιάσκεψη θα πρέπει να βοηθήσει τη διεθνή κοινότητα στην

εισαγωγή ΅ιας νέας περιβαλλοντικής διάστασης και στην προώθηση της στην εκπαίδευση,

Προτείνει στον Γενικό ∆ιευθυντή της UNESCO, στη Γενική ∆ιάσκεψη της UNESCO και

τον Εκτελεστικό ∆ιευθυντή και ∆ιοικητικό Συ΅βούλιο του UNEP να πάρουν υπόψη τους

τα παρακάτω ση΅εία:

• ∆εδο΅ένης της ειδικής ευθύνης για την εκπαίδευση και επιστή΅η και των σχέσεων

της ΅ε τις αρ΅όδιες εκπαιδευτικές αρχές των Κρατών-Μελών, η UNESCO θα πρέπει

στο ΅έλλον να παίξει ΅είζονα ρόλο στην προετοι΅ασία των προγρα΅΅άτων περιβαλλο-

ντικής εκπαίδευσης. Η ∆ιάσκεψη καλεί την UNESCO να συνεχίσει να παρέχει και να

βοηθά στην ανάπτυξη των σχολικών και εξωσχολικών προγρα΅΅άτων περιβαλλοντικής

εκπαίδευσης, χρησι΅οποιώντας τους ΅ηχανισ΅ούς και θεσ΅ούς που είναι διαθέσι΅οι σε

περιφερειακό και υπο-περιφερειακό επίπεδο.

• Η ∆ιάσκεψη επιζητεί να δραστηριοποιηθούν περισσότερο τα Περιφερειακά Γραφεία

της UNESCO για την Εκπαίδευση, προκει΅ένου να βοηθηθούν τα Κράτη Μέλη στην προε-

τοι΅ασία προγρα΅΅άτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Στο γενικό πνεύ΅α της αποκέ-

ντρωσης των δραστηριοτήτων της UNESCO, η ∆ιάσκεψη προτείνει να γίνει ΅εγαλύτερη

αξιοποίηση αυτών των Περιφερειακών Γραφείων για την Εκπαίδευση όσον αφορά στην

περιβαλλοντική εκπαίδευσηκαι να διατεθούν επιπλέον πόροι, ΅εταξύ αυτών και ειδι-

κευ΅ένο προσωπικό. Η ∆ιάσκεψη ζητεί επίσης από την UNESCO να στηριχτεί στην εργα-

σία όλων των το΅έων της και ιδιαίτερα στην εργασία που παρήχθη στα πλαίσια του

προγρά΅΅ατος "’νθρωπος και Βιόσφαιρα", για την επεξεργασία παιδαγωγικών υλικών

της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

• Η ∆ιάσκεψη θεωρεί ότι θα πρέπει να γίνει η ΅εγαλύτερη δυνατή αξιοποίηση των

υπαρχόντων ΅ηχανισ΅ών και θεσ΅ών για την εφαρ΅ογή των προτάσεων που αφορούν

στην περιβαλλοντική εκπαίδευση. Ση΅ειώνει ΅ε ικανοποίηση τη διακήρυξη του UNEP, ότι

τα κέντρα δραστηριοτήτων του προγρά΅΅ατος (UNEP) για την περιβαλλοντική εκπαίδευ-

ση και κατάρτιση θα είναι πειρα΅ατικής φύσεως και θα παίξουν ιδιαίτερα ση΅αντικό ρόλο.

• Με δεδο΅ένο το ρόλο του UNEP (Περιβαλλοντικό Πρόγρα΅΅α των Ηνω΅ένων Εθνών)

στα περιβαλλοντικά ζητή΅ατα και στις σχέσεις ΅ε τις αρχές των Κρατών Μελών που

είναι επιφορτισ΅ένες ΅ε τα ζητή΅ατα αυτά, το UNEP θα πρέπει να εξασφαλίσει το συ-

ντονισ΅ό των περιβαλλοντικών δραστηριοτήτων όλου του συστή΅ατος των Ηνω΅ένων

Εθνών, επιτυγχάνοντας τη συνεργασία ΅ε άλλους φορείς (ιδιαίτερα στο πλαίσιο του

∆ιοικητικού Συ΅βουλίου του Περιβαλλοντικού Συντονισ΅ού και άλλων οργανισ΅ών), ΅ε

σκοπό να εξασφαλίσει συνεχή και αρ΅ονικό σχεδιασ΅ό. Η ∆ιάσκεψη καλεί το UNEP να

συνεχίσει να συντονίζει τα περιβαλλοντικά προγρά΅΅ατα.

• To UNEP και η UNESCO θα πρέπει να συνεχίσουν και να επιτείνουν τη συνεργασία

τους ΅ε την ευκαιρία της υλοποίησης των προτάσεων της Τιφλίδας. Η ∆ιάσκεψη προτεί-

νει στη Γενική ∆ιάσκεψη, στο ∆ιοικητικό Συ΅βούλιο της UNESCO και στο ∆ιοικητικό Συ΅-

βούλιο του UNEP, να λάβουν όλα τα ΅έτρα που θεωρούν απαραίτητα προκει΅ένου να

εξασφαλιστεί η ανάληψη πρακτικής και συντονισ΅ένης δράσης για να προωθηθούν οι

προτάσεις της ∆ιάσκεψης, αξιοποιώντας τις δυνατότητες των διαφόρων Υπηρεσιών και

Φορέων των Ηνω΅ένων Εθνών για την παροχή στήριξης της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

Η ∆ιάσκεψη προτείνει στην UNESCO, σε συνεργασία ΅ε το UNEP, να ενθαρρύνει και

να υποστηρίξει τη ση΅αντική εργασία που γίνεται για την περιβαλλοντική εκπαίδευση

από σχετικούς περιφερειακούς και τοπικούς οργανισ΅ούς.

• Η ∆ιάσκεψη εκφράζει την εκτί΅ηση της για τη σπουδαία εργασία που πραγ΅ατο-

ποιούν στη σφαίρα της περιβαλλοντικήςεκπαίδευσης διακυβερνητικές και ΅η κυβερνη-

τικές οργανώσεις και οργανισ΅οί, όπως FAO (Οργανισ΅ός Τροφί΅ων και Γεωργίας), ILO

(∆ιεθνής Οργανισ΅ός Εργασίας), WMO (∆ιεθνής Μετεωρολογικός Οργανισ΅ός), IUCN

(∆ιεθνής Ένωση για την Προστασία της Φύσης), ICSU (∆ιεθνές Συ΅βούλιο Επιστη΅ονι-

κών Ενώσεων), και WCOTP (Παγκόσ΅ια Συνο΅οσπονδία Οργανισ΅ών Εκπαιδευτικών). Οι

διάφορες Υπηρεσίες και τα θεσ΅ικά όργανα του συστή΅ατος των Ηνω΅ένων Εθνών,

πρέπει να συνεχίσουν και να επεκτείνουν τις προσπάθειες τους στο πεδίο της περιβαλ-

λοντικής εκπαίδευσης και θα πρέπει να ενθαρρυνθούν και να υποστηριχτούν από το

UNEP και την UNESCO δια΅έσου συντονισ΅ένου και αρ΅ονικού σχεδιασ΅ού των δραστη-

ριοτήτων που περιλα΅βάνονται σε διάφορα προγρά΅΅ατα. Η UNESCO και το UNEP θα

πρέπει να ενθαρρύνουν τους διεθνείς Μη Κυβερνητικούς Οργανισ΅ούς να εντείνουν τη

δράση τους στον το΅έα της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

Πρόταση Ν° 25:

Η ∆ιάσκεψη

Θεωρώντας ότι το ΅εσοπρόθεσ΅ο Σχέδιο της UNESCO για τα έτη 1977-1982 περιλα΅-

βάνει, στο Κεφάλαιο VII "Ο άνθρωπος και το περιβάλλον του", ένα στόχο πολύ σχετικό

΅ε την ανάπτυξη και προώθηση της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και επι΅όρφωσης,

Θεωρώντας ότι η ∆ιακυβερνητική ∆ιάσκεψη της Τιφλίδας για την περιβαλλοντική εκπαί-

δευση ση΅ειώνει το τέλος της φάσης έρευνας και συντονισ΅ού και την έναρξη της ενερ-

γητικής φάσης του ΅εσοπρόθεσ΅ου σχεδίου της UNESCO,

Προτείνει στο Γενικό ∆ιευθυντή να εξασφαλίσει στο ΅έτρο του δυνατού, κατά το σχε-

διασ΅ό ΅ελλοντικών δράσεων, ξεκινώντας ΅ε την προετοι΅ασία του προϋπολογισ΅ού

για την προσεχή διετία (1979 -1980), ότι θα ληφθούν υπόψη οι προτάσεις που υιοθετή-

θηκαν στη ∆ιακυβερνητική ∆ιάσκεψη για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση.

Πρόταση Ν° 26:

Η ∆ιάσκεψη

Αναγνωρίζοηας ότι είναι απαραίτητο να θεσπίσει προτεραιότητες για δραστηριότητες

στο πεδίο της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και ότι η UNESCO εργάζεται σε σύνεργα-

σία ΅ε τις εθνικές αρχές και τα περιφερειακά κέντρα ΅άθησης,

Προτείνει στην UNESCO:

1. - Να διευρύνει τις λειτουργίες και αρ΅οδιότητες των Περιφερειακών Γραφείων της,

ώστε σε συνεργασία ΅ε τις Εθνικές Επιτροπές να βοηθήσουν:

• Στην ανάπτυξη ή προσαρ΅ογή διδακτικού υλικού που σχετίζεται ΅ε τα τοπικά περι-

βαλλοντικά προβλή΅ατα, προς χρήση στη σχολική ή εξωσχολική εκπαίδευση, σε ΅αθη-

τές ηλικίας αντίστοιχης προς αυτή των ΅αθητών της πρωτοβάθ΅ιας ή δευτεροβάθ΅ιας

εκπαίδευσης,

• Στη δη΅ιουργία περιφερειακής τράπεζας τεκ΅ηρίωσης για την περιβαλλοντική εκ-

παίδευση που θα βοηθήσει και θα διευκολύνει την ανάπτυξη κατάλληλου ενη΅ερωτικού

υλικού προσαρ΅οσ΅ένου στις τοπικές συνθήκες,

• Στην ενθάρρυνση δραστηριοτήτων ο΅άδων νέων και ΅η κυβερνητικών οργανώσεων,

προσανατολισ΅ένων στην κατανόηση και βελτίωση των τοπικών οικοσυστη΅άτων και των

περιβαλλοντικών προβλη΅άτων, λα΅βάνοντας υπόψη τόσο το αστικό, όσο και το φυσικό

περιβάλλον,

• Στον προσδιορισ΅ό νέων και πολλά υποσχό΅ενων προσεγγίσεων στην περιβαλλο-

ντική εκπαίδευση, στην καθοδήγηση και αξιολόγηση πιλοτικών προγρα΅΅άτων. Στοιχεία

αυτών των προγρα΅΅άτων που θα ΅πορούσαν να εφαρ΅οστούν και αλλού, θα πρέπει

συστη΅ατικά να κοινοποιούνται σε άλλους πιθανούς χρήστες.

• Στην παροχή εκπαιδευτικών δυνατοτήτων σε καθηγητές και διευθυντές σχολείων.

• Στην προ΅ήθεια υλικού περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας,

• Στη διενέργεια· ενός διευρυ΅ένου προγρά΅΅ατος πιλοτικής έρευνας, τεκ΅ηρίωσης

και αξιολόγησης στην περιβαλλοντική εκπαίδευση και πλατιά διάδοση των αποτελεσ΅ά-

των αυτών των προγρα΅΅άτων και παρό΅οιων δραστηριοτήτων ΅έσω της έκδοσης της

UNESCO για την περιβαλλοντική εκπαίδευση (Connect),

2. - Να χρησι΅οποιήσει τους υπάρχοντες θεσ΅ούς, ώστε να παραλάβει, να καταγράψει

και να διαδώσει χρήσι΅α υλικά για την περιβαλλοντική εκπαίδευση.

- Να διοργανώσει σε συνεργασία ΅ε το UNEP, επι΅ορφωτικά ΅αθή΅ατα σε΅ινάρια

κ.λ.π. σχετικά ΅ε περιβαλλοντικά και αναπτυξιακά ζητή΅ατα, ώστε να χρησι΅οποιηθούν

από τις οργανώσεις των Ηνω΅ένων Εθνών και άλλους οργανισ΅ούς για την εκπαίδευση

στελεχών των αναπτυσσο΅ένων χωρών και όσων έχουν αναλάβει να βοηθήσουν αυτές

τις χώρες. Τα ήδη υπάρχοντα διεθνή επι΅ορφωτικά ιδρύ΅ατα και προγρά΅΅ατα θα πρέ-

πει να διευρύνουν τα προγρά΅΅ατα σπουδών τους, ώστε να περιλάβουν αντικεί΅ενα

βασικών οικολογικών σχέσεων, αποτί΅ησης επιπτώσεων και να εγκαταστήσουν και να

καθορίσουν θεσ΅ικούς και ρυθ΅ιστικούς ΅ηχανισ΅ούς.

4. - Να δώσει ΅εγαλύτερη έ΅φαση στην ανταλλαγή περιβαλλοντικών ε΅πειριών και διορ-

θωτικών ΅έσων ΅εταξύ των αναπτυσσο΅ένων χωρών. Η UNESCO θα πρέπει να εργαστεί

΅ε το UNDP (Αναπτυξιακό Πρόγρα΅΅α του Ο.Η.Ε.) για να διασφαλίσει ότι θα γίνει ΅ια

τέτοια ανταλλαγή το 1978 χρη΅ατοδοτού΅ενη από την UNDP κατά τη ∆ιάσκεψη για την

Τεχνική Συνεργασία ΅εταξύ των Αναπτυσσό΅ενων Χωρών.

5. - Να εκδίδει, σε τακτική βάση, παγκόσ΅ιους καταλόγους οργανώσεων περιβαλλοντι-

κής εκπαίδευσης και προσώπων, από πληροφορίες συγκεντρω΅ένες και καταχωρη΅έ-

νες από την UNESCO. Αυτοί οι κατάλογοι θα πρέπει να περιγράφουν την οργανωτική

δο΅ή, τους στόχους, τις δράσεις και τις διαδικασίες που θα πρέπει να ακολουθούνται

προκει΅ένου να ζητούνται υπηρεσίες υποστήριξης. Προτείνεται, επιπλέον, η ΅ορφή τους

να είναι σύ΅φωνη προς τα πρότυπα του ∆ιεθνούς Συστή΅ατος Αναφοράς του UNEP

(IRS) και οι σχετικές ΅' αυτούς τους οργανισ΅ούς πληροφορίες να δη΅οσιευτούν στο

Connect.

6. - Να ορίσει σε συνεργασία ΅ε το UNEP σε κατάλληλο χρόνο ένα ειδικό θέ΅α σχετικά

΅ε το περιβάλλον που θα πρέπει να ΅ελετηθεί σε διεθνή κλί΅ακα ΅ε τη σύ΅φωνη γνώ΅η

των συναφών τοπικών και διεθνών οργανισ΅ών.

• Να βελτιωθεί η υποδο΅ή πληροφόρησης στον το΅έα της περιβαλλοντικής εκπαίδευ-

σης και να καταστεί δυνατή, ΅έσα σ' ένα διεθνές δίκτυο, η διάδοση πληροφοριών σχετι-

κά ΅ε δράσεις που γίνονται σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο.

Θεωρώντας ότι η αποδοτικότητα κάθε διεθνούς δικτύου πληροφόρησης βασίζεται στην

αποδοτικότητα των υπαρχόντων εθνικών δικτύων πληροφόρησης και στη συνεργασία

΅εταξύ τους σε υποπεριφερειακά και περιφερειακά επίπεδα, καθώς και ΅ε τους κατάλ-

ληλους διεθνείς οργανισ΅ούς,

Πρόταση Ν° 27:

Η ∆ιάσκεψη,

Παίρνοντας υπόψη ότι η επιτυχία κάθε δράσης στο πεδίο της περιβαλλοντικής εκπαί-

δευσης εξαρτάται από την οργάνωση, την παροχή και παρουσίαση πληροφοριών σε όλα

τα επίπεδα,

Θεωρώντας ότι είναι εξαιρετικά απαραίτητο να βελτιωθεί η υποδο΅ή της πληροφόρησης

στο πεδίο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, κάνοντας έτσι δυνατή την διάδοση της

πληροφόρησης σχετικά ΅ε ση΅αντικές δράσεις που αναλα΅βάνονται σε τοπικό , εθνικό

και διεθνές επίπεδο, δια΅έσου ενός διεθνούς δικτύου πληροφόρησης,

θεωρώντας ότι η αποτελεσ΅ατικότητα οποιουδήποτε διεθνούς δικτύου πληροφόρησης

στηρίζεται στην αποτελεσ΅ατικότητα υπαρχόντων εθνικών κέντρων πληροφόρησης,στη

συνεργασία ΅εταξύ τους σε υποπεριφερειακή και περιφερειακή βάση, και ΅ε τους κα-

τάλληλους διεθνείς οργανισ΅ούς,

Με δεδο΅ένη τη χρησι΅οποίηση των ήδη υπαρχόντων διεθνών υπηρεσιών πληροφόρη-

σης, όπως το ∆ιεθνές Γραφείο Εκπαίδευσης (ΙΒΕ), το ∆ιεθνές Σύστη΅α Αναφοράς του

UNEP , το UNISIST της UNESCO, κλπ., και ΅ε αναφορά στο έγγραφο UNESCO/ENVED/ 7,

72, " Περιφερειακή Συνάντηση Ειδικών της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης- Μια Συνο-

πτική Αναφορά",

Προτείνει στα Κράτη-Μέλη :

1. - Να αναγνωρίσουν σαν θέ΅α υψηλής προτεραιότητας, σε συνεργασία ΅ε τις Εθνικές

Αντιπροσωπείες της UNESCO, τη δη΅ιουργία ενός εθνικού θεσ΅ικού οργάνου ΅ε ευ-

ρείες αρ΅οδιότητες στο πεδίο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και να το ανακηρύξουν

κέντρο εθνικής πληροφόρησης για τη διάδοση πληροφοριών και ε΅πειρίας, τόσο σε

εθνικό, όσο και σε περιφερειακό και διεθνές επίπεδο,

2. - Να συγκεντρώσουν και να διαδώσουν, σε συνεργασία ΅ε τις κατάλληλες κυβερνη-

τικές και ΅η κυβερνητικές οργανώσεις, (1) πληροφορίες σχετικές, ΅ε την περιβαλλοντι-

κή εκπαίδευση, συ΅περιλα΅βανο΅ένων και πληροφοριών (α)σχετικά ΅ε τα αστικά και

αγροτικά ιδρύ΅ατα και κέντρα, (β) σχετικά ΅ε ση΅αντικά στελέχη του προσωπικού τους

που διαθέτουν ειδικές γνώσεις ή ε΅πειρίες, και (2) πληροφορίες σχετικά ΅ε το διαθέσι-

΅ο διδακτικό υλικό και πηγές τεκ΅ηρίωσης.

Προτείνει στο Γενικό ∆ιευθυντή της UNESCO να στηρίξει και την δη΅ιουργία και λει-

τουργία ενός τέτοιου διεθνούς δικτύου ως εξής:

• ∆ιατηρώντας, σε συνεργασία ΅ε τις Εθνικές Αντιπροσωπείες της UNESCO, στενή

και τακτική επαφή ΅ε τα εθνικά κέντρα,

• ∆ιαδίδοντας πληροφορίες και συ΅βουλές, που δε θα ΅πορούσαν να είναι διαθέσι΅ες

΅ε άλλο τρόπο στα Κράτη-Μέλη και οι οποίες θα τα βοηθήσουν και θα τα στηρίξουν στην

πραγ΅ατοποίηση των προγρα΅΅άτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

• Προωθώντας ανταλλαγές προσωπικού, ανταλλάσσοντας ε΅πειρίες και συ΅΅ετοχή

σε συναντήσεις και συνέδρια σε περιφερειακή ή υποπεριφερειακή βάση, όπου είναι

επιθυ΅ητό, σε συνεργασία ΅ε διακυβερνητικούς ή ΅η-κυβερνητικούς οργανισ΅ούς.

• Προωθώντας την ανάπτυξη και δη΅οσίευση κοινής ορολογίας, ώστε να διευκολυνθεί

η διεθνής επικοινωνία στο αντικεί΅ενο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

• Κάνοντας έκκληση στον Εκτελεστικό ∆ιευθυντή του UNEP να εκδώσει τις ετήσιες

αναφορέςτου UNEP, σχετικά ΅ε το περιβάλλον όσο αυτό είναι δυνατό, σε ΅ορφή και

ποσότητες τέτοιες ώστε να ΅πορούν χρησι΅οποιηθούν ως πηγή υλικού τεκ΅ηρίωσης για

την περιβαλλοντική εκπαίδευση.

Προτείνει στα Κράτη-Μέλη να αξιοποιήσουν όσο το δυνατό περισσότερο τις ετήσιες

αναφορές του UNEP σχετικά ΅ε την κατάσταση του περιβάλλοντος στην περιβαλλοντική

εκπαίδευση και να ενθαρρύνουν την εκλαΐκευση της γνώσης σχετικά ΅ε το περιβάλλον.

Πρόταση Ν° 28:

Η ∆ιάσκεψη

Εκτι΅ώντας την αξία της διεθνούς συνεργασίας στον το΅έα της παιδαγωγικής έρευνας,

Προτείνει στην UNESCO να προκαλέσει διεθνή συνεργασία, έτσι ώστε να προωθηθεί η

έρευνα που θα ΅πορούσε να χρησι΅εύσει ως βάση για το σχεδιασ΅ό, την ανάπτυξη, την

εφαρ΅ογή και την αξιολόγηση:

• της γραπτής ή οπτικοακουστικής τεκ΅ηρίωσης για χρήση από το ευρύ κοινό, τους

εκπαιδευτικούς και τους ΅αθητές,

• χα΅ηλού κόστους ερευνητικού υλικού

• των εργαλείων διεπιστη΅ονικής ΅εθοδολογίας για την εκπαίδευση οργανωτών και

καθηγητών.

Για το σκοπό αυτό θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έ΅φαση και προτεραιότητα:

• σε ΅ια έρευνα σχετική ΅ε τους στόχους της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

• στην εξακρίβωση των ε΅ποδίων (επιστη΅ολογικών, πολιτιστικών ή κοινωνικών) που

περιορίζουν την πρόσβαση στα εκπαιδευτικά ΅ηνύ΅ατα και τις χρήσεις τους

• στον προσδιορισ΅ό αναγκών επιστη΅ονικής εξειδίκευσης και στους πιθανούς τρό-

πους ικανοποίησης αυτών των αναγκών.

Αυτή η συνεργασία θα ΅πορούσε να παρουσιαστεί και να ξεκινήσει ΅ε ένα αριθ΅ό πιλο-

τικών προγρα΅΅άτων που να λα΅βάνουν υπόψη την ήδη αποκτηθείσα ε΅πειρία σ' αυτόν

τον το΅έα.

Πρόταση Ν° 29:

Η ∆ιάσκεψη,

Έχοντας υπόψη την αποφασιστική επιρροή των κοινωνικών, πολιτιστικών και ψυχολογι-

κών παραγόντων στην ευαισθητοποίηση σχετικά ΅ε τα προβλή΅ατα του περιβάλλοντος,

Θεωρώντας ότι αυτοί οι παράγοντες ΅πορούν να παρε΅ποδίσουν ή και να ενδυνα΅ώ-

σουν τα επιθυ΅ητά αποτελέσ΅ατα της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

Αναγνωρίζοντας την αναγκαιότητα αξιολόγησης αυτών των παραγόντων.

Προτείνει:

• Στο Γενικό ∆ιευθυντή της UNESCO, ΅ε τη βοήθεια του Εκτελεστικού ∆ιευθυντή του

UNEP, να επεξεργαστεί περαιτέρω την αποσαφήνιση του πλαισίου της περιβαλλοντικής

εκπαίδευσης, της κατάστασης του περιβάλλοντος και των σχέσεων τους,

• Στους διεθνείς οργανισ΅ούς, στις αρ΅όδιες αρχές και στους ΅η κυβερνητικούς ορ-

γανισ΅ούς να προωθήσουν και να αναπτύξουν τις σχετικές σπουδές και την έρευνα

΅έσα από τα προγρά΅΅ατα τους, αυξάνοντας έτσι την ε΅πλοκή των κοινωνικών και αν-

θρωπιστικών σπουδών στην περιβαλλοντική εκπαίδευση.

• Στους διεθνείς οργανισ΅ούς, στις αρ΅όδιες αρχές και στους ΅η κυβερνητικούς ορ-

γανισ΅ούς, να χρησι΅οποιήσουν τα αποτελέσ΅ατα αυτών των ΅ελετών, όσον αφορά στη

δια΅όρφωση ειδικών στόχων και στην επιλογή των κατάλληλων ΅έσων για τα προγρά΅-

΅ατα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

Προτάσεις για περιφερειακή συνεργασία.

Πρόταση Ν° 30:

Η ∆ιάσκεψη,

Προκει΅ένου να ενισχύσει τις δραστηριότητες περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σε υπό -

περιφερειακό και περιφερειακό επίπεδο,

Προτείνει:

• στο Γενικό ∆ιευθυντή της UNESCO, να πάρει τα απαραίτητα ΅έτρα, ώστε να διασφα-

λίσει το ρόλο των Περιφερειακών Γραφείων της UNESCO ως συντονιστικών οργανισ΅ών

για την ανάπτυξη των προγρα΅΅άτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, σε υπό - περιφε-

ρειακό και περιφερειακό επίπεδο, όπως ήδη κάνουν σε άλλα διακυβερνητικά προγρά΅-

΅ατα που συντονίζονται από την UNESCO, όπως το πρόγρα΅΅α ΜΑΒ (Ο ’νθρωπος και η

Βιόσφαιρα) και προγρά΅΅ατα εκπαίδευσης του πληθυσ΅ού.

• Στην UNESCO να προσλάβει έναν ειδικό στην περιβαλλοντική εκπαίδευση σε κάθε

Περιφερειακό Γραφείο και να διαθέτει περισσότερα κονδύλια για επι΅ορφωτικά προ-

γρά΅΅ατα σε περιφερειακό και υπο-περιφερειακό επίπεδο.

Πρόταση Ν° 31:

Η ∆ιάσκεψη,

Θεωρώντας ότι, η ΅εγαλύτερη δυνατή συλλογική προσπάθεια ΅πορεί να βοηθήσει την

ανάπτυξη της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στα Κράτη-Μέλη,

Προτείνει στην UNESCO, ΅ε τη συνδρο΅ή του UNEP και σε συνεργασία ΅ε τους οργανι-

σ΅ούς των Ηνω΅ένων Εθνών τα παρακάτω:

• Ο΅άδες των Κρατώ ν-Μ ελών να εκτι΅ήσουν ΅ια δικτυακή προσέγγιση στον το΅έα της

περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

• Όπου γίνεται συλλογική προσπάθεια ΅εταξύ των χωρών στην ανάπτυξη του αναλυτι-

κού προγρά΅΅ατος της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σε ΅ια δεδο΅ένη περιοχή, όπως

στο πρόγρα΅΅α Αφρικανικών Κοινωνικών Σπουδών (ASSP), στο Πρόγρα΅΅α Εκπαίδευ-

σης στις Φυσικές Επιστή΅ες της Αφρικής (SEPA), στον οργανισ΅ό Αναλυτικού Προγρά΅-

΅ατος της Αφρικής (ACO), να ε΅πλουτιστούν τα υπάρχοντα παιδαγωγικά υλικά, ώστε να

περιλάβουν και θέ΅ατα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης εκεί όπου αυτά απουσιάζουν.

• Τέτοια περιφερειακά κέντρα να λειτουργούν ως κέντρα τεκ΅ηρίωσης και ανταλλα-

γών για τα Κράτη-Μέλη, σε θέ΅ατα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

• Αυτή η βοήθεια να επεκταθεί και στους περιφερειακούς οργανισ΅ούς ASSP, ACO

και SEPA, ώστε να διευκολυνθεί η ανταλλαγή ειδικών στην περιβαλλοντική εκπαίδευση

προκει΅ένου να ΅πορέσουν τα ιδρυτικά Κράτη-Μέλη να ωφεληθούν α΅οιβαία.

Να παραχωρηθεί τεκ΅ηρίωση σχετικά ΅ε την περιβαλλοντική εκπαίδευση σε τέτοιους

περιφερειακούς οργανισ΅ούς, όπως η ASSP, AGO και SEPA, ώστε να ε΅πλουτιστούν τα

υπάρχοντα παιδαγωγικά υλικά στα οποία στηρίζονται τα Κράτη-Μέλη για δραστηριότη-

τες περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

• Να επεκταθούν οι διευκολύνσεις, η έρευνα και η επι΅όρφωση σε παρό΅οιους περι-

φερειακούς οργανισ΅ούς ΅έσω εργαστηρίων, σε΅ιναρίων, συνεδρίων, κ.λ.π. σε περιφε-

ρειακό και υπο-περιφερειακό επίπεδο.

• Να αναζητηθούν κονδύλια εκ ΅έρους του Γενικού ∆ιευθυντή από δι΅ερείς και πολυ-

΅ερείς πηγές γι' αυτόν το σκοπό.

Πρόταση Ν° 32:

Η ∆ιάσκεψη,

Αναγνωρίζοντας ότι υπάρχει η αναγκαιότητα για ΅εγαλύτερη συνεργασία ΅εταξύ των

χωρών-΅ελών στην περιοχή της Ασίας,

Προτείνει στο Γενικό ∆ιευθυντή της UNESCO:

• Να ΅ελετήσει τη δυνατότητα ίδρυσης ΅ιας συ΅βουλευτικής επιτροπής για το συντο-

νισ΅ό των δραστηριοτήτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στην περιοχή της Ασίας,

• Προκει΅ένου να βοηθήσει τη συ΅βουλευτική επιτροπή θα ήταν χρήσι΅ο να συστήσει

επιτροπές σε εθνικό επίπεδο, οι οποίες ΅ε τη σειρά τους να συνδεθούν ΅ε άλλους

οργανισ΅ούς που συ΅΅ετέχουν σε προγρά΅΅ατα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

Πρόταση Ν° 33:

Η ∆ιάσκεψη,

Παίρνοντας υπόψη την πρόταση του Εργαστηρίου του Βελιγραδίου για συντονισ΅ένη

προσπάθεια στη δράση για την περιβαλλοντική εκπαίδευση σε εθνικό και περιφερειακό

επίπεδο,

Παίρνοντας επιπλέον υπόψη το εργαστήριο της Μπράζαβιλ (Περιφέρεια Αφρικής), που

έδωσε έ΅φαση στην αποφασιστική ση΅ασία ενός ολοκληρω΅ένου προγρα΅΅ατισ΅ού για

την Περιφέρεια της Αφρικής,

Αναγνωρίζοντας ότι τόσο σε εθνικό, όσο και σε περιφερειακό επίπεδο στην Αφρική, οι

οργανισ΅οί και τα ιδρύ΅ατα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης δρουν ΅ε΅ονω΅ένα και ότι οι

περισσότεροι αντι΅ετωπίζουν ανεπάρκεια ανθρώπινου δυνα΅ικού, παιδαγωγικών υλικών

 και επικοινωνιακών ΅έσων,

Γνωρίζοντας τα τεράστια οφέλη που ΅πορούν να προκύψουν από τη συ΅΅ετοχή όλων

αυτών των οργανισ΅ών και θεσ΅ικών οργάνων σε όλα τα επίπεδα του σχεδιασ΅ού της

περιβαλλοντικής εκπαίδευσης,

Συνειδητοποιώντας ότι η δη΅ιουργία ΅ηχανισ΅ού για περιφερειακή συνεργασία στην

Αφρική θα ΅πορούσε να συ΅βάλλει στην ανάπτυξη της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης,

Προτείνει:

• Κάθε Κράτος-Μέλος να επιδιώξει τη δη΅ιουργία εθνικών κέντρων περιβαλλοντικής

εκπαίδευσης για συντονισ΅ό των εθνικών δραστηριοτήτων στον το΅έα αυτό.

• Η UNESCO, ΅ε τη συ΅παράσταση του UNEP, να ιδρύσει επειγόντως ΅ια περιφερεια-

κή ο΅άδα εργασίας για την περιοχή της Αφρικής, ΅ε καθήκον να οργανώσει τη συγχώ-

νευση του δυνα΅ικού και των ικανοτήτων, ώστε να βοηθηθούν οι Αφρικανικές κυβερνή-

σεις στην εφαρ΅ογή των προτάσεων της Τιφλίδας.

• Η UNESCO, ΅ε τη συ΅παράσταση του UNEP και των άλλων οργανισ΅ών των Ηνω΅έ-

νων Εθνών, να διασφαλίσει την ανάπτυξη της συνεργασίας στην περιβαλλοντική εκπαί-

δευση σε περιφερειακό και διεθνές επίπεδο, σύ΅φωνα ΅ε τις προτάσεις που περιλα΅-

βάνονται στις παραγράφους 84, 85 και 86 του εγγράφου UNESCO/ENVED/7.

Πρόταση Ν° 34:

Η ∆ιάσκεψη

Συνειδητοποιώντας ότι υπάρχει ΅εγάλη ανάγκη στην Περιφέρεια της Αφρικής για:

• Ενίσχυση των υπαρχόντων προγρα΅΅άτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

• Οργάνωση επι΅ορφωτικών ΅αθη΅άτων, εργαστηρίων και σε΅ιναρίων για την περι-

βαλλοντική εκπαίδευση.

• Βοήθεια για την αξιολόγηση και έρευνα στην περιβαλλοντική εκπαίδευση.

• ∆ιάδοση των εκπαιδευτικών υλικών και πληροφοριών της περιβαλλοντικής εκπαί-

δευσης στην περιοχή, ανάλογα ΅ε τις τοπικές συνθήκες.

• Συντονισ΅ό τόσο των σχολικών, όσο και των εξωσχολικών προγρα΅΅άτων περιβαλ-

λοντικής εκπαίδευσης,

Έχοντας υπόψη ότι υπάρχουν ΅ε΅ονω΅ένες χώρες που έχουν προγρά΅΅ατα περιβαλλο-

ντικής εκπαίδευσης και εκπαιδευτικά υλικά χρήσι΅α σε άλλες χώρες τις Αφρικής,

Συνειδητοποιώντας ότι υπάρχουν ήδη κέντρα ΅ε προγρά΅΅ατα, τα οποία έχουν συ΅΅ε-

τάσχει σε κάποιο βαθ΅ό στην περιβαλλοντική εκπαίδευση στην Περιφέρεια, όπως οι

SEPA, ASSP και άλλοι αφρικάνικοι οργανισ΅οί υπεύθυνοι για προγρά΅΅ατα και

Έχοντας υπόψη ότι τα περιφερειακάΚράτη-Μελη έχουν ήδη συ΅βάλλει σε τέτοια προγρά΅΅ατα.

Προτείνει στο Γενικό ∆ιευθυντή της UNESCO, ΅ε την υποστήριξη του UNEP και τη συ-

νεργασία των Μελών-Κρατών, να προωθήσει την δη΅ιουργία ενός κέντρου για την τεκ-

΅ηρίωση, παραγωγή και διάδοση εκπαιδευτικού υλικού και υλικού υποδο΅ής για την

περιβαλλοντική εκπαίδευση ΅έσα στη προσεχή διετία 1978-1979 ή να χρησι΅οποιήσει

τα υπάρχοντα ήδη προγρά΅΅ατα που έχουν περιλάβει στοιχεία της περιβαλλοντικής

εκπαίδευσης την Αφρική. Αυτό το κέντρο θα έχει ως καθήκον την εφαρ΅ογή των προτά-

σεων της Τιφλίδας σε περιφερειακό επίπεδο. Προτείνεται παραπέρα στο Γενικό ∆ιευ-

θυντή να αναζητήσει κονδύλια από δι΅ερείς και πολυ΅ερείς πηγές γ' αυτό το σκοπό.

Εκτι΅ώντας την εργασία που έχει ήδη εκπονηθεί από το UNEP,

Προτείνει στο UNEP να παραχωρήσει τα απαραίτητα κονδύλια στην UNESCO για την

επέκταση των προγρα΅΅άτων της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στα Κράτη-Μελη της

Αφρικής, ειδικά εκείνα που δεν έχουν ακό΅η πρόγρα΅΅α οργανω΅ένο σε εθνικό επίπεδο.

Πρόταση Ν° 35:

Η ∆ιάσκεψη,

Θεωρώντας ότι η φύση των περιβαλλοντικών προβλη΅άτων της Αφρικής που προέρχο-

νται από το χα΅ηλό ΅ορφωτικό επίπεδο, την έλλειψη επι΅ορφω΅ένου προσωπικού και

εξοπλισ΅ού, το ψηλό κόστος δη΅ιουργίας ή αναθεώρησης των ήδη υπαρχόντων αναλυ-

τικών προγρα΅΅άτων και των άλλων ΅έσων που προωθούν την περιβαλλοντική ευαισθη-

τοποίηση, τη δραστηριοποίηση και δέσ΅ευση για την προστασία και βελτίωση του περι-

βάλλοντος,

Γνωρίζοντας ότι τα προγρά΅΅ατα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης της Αφρικής σε όλα τα

επίπεδα είναι σε ε΅βρυακό στάδιο ανάπτυξης,

Συνειδητοποιώπας τη ση΅ασία των συ΅περασ΅άτων (α) του εργαστηρίου του Βελιγρα-

δίου πάνω στην περιβαλλοντική εκπαίδευση και (β) της Περιφερειακής ∆ιάσκεψης για

την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση που έγινε στη Μπράζαβιλ το 1976 για την περιοχή της

Αφρικής,

Λα΅βάνοντας υπόψη ότι οι σύνεδροι των Αφρικανικών χωρών -στη διάσκεψη της Τιφλί-

δας- αναγνώρισαν τη ση΅ασία της Έκθεσης της Μπράζαβιλ και των υποχρεώσεων από

τις προτάσεις που απορρέουν από την Έκθεση,

Εν γνώσει του ρόλου της UNESCO και του UNEP στην παροχή βοήθειας προς τα Κράτη

Μέλη, καθώς και προς τις Περιφέρειες προκει΅ένου να δη΅ιουργήσουν και να υποστη-

ρίξουν προγρά΅΅ατα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

Προτείνει στην UNESCO:

• σε συνεργασία ΅ε το UNEP και άλλους οργανισ΅ούς του συστή΅ατος των Ηνω΅ένων

Εθνών, να βοηθήσουν τις ήδη υπάρχουσες Αφρικανικές περιφερειακές οργανώσεις,

καθώς και τα Περιφερειακά Γραφεία της UNESCO στην υλοποίηση των προτάσεων της

∆ιάσκεψης της Τιφλίδας

• σε συνεργασία ΅ε το UNEP και τους άλλους οργανισ΅ούς του συστή΅ατος των Ηνω-

΅ένων Εθνών, να αναπτύξει εθνική περιφερειακή και διεθνή συνεργασία στην περιβαλ-

λοντική εκπαίδευση.

Πρόταση Ν° 36:

Η ∆ιάσκεψη,

Προτείνει στην UNESCO και στα Κράτη-Μέλη, σε συνεργασία ΅ε το FAO, ILO και UNEP,

να αναλάβουν συντονισ΅ένες προσπάθειες, ώστε να βοηθήσουν στην αύξηση και εντα-

τικοποίηση της προσπάθειας επι΅όρφωσης των αγροτών σχετικά ΅ε τα περιβαλλοντικά

ζητή΅ατα, έτσι ώστε να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής τους ΅έσω της αυξη΅ένης αλλά

οικολογικής αγροτικής παραγωγής και ΅έσω της κοινωνικής ανάπτυξης. Να ανταλλα-

γούν οι πληροφορίες που αφορούν στις ε΅πειρίες αυτές, ώστε να διασφαλιστεί η κυκλο-

φορία και προώθηση νέων ιδεών προσαρ΅οσ΅ένων στις τοπικές συνθήκες.

Προτείνει στην UNESCO, ΅ε τη βοήθεια του UNEP, να παράσχει κάθε δυνατή βοήθεια,

ώστε να ιδρυθούν περιφερειακά επι΅ορφωτικά προγρά΅΅ατα στην περιφέρεια της ESCAP

(Οικονο΅ική και Κοινωνική Επιτροπή για την Ασία και τον Ειρηνικό), βασισ΅ένα στα αρ΅ό-

δια και υπάρχοντα εθνικά όργανα για Πανεπιστη΅ιακές σπουδές ΅εταπτυχιακού επιπέ-

δου για τους περιβαλλοντικούς "ολοκληρωτές", όπως αυτοί περιγράφτηκαν στην Έκθε-

ση της Περιφερειακής Ασιατικής ∆ιάσκεψης για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση.

Προτείνει στα Κράτη Μέλη να ξεκινήσουν ή να συνεχίσουν τη συνεργασία ΅εταξύ τους

στον το΅έα της επι΅όρφωσης, ώστε να διευκολύνουν τη δη΅ιουργία πολυεπιστη΅ονικών

εθνικών ο΅άδων γιατρών, υγιεινολόγων ΅ηχανικών και τεχνικών, ικανών να προσεγγί-

σουν τα προβλή΅ατα της δη΅όσιας υγείας συνδέοντας τα ΅ε αυτά του περιβάλλοντος.

Πρόταση Ν° 37:

Η ∆ιάσκεψη,

Προτείνει στην UNESCO, ΅ε την υποστήριξη του UNEP και δια΅έσου των υπεύθυνων

Περιφερειακών Γραφείων, εθνικών οργανισ΅ών και ΅η κυβερνητικών οργανώσεων, να

περιλάβει στα προγρά΅΅ατα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης:

• Εκπαίδευση σχετικά ΅ε την πολιτιστική κληρονο΅ιά, εφόσον αυτή είναι σχετική ΅ε το

ανθρώπινο περιβάλλον.

• Εκπαίδευση σχετική ΅ε τη βελτίωση των ανθρωπίνων οικισ΅ών, ιδιαίτερα στις ανα-

πτυσσό΅ενες χώρες, ώστε οι άνθρωποι των υποβαθ΅ισ΅ένων περιοχών να βελτιώσουν

τις συνθήκες ζωής τους.

Προτείνει:

• Στην UNESCO, σε συνεργασία το ∆ιεθνή Οργανισ΅ό Εργασίας (ILO) και άλλους φο-

ρείς, ιδιαίτερα τους σχετικούς οργανισ΅ούς του συστή΅ατος των Ηνω΅ένων Εθνών, να

δώσει την πρέπουσα προσοχή στα αστικά προβλή΅ατα ενθαρρύνοντας τις χώρες να

αξιοποιήσουν τις ε΅πειρίες τους σ' αυτόν τον το΅έα, στηρίζοντας κάθε καινοτο΅ία, επί-

ση΅η ή όχι, σχετικά ΅ε τη γενική εκπαίδευση για το αστικό περιβάλλον.

• Στα Κράτη-Μέλη να ΅ελετήσουν βαθύτερα υπό το φως της δικής τους ε΅πειρίας τη

θέση των αστικών προβλη΅άτων στα εθνικά τους προγρά΅΅ατα και στη γενική περιβαλ-

λοντική εκπαίδευση.

Πρόταση Ν° 38:

Η ∆ιάσκεψη,

Θεωρώντας ότι η εκπαίδευση και η επι΅όρφωση είναι απαραίτητα εργαλεία για την επι-

τυχία των γενικών και ειδικών στόχων της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

Πεπεισ΅ένη ότι δεν αρκεί η δη΅ιουργία αναλυτικών προγρα΅΅άτων και ο επαναπροσα-

νατολισ΅ός των εκπαιδευτικών συστη΅άτων, αλλά χρειάζεται ΅ια προσφυγή στα ανθρώ-

πινα αισθή΅ατα και στην ηθική και πολιτισ΅ική τους ευαισθητοποίηση, ώστε να οδηγη-

θούν στην προστασία, βελτίωση και ε΅πλουτισ΅ό του φυσικού τους περιβάλλοντος σε

διαρκή βάση,

Πεπεισ΅ένη για τη σπουδαιότητα της σύνδεσης των εκπαιδευτικών διαδικασιών ΅ε τα

πραγ΅ατικά προβλή΅ατα διατήρησης του περιβάλλοντος και της ανάγκης για ευαισθητο-

ποίηση των επι΅ορφωτών σ' αυτά τα θέ΅ατα, τόσο στο πλαίσιο της ανθρώπινης ανάπτυ-

ξης εν γένει, όσο και σε αυτό της οικονο΅ικής κοινωνικής και πολιτιστικής ανάπτυξης

κάθε χώρας.

Συνειδητοποιώντας την ΅εγάλη ευαισθητοποίηση των παιδιών σχολικής ηλικίας, αλλά

επίσης εν πλήρη συνειδήσει του γεγονότος ότι για να τονωθεί η ευαισθητοποίηση τους

προς το περιβάλλον πρέπει να έλθουν σε ά΅εση επαφή ΅ε τα φυσικά στοιχεία, ΅έσω

οργανω΅ένων προγρα΅΅άτων, προσαρ΅οσ΅ένων στις ειδικές συνθήκες της αστικής,

αγροτικής ή παράκτιας ζωής.

Προτείνει στην UNESCO να υποβάλλει στη Γενική ∆ιάσκεψη ένα σχέδιο εκπαιδευτικού

προγρά΅΅ατος που, υπό το γενικό τίτλο "Το παιδί και το περιβάλλον", θα θέσει τις

βασικές αρχές για τη δη΅ιουργία και πραγ΅ατοποίηση ενός συστη΅ατικού σχεδίου δρά-

σης ώστε να φέρει το παιδί σ' επαφή ΅ε το περιβάλλον και να το ευαισθητοποιήσει,

σχετικά ΅ε τα στοιχεία που σχη΅ατίζουν το φυσικό του περίγυρο, όπως για παράδειγ΅α

και πιο ειδικά, η θάλασσα, το δάσος, η έρη΅ος, τα βουνά, η πόλη, οι λί΅νες, τα ποτά΅ια

και άλλα οικοσυστή΅ατα.

Ζητά από το Γενικό ∆ιευθυντή να ΅ελετήσει τη δυνατότητα δη΅ιουργίας ο΅άδας εργα-

σίας που θα εξετάσει τα διάφορα στοιχεία και συστατικά αυτού του προγρά΅΅ατος.

Συ΅φωνεί ότι αν το πρόγρα΅΅α υιοθετηθεί από την UNESCO, θα πρέπει να ζητηθεί υπο-

στήριξη από το UNEP και άλλους διεθνείς και τοπικούς οργανισ΅ούς που δραστηριο-

ποιούνται στην περιβαλλοντική εκπαίδευση και στους ειδικούς στόχους του προγρά΅΅ατος.

Πρόταση Ν° 39:

Η ∆ιάσκεψη,

Αναγνωρίζοντας τη ση΅ασία της χρησι΅οποίησης του κινη΅ατογράφου και της τηλεόρα-

σης, καθώς και άλλων οπτικό - ακουστικών ΅έσων για την περιβαλλοντική εκπαίδευση,

Λα΅βάνοντας υπόψη την έκθεση που παρουσιάστηκε από την τσεχοσλαβική κυβερνητι-

κή αντιπροσωπεία στο διεθνές φεστιβάλ κινη΅ατογράφου, που ήταν αφιερω΅ένο στο

περιβάλλον, γνωστό σαν EKOFILM, που διεξάγεται τακτικά κάθε χρόνο στη Τσεχοσλο-

βακία, την πρώτη χώρα στην Ευρώπη που το ξεκίνησε.

Πιστεύοντας ότι αυτό το διεθνές φεστιβάλ θα ΅πορούσε να χρησι΅εύσει σαν παγκόσ΅ιο

εργαλείο για ανταλλαγή ε΅πειρίας ΅εταξύ ειδικών στην εκπαίδευση της νεολαίας και

των ενηλίκων ΅ε σκοπό την προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος.

Πιστεύοντας, ο΅οίως, ότι αυτό το φεστιβάλ θα ΅πορούσε να είναι ένα καλό κίνητρο για

παραπέρα παραγωγές κινη΅ατογράφου και τηλεόρασης στο πεδίο της περιβαλλοντικής

εκπαίδευσης και θα ΅πορούσε έτσι να συνεισφέρει στην άνοδο του επίπεδου και της

αποδοτικότητας της.

Θεωρώντας σκόπι΅ο να ε΅πλουτίσει αυτό το φεστιβάλ ΅ε ένα συγκεκρι΅ένο πλαίσιο για

την ανταλλαγή ε΅πειριών ΅εταξύ ειδικών δια΅έσου ενός δια-περιφερειακού συ΅ποσίου,

Καλεί το Γενικό ∆ιευθυντή:

• Να ΅ελετήσει τη δυνατότητα χρη΅ατοδότησης του ετήσιου κινη΅ατογραφικού φεστι-

βάλ της EKOFILM στη Τσεχοσλοβακία, από κονδύλια της UNESCO.

• Να εκτι΅ήσει τη δυνατότητα παροχής οικονο΅ικής βοήθειας σ' αυτό το φεστιβάλ και

να θεσ΅οθετήσει βραβείο για την καλύτερη ταινία.

Πρόταση Ν° 40:

Η ∆ιάσκεψη,

Έχοντας πληροφορηθεί ΅ε ενδιαφέρον τις δραστηριότητες και το ρόλο τωνενώσεων

νεολαίας και των ΅η κυβερνητικών οργανώσεων στο πεδίο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης,

Ση΅ειώνοντας ότι πολλές διεθνείς συναντήσεις νέων κατάφεραν να ετοι΅άσουν ειδικά

προγρά΅΅ατα συνεργασίας στο πεδίο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

Εν γνώσει του ότι η ΅η τυπική εκπαίδευση των νέων θα πρέπει να υλοποιείται, κυρίως,

από τους νέους

Γνωρίζοντας ότι οι διεθνείς συναντήσεις νεολαίας επιτρέπουν την ανταλλαγή εποικο-

δο΅ητικών ιδεών και ε΅πειριών και ενδυνα΅ώνουν την αλληλεγγύη ΅εταξύ των χωρών

του κόσ΅ου,

Προτείνει στην UNESCO, ΅ε τη βοήθεια του UNEP:

• Να συνεχίσουν να δίνουν την υλική και ηθική υποστήριξη τους στις διεθνείς συγκε-

ντρώσεις των νέων.

• Να διαθέσουν στα ΅ελλοντικά τους προγρά΅΅ατα τα απαραίτητα ΅έσα γι' αυτού του

είδους τις συναντήσεις

• Να διασφαλίσουν την παρουσία στελεχών απ' αυτές τις ενώσεις νεολαίας και από

΅η κυβερνητικές οργανώσεις, σε διακυβερνητικές συναντήσεις ειδικών διοργανω΅ένες

από την UNESCO και UNEP .

• Να δώσουν βοήθεια και διοικητικές διευκολύνσεις για αποδοτική διοργάνωση τέ-

τοιων συναντήσεων.

Προτείνει στα Κράτη-Μέλη :

• Να παράσχουν βοήθεια για τη διοργάνωση τέτοιων συναντήσεων και να διευκολύ-

νουν την αποστολή αντιπροσωπειών νέων.

• Να δώσουν τη δέουσα προσοχή στα συ΅περάσ΅ατα τέτοιων συναντήσεων.

Πρόταση Ν° 41:

Η ∆ιάσκεψη,

Εκτι΅ώντας το ση΅αντικό ρόλο των ΅η κυβερνητικών οργανώσεων και των ο΅άδων εθε-

λοντών στο πεδίο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο,

Τονίζοντας την επιθυ΅ία της διεύρυνσης των ευκαιριών δη΅οκρατικής συ΅΅ετοχής στη

δη΅ιουργία και υλοποίηση προγρα΅΅άτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

Λα΅βάνοντας υπόψη ότι η αποδοτικότητα των εργασιών όλων των διακυβερνητικών ορ-

γανισ΅ών αυξάνεται από τις δραστηριότητες των ΅η κυβερνητικών οργανώσεων και των

ο΅άδων εθελοντών,

Προτείνει στα Κράτη-Μέλη να ενθαρρύνουν και να υποστηρίξουν τις ΅η κυβερνητικές

οργανώσεις και τις ο΅άδες εθελοντών, σε τοπικό, εθνικό και υπο-περιφερειακό επίπε-

δο, ώστε να αξιοποιήσουν κατά τον καλύτερο τρόπο τις ικανότητες και δραστηριότητες

τους.

Προτείνει στις εθνικές κυβερνήσεις να δη΅ιουργήσουν και να ενθαρρύνουν την περι-

βαλλοντική ευαισθητοποίηση ΅εταξύ των οργανισ΅ών, όπως οι επαγγελ΅ατίεςκαθηγη

τές και άλλες ΅η κυβερνητικές οργανώσεις, που έρχονται σε ά΅εση επαφή ΅ε παιδιά και

νέους, έτσι ώστε να ε΅πλακούν αυτοί οι οργανισ΅οί στη δη΅ιουργία και εφαρ΅ογή των

εθνικών εκπαιδευτικών στρατηγικών.

Προτείνει στις ΅η κυβερνητικές οργανώσεις να ενσω΅ατώσουν δραστηριότητες περι-

βαλλοντικής εκπαίδευσης στα ήδη υπάρχοντα προγρά΅΅ατα τους.

Προτείνει στην UNESCO να συνεργαστεί στενά ΅ε τις ΅η κυβερνητικές οργανώσεις και

να υποστηρίξει τις σχετικές δραστηριότητες τους στον το΅έα της περιβαλλοντικής εκ-

παίδευσης.

Έκδοση:

της Π.Ε.ΕΚ.Π.Ε. & της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

΅ε την χορηγία για την Προστασία του Περιβάλλοντος

του Υ.ΠΕ.ΧΩ.∆Ε. και της Πολιτιστικής Κληρονο΅ιάς