"Η ΑΜΠΕΛΟΣ - ΠΟΛΥΤΙΜΟΝ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ΑΓΑΘΟΝ"

2/θέσιο Δημοτικό Σχολείο Αμυγδαλεών Γρεβενών
σχολική χρονιά 2005-06

Κάποιες από τις δραστηριότητες του προγράμματος...

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΓΝΩΣΕΩΝ, ΤΩΝ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΥΝΗΘΕΙΩΝ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΑΜΠΕΛΙΟΥ:

Στο πλαίσιο της υλοποίησης του προγράμματος συντάχτηκε το παρακάτω ερωτηματολόγιο, με σκοπό να καταγραφούν οι γνώσεις, οι συμπεριφορές και οι συνήθειες των κατοίκων σχετικά με την καλλιέργεια του αμπελιού και τελικά, να διαπιστωθεί ο βαθμός της ευαισθητοποίησής τους για την προστασία του Περιβάλλοντος.

- Εάν επρόκειτο να φυτέψεις ή να εμβολιάσεις ένα νέο αμπέλι, τι ποικιλίες θα προτιμούσες; Ελληνικές... Ξένες... Και τα δυο...

- Θα συμβουλευόσουν το γεωπόνο για τις ποικιλίες που πρόκειται να φυτέψεις; Ναι.. Όχι...

- Θα προτιμούσες τις παραδοσιακές ποικιλίες που εδώ και πάρα πολλά χρόνια καλλιεργούνται στον τόπο σου; Ναι... Όχι...

- Γνωρίζεις ποιες είναι οι παραδοσιακές ποικιλίες; Ναι... Όχι...

- Έχεις κάνει ανάλυση εδάφους στο αμπέλι σου; Ναι... Όχι...

- Ρίχνεις χημικό λίπασμα στο αμπέλι σου; Ναι... Όχι...

- Όταν πρόκειται να ρίξεις λίπασμα στο αμπέλι σου, ρωτάς το γεωπόνο για το χρόνο, το είδος και την ποσότητα του λιπάσματος που θα ρίξεις;
Ναι... Όχι...

- Εκτός από «γαλαζόπετρα» και «θειάφι», ραντίζεις άλλα φάρμακα στο αμπέλι σου; Ναι... Όχι...

- Όταν πρόκειται να ραντίσεις το αμπέλι σου, συμβουλεύεσαι το γεωπόνο; Ναι... Όχι...

- Όταν πρόκειται να ραντίσεις το αμπέλι, εφαρμόζεις την αναγραφόμενη στην ετικέτα του φαρμάκου δοσολογία; Ναι.. Όχι...

- Εφαρμόζεις την προθεσμία μεταξύ της τελευταίας εφαρμογής του φαρμάκου και της συγκομιδής, ώστε να έχουμε μεγαλύτερη ασφάλεια για τον καταναλωτή; Ναι... Όχι...

- Προσέχεις ώστε το φάρμακο που χρησιμοποιείς να φτάνει ακριβώς για την έκταση που θέλεις να ψεκάσεις; Ναι... Όχι...

- Προσέχεις να μη χύνεις το νερό όταν ξεπλένεις το βυτίο ή το ψεκαστικό σε τρεχούμενο νερό; Ναι... Όχι...

- Προσέχεις να μην πετάς τις άδειες συσκευασίες οπουδήποτε, αλλά να τις καταστρέφεις όλες μαζί; Ναι... Όχι...

- Γνωρίζεις πως όταν ραντίζουμε φυτοφάρμακα δεν πρέπει καπνίζουμε, δεν πρέπει να τρώμε ή να πίνουμε και να φοράμε τα κατάλληλα γάντια, καπέλο, φόρμες, μάσκες, μπότες και γυαλιά; Ναι... Όχι...

- Προσπαθείς να μην ψεκάζεις όταν φυσάει άνεμος, ιδιαίτερα κοντά σε κατοικημένες περιοχές; Ναι... Όχι...

- Όταν πρόκειται να αγοράσεις ένα φυτοφάρμακο, προσπαθείς αυτό να είναι φιλικό προς το περιβάλλον; Ναι... Όχι...

- Γνωρίζεις ότι τα μέρη του φυτοφαρμάκου ή του λιπάσματος που δεν διασπώνται από το περιβάλλον εισέρχονται δια της βροχής στο νερό και από εκεί σε όλο το οικοσύστημα, ακόμα και στο νερό που πίνουμε;
Ναι... Όχι...

- Γνωρίζεις ότι η ανεξέλεγκτη χρήση των φυτοφαρμάκων αλλά και των χημικών λιπασμάτων είναι μια από τις αιτίες που πολλά είδη πουλιών και ζώων κινδυνεύουν να εξαφανιστούν ή ότι μπορούν να προκαλέσουν μεταλλάξεις που οδηγούν σε καρκίνο και ακόμα ότι συσσωρεύονται σε όργανα όπως το συκώτι και οι νεφροί ακόμα και στο μητρικό γάλα και ότι είναι ύποπτες για τερατογενέσεις σε ανθρώπους και ζώα; Ναι... Όχι...

- Γνωρίζεις για τη βιολογική καλλιέργεια του αμπελιού;
Πολύ... Λίγο... Καθόλου...

- Αν θα φύτευες τώρα ένα νέο αμπέλι, θα προτιμούσες το βιολογικό;
Ναι... Όχι...

ΟΔΗΓΟΣ ΑΜΠΕΛΟΜΑΓΕΙΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΜΠΕΛΟΖΑΧΑΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗΣ:

Το 2/θέσιο Δημοτικό Σχολείο Αμυγδαλεών Γρεβενών στα πλαίσια του Προγράμματος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, πραγματοποίησε το Σχολικό Έτος 2005-2006 το πρόγραμμα με θέμα «Άμπελος. Πολύτιμον της Μεσογείου Αγαθόν», που συγχρηματοδοτείται με 75%από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και 25% από Εθνικούς Πόρους. Στα πλαίσια της υλοποίησης αυτού του προγράμματος δημιουργήθηκε και αυτός ο οδηγός αμπελομαγειρικής και αμπελοζαχαροπλαστικής. Οι συνταγές που υπάρχουν στον οδηγό συγκεντρώθηκαν από τους μαθητές με τη μέθοδο της συνέντευξης από το οικογενειακό τους περιβάλλον και στο «εργαστήρι πληροφορικής με αναζήτηση από το διαδίκτυο».

Πετιμέζι

ΥΛΙΚΑ:
1. ΜΟΥΣΤΟΣ
2. 3 ΚΟΥΤΑΛΙΕΣ ΣΤΑΧΤΗ ΑΠΟ ΞΥΛΟΚΑΡΒΟΥΝΑ
ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ: Ρίχνετε μούστο σ΄ένα καζάνι και το βάζετε να βράσει. Μέσα στον μούστο ρίχνουμε ένα πανάκι δεμένο, μέσα στο οποίο έχουμε βάλει τη σταχτή. Αφήνουμε τον μούστο να βράσει και τον βαφτίζουμε με μια τρυπητή κουτάλα. Όταν βράσει καλά κατεβάζουμε το καζάνι.
ΕΚΤΕΛΕΣΗ: Αφήνουμε να κρυώσει, βγάζουμε το πανάκι με τη σταχτή και το σουρώνουμε από το ψιλό πανί, σε άλλο καζάνι. Αφήνουμε να βράσει μέχρι να δέσει.
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: Μετά που βράσει το κατεβάζουμε και το αφήνουμε να κρυώσει. Τοποθετούμε το πετιμέζι σε γυάλινα η πήλινα δοχεία. Μπορούμε να διαλύσουμε μερικές σταγόνες πετιμέζι σε νερό και το βουτάμε σε παξιμάδι.
Ο μούστος μετά τον τρύγο βράζεται σε φωτιά με ξύλα για 3 με 4 ώρες, σε μεγάλο μπακιρένιο καζάνι «Νταβά» ώστε να πήξει (Από 40 κιλά έμενε μόλις 10 κιλά). Αυτό που έμενε ήταν το πετιμέζι που κρατούσε όλο το χρόνο. Με αυτό κάνανε διάφορα γλυκά : μαμαλίγκα, χαλβά. Το ταχίνι το ανακατεύανε με το πετιμέζι και γινότανε μια υπέροχη λιχουδιά.

Mουστόπιτα

Μερίδες: 20/ Προετοιμασία: 30΄/ Χρόνος ψησίματος: 1 ώρα

*3 1/2 κούπας αλεύρι που φουσκώνει μόνο του
*1 κουταλάκι σόδα
*1 κουταλάκι κρεμόριο
*1 κουταλάκι κανέλα
*1/2 κουταλάκι γαρίφαλο
*1/2 κούπας καρύδια  χοντροκομμένα
*1/2 κούπας σταφίδες ξανθές
*1/2 κούπας σταφίδες μαύρες
*1 κούπα πετιμέζι
*1 κούπα χυμό πορτοκαλιού
*1/2 κούπας ζάχαρη
*4 κουταλιές κονιάκ
Σε μια λεκάνη κοσκινίστε το αλεύρι με τη σόδα, το κρεμόριο, την κανέλα και το γαρίφαλο. Ρίξτε και ανακατέψτε τα καρύδια και τις σταφίδες. Χτυπήστε 3΄στο μπλέντερ το πετιμέζι με το χυμό πορτοκαλιού και τη ζάχαρη. Αδειάστε το μείγμα επάνω στα στερεά υλικά και ανακατέψτε με ένα κουτάλι, ώσπου να ενωθούν καλά. Αλείψτε καλά με σπορέλαιο ένα ταψάκι με διάμετρο 30 εκ. και πασπαλίστε το με αλεύρι. Αδειάστε το μείγμα μέσα στο ταψάκι και ψήστε τη μουστόπιτα στους 175 βαθμούς Κελσίου περίπου 1 ώρα. Βγάλτε την από το φούρνο, αφήστε τη να σταθεί 5΄, βάλτε τη σε πιατέλα και ραντίστε τη με το κονιάκ. Όταν κρυώσει εντελώς, βάλτε επάνω ένα πατρόν με σχέδιο (stensil), πασπαλίστε με ζάχαρη άχνη και αφαιρέστε το με προσοχή.

Μουστοκούλουρα

Συστατικά για 50-70 κουλουράκια:
1 ποτήρι λάδι
1 ποτήρι ζάχαρη
1 ποτήρι πετιμέζι
1 ποτήρι χυμό πορτοκάλι
½ ποτήρι κονιάκ
1 φακελάκι μπέικιν πάουντερ (περίπου 4 κ.γ)
1 κ.γ. σόδα μαγειρική
1 κ.γ. κανέλα
1 κ.γ. γαρύφαλλο
1,5 κιλό αλεύρι
Οδηγίες:
Βάζουμε σε μια λεκάνη το λάδι, το πετιμέζι και τη ζάχαρη και ανακατεύουμε καλά.
- Προσθέτουμε το κονιάκ, την κανέλα, το γαρύφαλλο και το χυμό πορτοκαλιού μέσα στον οποίο έχουμε διαλύσει τη μαγειρική σόδα.
- Ρίχνουμε σταδιακά το αλεύρι με το μπέικιν πάουντερ και ανακατεύουμε.
- Πλάθουμε τα κουλουράκια στο σχήμα που θέλουμε και τα ψήνουμε σε προθερμασμένο φούρνο, στους 180° για 15-20' ανάλογα με το μέγεθος που έχουμε κάνει τα κουλουράκια.

Μουσταλευριά

Υλικά:
1 φλ. τσαγιού πετιμέζι
3,5 φλ. τσαγιού νερό
1 φλ. τσαγιού αλεύρι
κανέλα
καρύδια, σουσάμι
Εκτέλεση:
Αναμιγνύετε το πετιμέζι με το νερό. Βάζετε το μισό σε κατσαρόλα να ζεσταθεί και στο άλλο μισό προσθέτετε το αλεύρι και το ανακατεύετε να γίνει χυλός. Το βάζετε κι αυτό με προσοχή στην κατσαρόλα και ανακατεύετε διαρκώς σε χαμηλή φωτιά μέχρι να πήξει. Την μοιράζετε σε μπολ, πασπαλίζετε με τριμμένα καρύδια και/ή σουσάμι και με κανέλα. Βάζετε στο ψυγείο για μερικές ώρες.
Ο μούστος μετά τον τρύγο αναμιγνύεται με άσπρο χώμα και το αφήνουμε για 24 ώρες. Αφού στραγγίσουμε και καθαρίσει από το χώμα ο μούστος, τον βράζουμε σε μεγάλο μπακιρένιο καζάνι σε φωτιά με ξύλα. Αφού κρυώσει μετράμε τον μούστο, και βάζουμε σε 6 ποτήρια μούστο 1 ποτήρι νισιστέ. Το ξαναβράζουμε μέχρι αυτό να πήξει. Αυτή είναι η μουσταλευριά και σερβίρεται σε πιάτο ρίχνοντας από πάνω καρύδια και κανέλα.

Ριτσέλια

Ο μούστος μετά τον τρύγο αναμιγνύεται με άσπρο χώμα και το αφήνουμε για 24 ώρες. Αφού στραγγίσουμε και καθαρίσει από το χώμα ο μούστος, τον βράζουμε σε μεγάλο μπακιρένιο καζάνι σε φωτιά με ξύλα για 3 ώρες. Αφού βράσει, μέχρι να πήξει, ρίχνουμε κολοκύθια, αφού όμως τα έχουμε βάλει από το προηγούμενο βράδυ σε ασβεστόνερο. Τα αφήνουμε να βράσουν όλα μαζί, ώσπου να δημιουργηθεί ένα πηχτό υλικό και έτσι να είναι έτοιμο να το φάμε, αφού πρώτα κρυώσει.

Σουτζούκια

Με την μουσταλευριά κάνουμε τα σουτζούκια γλυκό. Καθαρίζουμε καρύδια ολόκληρα, τα χωρίζουμε στην μέση και τα περνάμε σε μια κλωστή. Όταν βράσει η μουσταλευριά, βουτάμε μέσα της για να πάρουν στρώση. Μετά τα κρεμάμε για να στεγνώσουν. Αυτά τα τρώμε τον χειμώνα για γλυκό.

Γλυκό Σταφύλι

Συστατικά:
2 κιλά σταφύλια
2 κιλά ζάχαρη
1 φλ. νερό
χυμός 1 λεμονιού
1 βανίλια
100 γρ. αμύγδαλα κομμένα στα τέσσερα
Οδηγίες:
Πλένετε καλά τα σταφύλια και τα αφήνετε να στεγνώσουν. Βάλτε το σταφύλι μαζί με τη ζάχαρη και το νερό σε μια κατσαρόλα και αφήστε τα να βράσουν για 10 λεπτά. Κατεβάστε την κατσαρόλα από τη φωτιά, σκεπάστε τη με μια υφασμάτινη πετσέτα και αφήστε τη έτσι για 24 ώρες.
Την επόμενη μέρα ξαναβάλτε την κατσαρόλα να βράσει σε πολύ δυνατή φωτιά, μέχρι να "δέσει" το σιρόπι. Λίγο πριν το τέλος προσθέστε το λεμόνι, τη βανίλια και τα αμύγδαλα. Ο χυμός λεμονιού δρα ως αντισηπτικό και συντηρητικό, γι' αυτό είναι απαραίτητος.
Αφήστε το γλυκό να κρυώσει καλά και βάλτε το σε γυάλινα βάζα αποστειρωμένα.

Τάρτα με κρέμα και σταφύλι

Προετ.: 30' (+ 30' αναμονή), Ψήσιμο: 25'-28'
Για τη βάση:
- 2 φλιτζάνια του τσαγιού αλεύρι
- 200 γρ. μαργαρίνη ή βούτυρο και λίγο επιπλέον για το άλειμμα της φόρμας
- 1/2 φλιτζάνι του τσαγιού ζάχαρη
- 2-3 κουταλιές της σούπας νερό
Για τη γέμιση:
- 2 φλιτζάνια του τσαγιού κρέμα ζαχαροπλαστικής έτοιμη ή σπιτική
- 1 φλιτζάνι του τσαγιού κρέμα γάλακτος χτυπημένη σε σαντιγί
- 2-3 κουταλιές της σούπας αμύγδαλα ασπρισμένα, θρυμματισμένα σε σκόνη στο μπλέντερ
- 10-12 κουταλιές της σούπας γλυκό του κουταλιού σταφύλι έτοιμο ή σπιτικό
Εκτέλεση:
Αναμειγνύετε σε μπολ το αλεύρι, τη μαργαρίνη ή το βούτυρο, τη ζάχαρη και λίγο νερό και ζυμώνετε με τα χέρια σας.
Όταν γίνουν ομοιόμορφη ζύμη, τους δίνετε σχήμα μπάλας, τα βάζετε στο ψυγείο και τα αφήνετε να ξεκουραστούν 30' περίπου.
Αλείφετε μια φόρμα για τάρτα με λίγο βούτυρο και ανοίγετε τη ζύμη σε χοντρό φύλλο.
Το στρώνετε στη φόρμα, ώστε να καλυφθούν ο πάτος και τα πλαϊνά της. Σκεπάζετε τη ζύμη με αντικολλητικό χαρτί και σκορπίζετε πάνω φασόλια. Ψήνετε 20' στους 200° C. Αφαιρείτε τα φασόλια και συνεχίζετε το ψήσιμο 5'-8' ακόμη. Ετοιμάζετε την κρέμα ζαχαροπλαστικής. Μόλις κρυώσει λίγο, προσθέτετε τα θρυμματισμένα αμύγδαλα και τη σαντιγί, ανακατεύοντας απαλά. Απλώνετε αυτήν την κρέμα μέσα στην τάρτα και, κατόπιν, γαρνίρετε με το γλυκό σταφύλι.

Σταφυλάκι ροζακί γλυκό

2 kg ρώγες από σταφύλι ροζακί
1 kg νερό (περίπου 5 νεροπότηρα) και 1 κουταλιά της σούπας ξινό
1 kg ζάχαρη
φλούδα ενός πορτοκαλιού
2 μασούρια σκόνη βανίλιας
½ κουταλάκι του γλυκού μαστίχα κοπανισμένη
100 gr αμύγδαλα ασπρισμένα

Πλένουμε τα σταφύλια και αφαιρούμε προσεκτικά τις ρώγες. Ζυγίζουμε τις ρώγες.
Ξεφλουδίζουμε με μυτερό μαχαιράκι (όχι πριονωτό) κάθε μια ρώγα ξεκινώντας από το σημείο όπου ήταν το κοτσάνι (με τις φλούδες από τα σταφύλια φτιάχνουμε λικέρ, όπως περιγράφεται πιο κάτω).

Με ένα κοινό τσιμπιδάκι μαλλιών αφαιρούμε τα κουκούτσια από τις ρώγες. Διαλύουμε το ξινό σε 1kg νερό. Προσθέτουμε τις ρώγες και τις αφήνουμε για 2 ώρες. Στη συνέχεια τις στραγγίζουμε. Σε βαθιά κατσαρόλα τοποθετούμε τις ρώγες και με τα χέρια μας τις ανακατεύουμε με τη ζάχαρη, πολύ προσεκτικά.
Προθερμαίνουμε το γκριλ. Τοποθετούμε τα αμύγδαλα σε ταψάκι, φροντίζοντας να βρίσκονται σε μια στρώση. Τοποθετούμε την κατσαρόλα σε υψηλή θερμοκρασία και προσθέτουμε τη φλούδα λεμονιού, τη μαστίχα και τη βανίλια.

Τοποθετούμε το ταψάκι στη μεσαία θέση του φούρνου και αφήνουμε τα αμύγδαλα να καβουρδιστούν για 2-3 λεπτά ανακατεύοντάς τα ανά λεπτό. Όπως είναι ζεστά τα ρίχνουμε στην κατσαρόλα. Αφήνουμε το μίγμα να βράσει για 13 λεπτά (από τη στιγμή που το νερό αρχίσει να κοχλάζει μετράμε 13 λεπτά).

Διακόπτουμε τη θερμοκρασία και αφήνουμε την κατσαρόλα επάνω στο μάτι της κουζίνας μέχρι να κρυώσει. Τοποθετούμε το γλυκό σε αποστειρωμένο βαζάκι.

Ψάρι ψητό (ξιφίας) με χορταρικά σε κληματόφυλλα

1 φέτα ξιφία φρέσκο (μερίδα μέτρια)
1 πράσο
λίγο μαϊντανό
λίγο μάραθο
1 σκελίδα σκόρδο (προαιρετικά)
1 κουταλάκι λάδι
λίγο ξίδι (ή μπαλσάμικο)
2-3 φρέσκα κληματόφυλλα
αλάτι & πιπέρι

Καθαρίζουμε, πλένουμε και κόβουμε σε ροδέλες το πράσο. Ψιλοκόβουμε τον μαϊντανό, τον μάραθο και το σκόρδο. Σε αντικολλητικό σκεύος τσιγαρίζουμε ελαφρά όλα τα υλικά με ένα κουταλάκι λάδι.
Ζεματάμε λίγο τα αμπελόφυλλα και τα στραγγίζουμε. Τα στρώνουμε σε αντικολλητικό σκεύος και από πάνω τοποθετούμε το ψάρι, στο οποίο έχουμε ρίξει αλατοπίπερο και ξίδι. Στη συνέχεια το σκεπάζουμε με τα χορταρικά και διπλώνουμε τα αμπελόφυλλα. Αλείφουμε τα αμπελόφυλλα με ελάχιστο λάδι, τα αλατίζουμε και ψήνουμε, προσθέτοντας λίγο νερό, σε μέτριο φούρνο 200°C ή στον ατμό για 30 λεπτά.

Ντολμαδάκια με αμπελόφυλλα

. 2 κουταλιές της σούπας ελαιόλαδο
. 1 κρεμμύδι μέτριο ψιλοκομμένο
. 1 σκελίδα σκόρδο λιωμένη
. 75 γρ. συκωτάκια πουλιών
. 125 γρ. ρύζι βρασμένο
. 25 γρ. κουκουνάρι
. 36 αμπελόφυλλα (φρέσκα ή κονσέρβας)
. 300 ml ζωμό κότας
. αλάτι
. πιπέρι μαύρο φρεσκοτριμμένο

Εκτέλεση:

1. Ζεσταίνετε το λάδι σε αντικολλητικό τηγάνι και σοτάρετε το κρεμμύδι μαζί με το σκόρδο μέχρι να μαλακώσουν και να γίνουν διάφανα.
2. Προσθέτετε τα συκωτάκια πουλιών και σοτάρετε 3' ακόμη, ανακατεύοντας συνεχώς, μέχρι να ψηθούν απ' όλες τις μεριές.
3. Βγάζετε τα συκωτάκια από το τηγάνι και τα κόβετε σε πολύ μικρά κομμάτια.
4. Ρίχνετε το ρύζι σ' ένα μπολ, προσθέτετε τα συκωτάκια, το σκόρδο, το ζωμό που έμεινε στο τηγάνι, το κουκουνάρι και το αλατοπίπερο και ανακατεύετε καλά.
5. Απλώνετε τα αμπελόφυλλα πάνω στον πάγκο της κουζίνας με τη γυαλιστερή πλευρά τους προς τα κάτω.
6. Βάζετε σε κάθε φύλλο ένα κουταλάκι γέμιση και τα τυλίγετε ρολό διπλώνοντας τις άκρες προς τα μέσα, ώστε να κλείσουν καλά.
7. Τοποθετείτε τα ντολμαδάκια κοντά κοντά σ' ένα πυρέξ, σε δύο ή περισσότερες στρώσεις.
8. Ρίχνετε αρκετό ζωμό (να φτάνει μέχρι τη μέση του πυρέξ και να καλύπτονται εντελώς τα ντολμαδάκια).
9. Έπειτα σκεπάζετε το πυρέξ, το τοποθετείτε σε προθερμασμένο φούρνο στους 180°C και αφήνετε τα ντολμαδάκια να ψηθούν 30'-40'.
10. Σερβίρονται ζεστά ή κρύα.

Σημείωση: στη συνταγή αυτή, αντί για συκωτάκια πουλιών, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε μοσχαρίσιο ή αρνίσιο κιμά.

Γεμιστά αμπελόφυλλα (Warah enab)

1 φλιτζάνι άψητο αποφλοιωμένο μπασμάτι ή παραδοσιακό άσπρο ρύζι (παραδοσιακά φτιάχνεται με άσπρο)
2 μεγάλες ντομάτες, κομμένες
1 μέτριο κρεμμύδι, κομμένο
1/4 φλιτζανιού κομμένος μαϊντανός
1 κουτ. σούπας φυτικό λάδι
χυμός ενός λεμονιού
½ κουτ. γλυκού αλάτι
1/4 κουτ. γλυκού πιπέρι
1/4 κουτ. γλυκού μπαχάρι
Ένα βάζο 500 γρ. αμπελόφυλλα
1 φλιτζάνι σάλτσα ντομάτας
2 φλιτζάνια νερό

Καρότα κομμένα σε στρογγυλές φέτες, κατεψυγμένα ή φρέσκα
(αρκετά ώστε να καλύψουν τον πάτο μιας κατσαρόλας 2,8 λίτρων,
περίπου 15 φέτες καρότων, ανάλογα με το μέγεθος τους).

Εκτέλεση:

Αναμίξτε σε ένα μπολ όλα τα συστατικά, εκτός από τα αμπελόφυλλα, τη σάλτσα ντομάτας, το νερό και τα καρότα. Βγάλτε τα αμπελόφυλλα από το βάζο, ξεδιπλώστε τα και ξεπλύνετε τα με νερό. Τοποθετήστε ένα ένα τα αμπελόφυλλα σε ένα ίσιο πιάτο, με την σκληρή πλευρά προς τα πάνω.

Σιγουρευτείτε ότι η μυτερή πλευρά των φύλλων δεν είναι προς το μέρος σας και ότι αντίθετα οι πιο ίσιες πλευρές και το κοτσάνι κοιτούν προς το μέρος σας. Βάλτε μια κουταλιά από το μίγμα στο κάτω μέρος του φύλλου, κοντά στο κοτσάνι και απλώστε το κατά μήκος χρησιμοποιώντας τα δάχτυλα σας. Πρώτα τυλίξτε προς τα πάνω τις επίπεδες γωνίες κοντά στο κοτσάνι και βάλτε τις ελαφρώς από κάτω από την γέμιση.

Στη συνέχεια, πιέζοντας για να παραμείνει το φύλλο τυλιγμένο σφιχτά, τυλίξτε προς τα μέσα κάθε πλευρά του φύλλου που κοιτάει προς τα έξω. Τώρα τυλίξτε το όλο προς τα πάνω μέχρι τέλους, ασκώντας όμως πίεση για να μείνει το φύλλο σφιχτό.

Βράστε τις φέτες από καρότα σε νερό μέχρι να μαλακώσουν. Καλύψτε τον πάτο μιας μεγάλης κατσαρόλας με αυτά τα καρότα. Αρχίστε να τοποθετείτε σε στρώσεις τα γεμιστά φύλλα πάνω από τα καρότα και σιγουρευτείτε ότι είναι κοντά το ένα στο άλλο γιατί αλλιώς μπορεί να διαλυθούν κατά το μαγείρεμα. Κάθε στρώση φύλλων πρέπει να έχει διαφορετική κατεύθυνση μέσα στην κατσαρόλα.

Περιχύστε την σάλτσα ντομάτας και το νερό πάνω από τα φύλλα και αφήστε τη σάλτσα να πάρει μια βράση. Μειώστε τη θερμοκρασία σε μέτρια, και τοποθετήστε ένα ίσιο πιάτο (γυάλινο ή κεραμικό) ανάποδα πάνω στις στρώσεις φύλλων και πιέστε το προς τα κάτω όσο μπορείτε. Αφήστε το πιάτο σε αυτή τη θέση καθώς μαγειρεύονται. Σκεπάστε την κατσαρόλα και με το καπάκι της και αφήστε να ψηθούν για 40-45 λεπτά. Ελέγξτε ένα φύλλο για να δείτε αν έχει ψηθεί πλήρως το ρύζι. Σερβίρεται ζεστό.

Χοιρινό κρασάτο

Υλικά παρασκευής για 6 άτομα:

6 μπριζόλες χοιρινές
4 κουταλιές σούπας ελαιόλαδο
4 κουταλιές σούπας βούτυρο
2 μέτρια κρεμμύδια
1 ποτήρι κρασί κόκκινο
½ κουτί τοματοχυμό ή δύο κουταλιές της σούπας τοματοπολτό
3 φύλλα αποξηραμένο φασκόμηλο
1 κουτάλι γλυκού ρίγανη
1 φύλλο δάφνης
αλάτι
πιπέρι

Βάζετε σε κατσαρόλα το βούτυρο με το ελαιόλαδο και ροδίζετε καλά τις μπριζόλες και από τις δύο πλευρές. Τις βγάζετε στραγγισμένες από την κατσαρόλα και στη θέση τους ροδίζετε τα ψιλοκομμένα κρεμμύδια. Ρίχνετε το κρασί , τα μυρωδικά, αλάτι πιπέρι και τον τοματοχυμό ή διαλυμένο τον τοματοπολτό σε μία κούπα ζεστό νερό. Τοποθετείτε πάλι τις μπριζόλες στη σάλτσα και σιγοβράζετε για 4Ο λεπτά περίπου. Αν χρειασθεί προσθέτετε λίγο ακόμη νερό. Σερβίρετε τις μπριζόλες ζεστές, με πατάτες τηγανητές , ρύζι, μακαρόνια.

Μαριναρισμένος γαύρος με αμπελόφυλλα

Υλικά:
. 200 γρ. γαύρο
. Αλάτι, πιπέρι
. 4 αμπελόφυλλα
. Μηλόξιδο
. Ελαιόλαδο
Εκτέλεση:
. Φιλετάρουμε το μισό γαύρο, τον αλατο-πιπερώνουμε και το βάζουμε στο ταψί.
. Αλατοπιπερώνουμε τον υπόλοιπο γαύρο, τον τυλίγουμε με τα αμπελόφυλλα και τον ψήνουμε στη σχάρα.
. Όταν είναι έτοιμα, τα μαρινάρουμε όλα μαζί με το μηλόξιδο και ψήνουμε στο φούρνο.
. Σερβίρουμε, προαιρετικά με λίγες φακές.
. Όταν είναι έτοιμο, το μαρινάρουμε με ούζο και ελαιόλαδο, άνηθο και τη λιαστή ντομάτα και το αφήνουμε 12 ώρες περίπου.

Ντολμαδάκια με αμπελόφυλλα και κολοκυθοανθούς

2 κολοκυθάκια
2 πατάτες
2-3 ντομάτες
1-2 αγκινάρες
2 κρεμμύδια
μαϊντανό
δυόσμο
μισό κιλό ρύζι
αλάτι πιπέρι
1½ κούπα ελαιόλαδο'Mistato'
χυμό ενός λεμονιού

Πλένουμε τα αμπελόφυλλα και τα ζεματίζουμε. Καθαρίζουμε τους ανθούς και τους πλένουμε. Περνάμε από τον τριφτή τα κολοκύθια, τις πατάτες, τις ντομάτες, τα κρεμμύδια. Και τα βάζουμε όλα σε μια λεκάνη.

Καθαρίζουμε τις αγκινάρες τις κόβουμε στη μέση και τις βάζουμε μέσα σε νερό όπου έχουμε στύψει μέσα ένα λεμόνι για να μην μαυρίσουν. Τις περνάμε κι` αυτές από τον τρίφτη, κόβουμε το δυόσμο και τον μαϊντανό. Ρίχνουμε μέσα το ρύζι μια κούπα ελαιόλαδο αλάτι και πιπέρι. Ανακατεύουμε καλά όλα τα υλικά μαζί.
Τυλίγουμε τα φύλλα με τη γέμιση, γεμίζουμε τους ανθούς τους και τα αραδιάζουμε σε μια κατσαρόλα , αφού πρώτα έχουμε βάλει μέσα το υπόλοιπο ελαιόλαδο.
Όταν τυλίξουμε όλα τα ντολμαδάκια και γεμίσουμε τους ανθούς περιχύνουμε με το χυμό λεμονιού και βάζουμε νερό ίσα που να κρυφτούν λίγο. Τοποθετούμε πάνω τους ένα πιάτο για να μην ανοίξουν όταν βράσουν, το οποίο πιάτο, το βγάζουμε μετά.

Xοιρινό με αμπελόφυλλα και δαμάσκηνα

1½ kg χοιρινό μπούτι χωρίς κόκαλο
1 μεγάλο πράσο κομμένο σε μεγάλα κομμάτια
25 δαμάσκηνα
1 ποτήρι κόκκινο κρασί
1 ποτηράκι μπράντυ
4 - 5 κλωναράκια σέλινο κομμένα σε μεγάλα κομμάτια
6 κουταλιές βούτυρο γάλακτος Pοδάμι
10 μεγάλα κληματόφυλλα ζεματισμένα
αλάτι
πιπέρι

Εκτέλεση:
Βάζουμε σε ένα μπολ τα δαμάσκηνα με το κόκκινο κρασί και το μπράντυ για μερικές ώρες μέχρι να φουσκώσουν. Κάνουμε μια οριζόντια τομή κατά μήκος του κρέατος και το ανοίγουμε σε φέτα. Το χτυπάμε για να ανοίξει καλά και το αλατοπιπερώνουμε.
Zεσταίνουμε 2 κουταλιές από το βούτυρο γάλακτος σε τηγάνι και σοτάρουμε το πράσο και το σέλινο ώσπου να μαραθούν.
Aπλώνουμε τα λαχανικά πάνω στο κρέας.
Στη συνέχεια βγάζουμε τα κουκούτσια από τα δαμάσκηνα και τα τοποθετούμε πάνω στα λαχανικά και κατά μήκος. Φυλάμε τη μαρινάτα.
Aπλώνουμε τα κληματόφυλλα σε επίπεδη επιφάνεια και τοποθετούμε επάνω τους το κρέας. Το τυλίγουμε σε ρολό και το δένουμε με σπάγκο. Το βάζουμε σε κατσαρόλα με το υπόλοιπο βούτυρο γάλακτος και το σοτάρουμε ελαφρά.
Σβήνουμε με το μίγμα της μαρινάτας και αφήνουμε το κρέας να σιγοψηθεί μιάμιση ώρα περίπου. Kόβουμε το κρέας σε φέτες και το συνοδεύουμε με ρύζι πιλάφι. Σερβίρουμε τη σάλτσα του χωριστά.

Ντολμαδάκια Γιαλαντζί

ΥΛΙΚΑ:
60 Αμπελόφυλλα
3 φλυτζ. ρύζι Καρολίνα
1 φρέσκο Κρεμμυδάκι
1 ½  φλυτζ. Ελαιόλαδο
Μαϊντανό, Δυόσμο, άνιθο
½ κουτ. γλυκού Πιπέρι
3 κουτ. γλυκού Αλάτι
½ κουτ. γλυκού τριμμένο Μπαχάρι
4 Λεμόνια
ΕΚΤΕΛΕΣΗ:
Πριν ξεκινήσουμε: στύβουμε τα λεμόνια, ψιλοκόβουμε το φρέσκο κρεμμυδάκι, το μαϊντανό, τον άνηθο και το δυόσμο. Σε ένα μεγάλο μπωλ βάζουμε το ρύζι και ρίχνουμε μέσα: το στυμμένο χυμό από τα τρία λεμόνια, το κρεμμυδάκι, τον μαϊντανό, τον δυόσμο, τον άνηθο, το αλάτι, το μαύρο πιπέρι και το μπαχάρι. Ρίχνουμε μέσα και 1 φλιτζάνι ελαιόλαδο και ανακατεύουμε καλά να πάνε παντού τα μυρωδικά. Η γέμιση είναι έτοιμη!
Στον πάτο μια μεσαίας κατσαρόλας βάζουμε κατευθείαν μια στρώση από αμπελόφυλλα για να μην κολλήσουν στον πάτο τα σαρμαδάκια όταν θα μαγειρεύονται.
Και τώρα ήρθε η ώρα του τυλίγματος, που είναι και το χρονοβόρο σημείο της συνταγής μας. Οι έμπειρες μαμάδες τυλίγουν τα σαρμαδάκια στο χέρι. Αν είναι η πρώτη σας φορά τότε: σε ένα μεγάλο πιάτο απλώνουμε ένα αμπελόφυλλο με την γυαλιστερή μεριά του από κάτω και την ματ από πάνω, έτσι ώστε όταν τυλιχτεί να έχουμε από έξω την 'καλή' του πλευρά. Βάζουμε κοντά στο κοτσάνι του φύλλου ένα κουταλάκι από την γέμιση. Την καπακώνουμε πρώτα με την μεριά του κοτσανιού, κλείνουμε μετά τα πλαϊνά μέρη του φύλλου και το γυρνάμε τυλίγοντας προς την μύτη του φύλλου μέχρι να κλείσει. Μετά από δυο-τρία μπορείτε να καταλάβετε αν η γέμιση που βάζετε πέφτει λίγη (οπότε το σαρμαδάκι είναι φτωχό) ή πολλή (οπότε το σαρμαδάκι δεν κλείνει.)
Κάθε σαρμαδάκι που τυλίγουμε το τοποθετούμε μέσα στην κατσαρόλα το ένα πολύ κοντά στο άλλο και συνεχίζουμε σε στρώσεις μέχρι να τελειώσει η γέμιση.
Όταν τελειώσουμε με το τύλιγμα βάζουμε πάλι φύλλα πάνω στους σαρμάδες για να τους σκεπάσουμε. Ρίχνουμε μέσα στην κατσαρόλα μισό φλυτζάνι ελαιόλαδο, τον χυμό από ένα λεμόνι και πέντε κούπες ζεστό νερό. Από πάνω προαιρετικά βάζουμε ένα πιάτο, ώστε να μην ανοίξουν όσο βράζουν. Τα βράζουμε για μισή ώρα. Τα σερβίρουμε σκέτα ή με γιαούρτι που τους πάει πολύ.
Πρέπει να ξέρετε: Σαρμά λέμε το τυλιχτό και ντολμά το γεμιστό, οπότε είτε σαρμαδάκια είτε ντολμαδάκια είναι το ίδιο φαγητό, πάντα νόστιμο και αγαπημένο.

Κατσικάκι με αμπελοβλάσταρα

Υλικά:
1 1/2 κιλό κατσικάκι από μπούτι ή σπάλα
1 1/2 κιλό αμπελοβλάσταρα (η κορυφή περίπου 10 εκατοστά από την άκρη),
επίσης μπορείτε να βάλετε φρέσκα τρυφερά αμπελόφυλλα
μερικά φρέσκα κρεμμυδάκια ψιλοκομμένα,
άνηθο ψιλοκομμένο
3/4 φλιτζανιού ελαιόλαδο
αλάτι, πιπέρι μαύρο

Τρόπος παρασκευής:
Σοτάρουμε τα κρεμμυδάκια με το ελαιόλαδο για 2-3 λεπτά. Προσθέτουμε το κρέας κομμένο σε μικρές μερίδες και το ροδίζουμε από όλες τις πλευρές. Ρίχνουμε ένα φλιτζάνι νερό, σκεπάζουμε και σιγοβράζουμε. Πλένουμε τα αμπελοβλάσταρα (ή και τα αμπελόφυλλα), τον άνηθο, το πιπέρι και προσθέτουμε στο κρέας.
Αν χρειάζεται συμπληρώνουμε με λίγο νερό , σκεπάζουμε και αφήνουμε να βράσουν για τρία τέταρτα περίπου.

Σαρδέλες στα αμπελόφυλλα

Καλοκαιριάτικο, ελληνικό, εύγευστο. Σαρδέλες ασημένιες διπλωμένες σε αμπελόφυλλα και ψημένες στον φούρνο. Συνοδεύονται από γιαούρτι αρωματισμένο με μαστίχα. Πολύ υγιεινό! Ξέρουμε πόσο μας ωφελούν τα μικρά, λαϊκά ψαράκια.

Σκουμπρί σε αμπελόφυλλο

Υλικά:
* 1 κιλό σκουμπρί
* 1/4 του κιλού αμπελόφυλλα
* 2-3 φρέσκες ντομάτες
* 1/2 ματσάκι μαϊντανό ψιλοκομμένο
* αλάτι, φρεσκοτριμμένο πιπέρι
* ελαιόλαδο

Eφαρμογή:
1. Πλένετε, καθαρίζετε και φιλετάρετε τα ψαράκια. Τα αλατοπιπερώνετε και τα αφήνετε σε σουρωτήρι να στραγγίσουν.
2. Ζεματάτε για 3-4 λεπτά σε βραστό νερό τα αμπελόφυλλα. Τα απλώνετε σε απορροφητικό χαρτί ή πετσέτα κουζίνας και τα αφήνετε να στεγνώσουν.
3. Τυλίγετε τα φιλετάκια του ψαριού ένα-ένα σε αμπελόφυλλα.
4. Τοποθετείτε τα φιλετάκια σε λαδωμένο ταψί κουζίνας. Από πάνω ρίχνετε την ψιλοκομμένη ντομάτα και το μαϊντανό, αλατοπιπερώνετε και περιχύνετε με ελαιόλαδο.
5. Ψήνετε τα ψάρια στους 180°C για 25 λεπτά περίπου.
6. Σερβίρετε τα ψαράκια σε πιάτα ή πιατέλα μαζί με τη σάλτσα τους.

Και φυσικά δεν πρέπει να ξεχνάμε, ότι στη μεσογειακή κουζίνα, η προσθήκη του κρασιού είναι απαραίτητη σε πάρα πολλά φαγητά , το ίδιο ισχύει και για το ρακί για πάρα πολλά ποτά, όπως επίσης και για το ξίδι (ειδικά στις σαλάτες) μαζί με τις θεραπευτικές του ιδιότητες. Όλα αυτά νομίζω ότι επιβεβαιώνουν τον τίτλο του προγράμματός μας: «΄Αμπελος Πολύτιμον της Μεσογείου Αγαθόν».

ΟΔΗΓΟΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ:

Στα πλαίσια της υλοποίησης αυτού του προγράμματος δημιουργήθηκε αυτός ο οδηγός καλλιέργειας και αντιμετώπισης ασθενειών, με τη βοήθεια του Γεωπόνου της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Γρεβενών κ. Σπανού Σπύρου, γιατί πιστεύουμε ότι θα βοηθηθούν οι αμπελοκαλλιεργητές αλλά και οι μαθητές μας, να γνωρίσουν καλύτερα την καλλιέργεια του αμπελιού και θα μάθουν να αντιμετωπίζουν τις ασθένειές του.

Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΓΕΝΙΚΑ

Το αμπέλι είναι ένα φυτό που η προέλευση του θεωρείται το Β. ημισφαίριο, από την Ασία μέχρι τη Β. Αμερική. Έχουν βρεθεί απολιθώματα φυτών του είδους της αμπέλου που χρονολογούνται 30-35 εκατ. χρόνια πριν.

Οι καλλιεργούμενες ποικιλίες αμπελιού ανήκουν σε δυο βασικές κατηγορίες, την Ευρωπαϊκή και την Αμερικάνικη. Οι περισσότερες που χρησιμοποιούνται στην Ελλάδα είναι οι Ευρωπαϊκές οι οποίες και καλλιεργούνταν κατ' αποκλειστικότητα. Από το 1864 όμως που παρουσιάστηκε η ασθένεια της φυλλοξήρας, που έπληττε ιδιαίτερα την Ευρωπαϊκή άμπελο, άρχισαν να χρησιμοποιούνται πολύ και οι Αμερικάνικες ποικιλίες που είναι ανθεκτικές σ' αυτή την ασθένεια. Σήμερα οι Αμερικάνικες ποικιλίες χρησιμοποιούνται σαν υποκείμενα και οι Ευρωπαϊκές σαν εμβόλιο και έτσι έχουμε συνδυαζόμενα πλεονεκτήματα.

Οι ποικιλίες αμπελιού διακρίνονται σε οινοποιήσιμες, επιτραπέζιες και παραγωγής σταφίδας. Στην Ελλάδα τα ποσοστά επί των καλλιεργούμενων εκτάσεων είναι αντιστοίχως 57%, 13% και 30% περίπου.

Παγκοσμίως καλλιεργούνται πάνω από 8 χιλιάδες ποικιλίες αμπελιού, ενώ με τις διασταυρώσεις που γίνονται ο αριθμός αυτός μεγαλώνει συνεχώς.

ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

Γίνεται κατά κύριο τρόπο με μοσχεύματα (βέργες). Η πιο κατάλληλη εποχή λήψης των μοσχευμάτων είναι Ιανουάριος - Απρίλιος ενώ μετά τη λήψη τους θα πρέπει να χρησιμοποιούνται εντός δεκαημέρου για να μην έχουμε απώλειες λόγω αφυδάτωσης.

ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΣ

Είναι ένας τρόπος βελτίωσης ή αλλαγής των χαρακτηριστικών ενός κλήματος. Χρησιμοποιώντας ένα είδος αμπέλου ως υποκείμενο με κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά όπως αντοχή στη φυλλοξήρα, στην περίσσεια ασβεστίου, στην υπερβολική υγρασία τοποθετούμε ένα κομμάτι άλλου είδους αμπέλου με κάποια άλλα χαρακτηριστικά όπως υψηλότερες αποδόσεις, πιο γλυκό καρπό και πετυχαίνουμε να έχουμε συνδυασμένα τα θετικά στοιχεία και των δυο αυτών ποικιλιών.

Ο εμβολιασμός γίνεται νωρίς την άνοιξη αλλά και μέσα φθινοπώρου. Το πλεονέκτημα στην πρώτη περίπτωση είναι ότι λόγω της κυκλοφορίας των χυμών οι πιθανότητες επιτυχίας είναι μεγαλύτερες ενώ το πλεονέκτημα της δεύτερης είναι ότι γίνεται χωρίς καρατόμηση του κλίματος και έτσι δεν καταστρέφεται το αμπέλι σε περίπτωση αποτυχίας του εμβολιασμού.

ΚΛΙΜΑ

Οι συνθήκες που επικρατούν στην Ελλάδα ευνοούν την ανάπτυξη της αμπελουργίας σ' όλα τα μέρη της. Θερμοκρασίες κάτω από -15 βαθμούς είναι επικίνδυνοι ενώ όταν αρχίσει η νεαρή βλάστηση την άνοιξη θερμοκρασίες λίγο κάτω από το μηδέν μπορεί να κάνουν πολλές ζημιές. Γενικά την άνοιξη θερμοκρασίες 18 - 26 βαθμούς είναι ιδανικές.

ΕΔΑΦΟΣ

Να προτιμούνται εδάφη ελαφρά, να στραγγίζουν καλά και να έχουν μικρή κλίση. Εδάφη συνεκτικά και οργανικά (μαυροχώματα) ν' αποφεύγονται όπως και χωράφια με έκθεση στο βορά. Στις οινοποιήσιμες ποικιλίες να προτιμούνται εδάφη πλούσια σε κάλιο γιατί αυξάνει τα σάκχαρα ενώ και η ύπαρξη ασβεστίου αυξάνει τα αρώματα και την περιεκτικότητα του οινοπνεύματος.

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ

Το φθινόπωρο γίνεται άροση με ρίπερ, για να γίνει αφράτο το χώμα και μια άροση με αλέτρι κάθετα στο ρίπερ με την οποία ενσωματώνουμε λιπάσματα, όπως φώσφορο και κάλιο, που χρησιμοποιούνται για αρκετά χρόνια ως δεξαμενή.

ΕΠΟΧΗ ΦΥΤΕΥΣΗΣ

Για τα Γρεβενά να προτιμάται φύτευση κατά το Μάρτιο - Απρίλιο ανάλογα τις καιρικές συνθήκες που επικρατούν.

ΒΑΘΟΣ ΦΥΤΕΥΣΗΣ

Οι βέργες πρέπει να έχουν ύψος 60-80 cm και να φυτεύονται σε βάθος αφήνοντας 5-10 cm απ' το έδαφος με δυο οφθαλμούς, ενώ στα εμβολιασμένα το εμβόλιο να είναι λίγο πιο πάνω απ΄ το έδαφος.

ΚΛΑΔΕΜΑ

Υπάρχουν δυο ειδών κλαδέματα το χειμερινό και τα κλαδέματα βλάστησης. Με το χειμερινό δίνουμε το σχήμα που θέλουμε στο κλήμα και ρυθμίζουμε την ποιότητα και την παραγωγή των σταφυλιών. Γίνεται τέλος χειμώνα - νωρίς την άνοιξη λίγο πριν την κυκλοφορία των χυμών.Το είδος του χειμερινού κλαδέματος εξαρτάται από την ποικιλία, τον τύπο του εδάφους, το κλίμα και τον τρόπο της καλλιέργειας. Συνήθως η εμπειρία των παραγωγών καθορίζει και το είδος του κλαδέματος. Στα κλαδέματα βλάστησης περιλαμβάνεται το βλαστολόγημα, το κορυφολόγημα, το ξεφύλλισμα και άλλες εργασίες που γίνονται με την έναρξη της νέας βλάστησης με σκοπό ενίσχυση της ποιότητας και της παραγωγής των τσαμπιών που αφήσαμε για παραγωγή κατά το χειμερινό κλάδεμα

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΠΕΡΟΝΟΣΠΟΡΟΣ

Προσβάλλει όλα τα πράσινα μέρη της αμπέλου (φύλλα, σταφύλια και βλαστούς). Στα φύλλα δημιουργεί κηλίδες σαν λαδιές στο επάνω μέρος των φύλλων και στο αντίστοιχο κάτω μέρος του φύλλου εμφανίζεται λευκό χνούδι. Η λαδιά σιγά-σιγά ξεραίνεται, τα φύλλα σχίζονται και μοιάζουν κουρελιασμένα.

Οι βλαστοί επηρεάζονται μόνο όταν είναι νεαροί και τρυφεροί με τελικό αποτέλεσμα την ξήρανσή τους.

Στα τσαμπιά οι ράγες μοιάζουν βρασμένες αρχικά, στη συνέχεια σχίζονται και στεγνώνουν ενώ εμφανίζεται και άσπρη μούχλα.

Η ασθένεια μεταδίδεται με τους ισχυρούς ανέμους και τις βροχοπτώσεις ενώ το χειμώνα ο μύκητας διατηρείται στα πεσμένα φύλλα όπου και μπορεί να παραμείνει ενεργός μέχρι και 3 χρόνια. Οι επικίνδυνοι μήνες είναι Απρίλιος - μέσα Ιουνίου με ευνοϊκές θερμοκρασίες 18-25 βαθμούς και υψηλές υγρασίες.

Για την αντιμετώπιση του θα πρέπει να λαμβάνονται μέτρα που περιορίζουν την υγρασία στο έδαφος και στα φύλλα ενώ θα πρέπει να γίνονται και 3-4 ψεκασμοί με φάρμακα κυρίως χαλκούχα. Ο χαλκός ν' αποφεύγεται μόνο όταν υπάρχει νεαρή βλάστηση γιατί μπορεί να προκαλέσει εγκαύματα.

ΩΙΔΙΟ Ή ΜΠΑΣΤΡΑΣ

Προσβάλλει φύλλα, πράσινους βλαστούς και σταφύλια. Στο επάνω μέρος των φύλλων εμφανίζεται ένα γκρίζο επίχρισμα σαν σκόνη και στο κάτω μέρος χλωρωτικές κηλίδες σαν αυτές του περονόσπορου. Όταν το φύλλο καλυφτεί πλήρως από τη σκόνη αυτή τότε το φύλλο συστρέφεται προς τα μέσα σαν κύπελλο. Οι κληματίδες και οι ράγες καλύπτονται από το επίχρισμα και μοιάζουν σκονισμένες. Η επιδερμίδα των σταφυλιών γίνεται σαν δέρμα και σχίζονται.

Ο μύκητας διατηρείται το χειμώνα στα υπολείμματα των καλλιεργειών (φύλλα, βλαστοί) καθώς και μέσα στα μάτια των βλαστών. Μεταδίδεται με τη βροχή και τον άνεμο. Άριστες συνθήκες είναι θερμοκρασίες 20-25 βαθμούς, υψηλή υγρασία ενώ η έντονη ηλιακή ακτινοβολία την εμποδίζει.

Η αντιμετώπιση μπορεί να γίνει με τη χρήση του θειαφιού ή με χημικά μυκητοκτόνα. Συνήθως 3 ψεκασμοί με θειάφι είναι αρκετοί, ο πρώτος όταν οι βλαστοί έχουν 3-4 φύλλα, ο δεύτερος κατά την άνθηση και ο τρίτος μετά το δέσιμο των λουλουδιών. Για να έχει επιτυχία το θειάφισμα θα πρέπει να είναι ξηρασία, να μην έχει συννεφιά και θερμοκρασία 20-40 βαθμούς. Πάνω από αυτή τη θερμοκρασία η χρήση του μπορεί να προκαλέσει εγκαύματα.

ΤΕΦΡΑ ΣΗΨΗ Ή ΒΟΤΡΥΤΗΣ

Προσβάλλει όλα τα πράσινα μέρη κυρίως όμως κάνει ζημιά στα λουλούδια και στα σταφύλια. Απαιτεί πολλές βροχές και υγρασία για να κάνει ζημιά, γι' αυτό και η επικίνδυνη περίοδος είναι μέσα Αυγούστου και μετά οπότε και μπορεί να καταστρέψει τελείως την παραγωγή.

Στις ράγες εμφανίζονται καστανές κηλίδες, σαπίζουν και διαλύονται εύκολα ενώ σε υψηλές θερμοκρασίες το τσαμπί καλύπτεται με σταχτί μούχλα στο χρώμα του ποντικιού.

Διατηρείται στα υπολείμματα της καλλιέργειας και στις ρωγμές του φλοιού των κούτσουρων και μεταδίδεται με τον αέρα.

Για την αντιμετώπισή του είναι απαραίτητοι ψεκασμοί με χημικά μυκητοκτόνα. Ο χαλκός και το θειάφι δεν βοηθάνε σ' αυτή την ασθένεια. Χρειάζονται 4 ψεκασμοί. Ο πρώτος όταν οι ράγες έχουν διάμετρο 0,5 cm, ο δεύτερος όταν το τσαμπί κλείσει, ο τρίτος όταν οι ράγες γυαλίσουν και ο τέταρτος15 μέρες μετά. Εάν δεν τηρήσουμε τους ψεκασμούς και επικρατήσουν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη της ασθένειας τότε έστω και ένα ψεκασμό να ξεχάσουμε μετά δεν μπορούμε να σταματήσουμε την ασθένεια.

ΦΟΜΟΨΗ

Είναι μια ασθένεια που εμφανίζεται νωρίς την άνοιξη. Στους νεαρούς βλαστούς δημιουργείται μια μελανή κηλίδα που περιβάλλει το βλαστό και τον ξεραίνει. Η βάση του βλαστού στενεύει με αποτέλεσμα να σπάει εύκολα από τον άνεμο. Το ίδιο συμβαίνει στα φύλλα και τα τσαμπιά όπου ξεραίνεται η βάση τους και στεγνώνουν.

Η ασθένεια αντιμετωπίζεται εύκολα με 3 ψεκασμούς, ο πρώτος κατά το φούσκωμα των ματιών, ο δεύτερος όταν εμφανιστεί το πρώτο φύλλο και ο τρίτος 10 μέρες μετά.

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΞΥΛΟΥ

Είναι ασθένειες που προσβάλλουν τον κορμό και τους βραχίονες με αποτέλεσμα το κλήμα να εξασθενεί σιγά - σιγά μέχρι να ξεραθεί τελείως. Οι κυριότερες ασθένειες είναι η ίσκα και η ευτυπίωση. Αμφότερες προσβάλλουν κυρίως ηλικιωμένα κλήματα στα οποία τα φύλλα έχουν μικρότερο μέγεθος, ξεραίνονται, οι βραχίονες σκίζονται και η καρδιά του ξύλου γίνεται σαν φελλός.

Τα τελευταία χρόνια παρουσιάστηκε ένα νέο είδος ίσκας που προσβάλλει νεαρά κλήματα και τα στεγνώνει στο σημείο εμβολιασμού. Αυτή η ασθένεια προέρχεται από μολυσμένα φυτά από τα φυτώρια.

Αντιμετώπιση των ασθενειών ξύλου δεν μπορεί να γίνει με χημικά μέσα. Το μόνο μέτρο είναι η απομάκρυνση των προσβεβλημένων κλημάτων και να χρησιμοποιούμε άλλο κλαδευτήρι για τα υγιή και άλλο κλαδευτήρι για τα άρρωστα κλήματα.

ΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

Οι ιώσεις είναι ασθένειες που προέρχονται από μολυσμένα φυτά όταν φυτεύουμε τ' αμπέλι και μεταδίδονται κατά τους εμβολιασμούς. Όταν χρησιμοποιούμε εμβόλια από μολυσμένα κλήματα. Επίσης μεταδίδονται με διάφορα έντομα. Τα συμπτώματα που προκαλούν είναι διάφορα σε όλα τα μέρη του φυτού απ΄ τον κορμό μέχρι τις ράγες. Είναι ασθένειες που δεν θεραπεύονται και μόνο μέτρα προφύλαξης πρέπει να παίρνουμε για τη μή μετάδοση της ασθένειας.

ΕΝΤΟΜΑ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΦΥΛΛΟΞΗΡΑ

Είναι έντομο διαδομένο σχεδόν σ' όλες τις αμπελουργικές περιοχές του κόσμου, με ζημιές που έχουν οδηγήσει σε ολική καταστροφή ολόκληρων αμπελουργικών εκτάσεων. Ήταν η βασική αιτία της εγκατάλειψης της καλλιέργειας της Ευρωπαϊκής αμπέλου σαν αυτόριζα κλήματα και καθιερώθηκε η χρήση της Αμερικάνικης αμπέλου σαν βασικό υποκείμενο λόγω της αντοχής της στο έντομο. Είναι ένα είδος αφίδας (ψείρας) κιτρινοπράσινου χρώματος που ζει και τρέφεται κυρίως στα φύλλα και τις ρίζες.

Στα φύλλα προκαλεί κίτρινα εξογκώματα στην κάτω πλευρά τους στα οποία ζει το θηλυκό που γεννά εκεί 300 - 500 αυγά. Τα έντομα που προέρχονται από την εκκόλαψη των αυγών κατεβαίνουν από τα φύλλα στις ρίζες κατά το φθινόπωρο όπου εγκαθίστανται και μυζούν χυμό από τις ρίζες στις οποίες δημιουργούν όγκους, με αποτέλεσμα να σαπίζουν, και το κλήμα σταδιακά ξεραίνεται.

Η χημική αντιμετώπισή της φυλλοξήρας δεν μπορεί να δώσει ικανοποιητικά αποτελέσματα και μόνη ουσιαστική λύση είναι ο εμβολιασμός πάνω σε Αμερικάνικα υποκείμενα. Τελευταία όμως υπάρχουν αναφορές για προσβολές σ' Αμερικάνικα υποκείμενα από φυλλοξήρα σε αμπελώνες στην Β. Αμερική και στην Β. Ευρώπη.

ΣΚΑΘΑΡΙ ΤΟΥ ΑΜΠΕΛΙΟΥ

Έχουν χρώμα σκούρο-γκριζωπό και την ημέρα ζουν στο χώμα ενώ τη νύχτα ανεβαίνουν στο φυτό όπου τρέφονται με οφθαλμούς, νεαρά εμβόλια, τρυφερούς βλαστούς, άνθη και φύλλα. Στα φύλλα τρώνε ολόκληρα κομμάτια στην περιφέρεια του ελάσματος και μοιάζουν σαν να τα χτύπησε χαλάζι.

Η αντιμετώπιση γίνεται μ' έναν ψεκασμό κατά τις βραδινές ώρες όταν φουσκώσουν τα μάτια.

ΕΥΔΕΜΙΔΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

Είναι κάμπια πρασινογκρί χρώματος που όταν ενηλικιωθεί μεταμορφώνεται σε καφέ πεταλούδα. Έχει 3 γενεές το χρόνο. Η πρώτη εμφανίζεται κατά τέλη Απριλίου - Μάιο και τρέφεται κυρίως με άνθη. Μέχρι το τέλος Αυγούστου - Σεπτέμβρη εμφανίζονται και οι άλλες δυο γενεές που τρέφονται από τις ράγες. Η ζημιά δεν είναι μόνο ποσοτική αλλά και έμμεση, γεμίζοντας με ιστούς και αποχωρήματα τα τσαμπιά. Επίσης από τις πληγές που ανοίγουν στις ράγες μπαίνουν μικρόβια όπως ο βοτρύτης και το ξίνισμα του κρασιού.

Η καταπολέμησή της γίνεται με χημικούς ψεκασμούς μετά από γεωργικές προειδοποιήσεις του υπουργείου γεωργίας. Διαφορετικά εάν δεν παρακολουθείται ο πληθυσμός κάνουμε 3 ψεκασμούς, ο πρώτος όταν τα άνθη είναι κλειστά, ο δεύτερος όταν οι ράγες έχουν κλείσει και ο τρίτος όταν αρχίσει η ωρίμανση.

ΣΦΗΚΕΣ

Τρέφονται με ώριμα φρούτα, έντομα, νέκταρ λουλουδιών και με σάρκες από πτώματα θηλαστικών. Έτσι κατά συνθήκη μπορεί να είναι ωφέλιμα ή βλαβερά έντομα. Η καταπολέμησή τους γίνεται με καταστροφή της φωλιάς (αφού την βρούμε), με φωτιά, βενζίνη ή εντομοκτόνα κι αν δεν τη βρούμε κάνουμε δολώματα από προϊόντα κρέατος και ψαριού.

ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

Τα ζιζάνια αποτελούν σοβαρό πρόβλημα των αμπελώνων είτε άμεσα λόγω κατανάλωσης θρεπτικών ουσιών από το έδαφος που τις στερούν από το αμπέλι και έμμεσα γιατί αποτελούν καταφύγιο για πολλά έντομα είτε λόγω της υγρασίας που κρατούν ευνοούν την ανάπτυξη ορισμένων ασθενειών όπως ο βοτρύτης και ο περονόσπορος.

Η αντιμετώπισή τους μπορεί να γίνει με μηχανικά μέσα (σκάλισμα, ξεβοτάνισμα, φρεζάρισμα) ή χημικά.

Η χημική αντιμετώπιση γίνεται προφυτρωτικά με εφαρμογή των ζιζανιοκτόνων στο έδαφος πριν το φύτρωμα των ζιζανίων και κατά το λήθαργο των αμπελιών. Επίσης μπορεί να γίνει και σε φυτρωμένα ζιζάνια με ζιζανιοκτόνα τύπου Round Up και Gramoxon .

Πλεονέκτημα της προφυτρωτικής εφαρμογής είναι ότι δεν πειράζει τα κλήματα που βρίσκονται σε λήθαργο και τα ζιζάνια δεν προφταίνουν να φυτρώσουν οπότε δεν επιβαρύνουν καθόλου τα κλήματα. Μειονέκτημα ότι δεν πιάνουν όλα τα ζιζάνια. Το αντίθετο ισχύει με τη μεταφυτρωτική εφαρμογή η οποία είναι λίγο επικίνδυνη για τα κλήματα αλλά μπορούμε να καταστρέψουμε όλα τα ζιζάνια.

ΛΙΠΑΝΣΗ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

Το αμπέλι σαν φυτό έχει πολλές απαιτήσεις σε θρεπτικά στοιχεία γι' αυτό και η προσθήκη των στοιχείων αυτών μέσω των λιπασμάτων είναι απαραίτητη κυρίως μετά το δέκατο έτος της ηλικίας τους όπου η προσθήκη λιπάσματος βελτιώνει αισθητά τις αποδόσεις.

Η λίπανση της αμπέλου εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως καιρικές συνθήκες που επικρατούν στην περιοχή, ποικιλία, ηλικία φυτών, τύπος του εδάφους, γονιμότητα του εδάφους, ύπαρξη ή όχι υγρασίας κ.ά. Γενικά οι λιπάνσεις θα πρέπει να στηρίζονται σε στοιχεία και παρατηρήσεις του παρελθόντος για τα δεδομένα της περιοχής.

Μια ενδεικτική λίπανση για τ' αμπέλια της περιοχής έχει ως εξής:

Το φθινόπωρο 15-20 κιλά θειικού καλίου/στρ.

Νωρίς την άνοιξη 60-70 κιλά πολυβόρ/στρ.

Το χειμώνα ή μαζί με το πολυβόρ 100-150 γρ. θειικού μαγνησίου/κλήμα Σίδηρο, ψευδάργυρο και βόριο προσθέτουμε σε περίπτωση που το αμπέλι εκδηλώσει έλλειψη.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΟ κ. ΠΑΠΑΛΙΟΥΡΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟ:

ΕΡΩΤΗΣΗ: Κ. Παπαλιούρα, εσείς που είστε ένας από τους πιο έμπειρους αμπελοκαλλιεργητές των Αμυγδαλεών, πέστε μας σας παρακαλούμε, ποιες είναι οι παραδοσιακές ποικιλίες σταφυλιών που καλλιεργούνται στις Αμυγδαλιές εδώ και πάρα πολλά χρόνια;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Από όσο θυμάμαι, εδώ και πολλά χρόνια στις Αμυγδαλιές καλλιεργούνται οι παρακάτω ποικιλίες σταφυλιών:
1. Ξινόμαυρο. Είναι η ευγενέστερη ερυθρή ποικιλία του βορειοελλαδικού χώρου. Πρόκειται για αρκετά ζωηρή και παραγωγική ποικιλία που σχηματίζει μέτρια σταφύλια, συνήθως κυλινδροκωνικά αλλά και πτερυγωτά. Το τσαμπί είναι πυκνό και οι ρόγες μετρίου μεγέθους, σφαιρικές με παχύ φλοιό μπλέ-μαύρο αλλά άχρωμο χυμό. Σε δροσερές περιοχές, με μικρές αποδόσεις ανά πρέμνο, μπορεί να δώσει πλούσια ερυθρά κρασιά, γεμάτα, με υψηλό αλκοολικό τίτλο, καλό χρώμα και αρκετές τανίνες που θα το βοηθήσουν σε μακρά παλαίωση.
Τέσσερις παραλλαγές του Ξινόμαυρου:
α. Βοϊοδομάτα. Με περίπου ίδια χαρακτηριστικά με το ξινόμαυρο.
β. Ξινόγκαλτσο. Με περίπου ίδια χαρακτηριστικά με το ξινόμαυρο.
γ. Μοσχόγκαλτσο. Με περίπου ίδια χαρακτηριστικά με το ξινόμαυρο.
δ. Σταυρωτό. Ερυθρή ποικιλία. Ωριμάζει τέλη Σεπτεμβρίου με αρχές Οκτωβρίου. Το Σταυρωτό δίνει κρασιά μέτριου αλκοολικού τίτλου, μέτριας οξύτητας, με μέτριο χρώμα και αρκετές τανίνες, που δεν αντέχουν στο χρόνο.
2. Πρέκνα (λευκό). Πυκνόρωγο. Για οινοποίηση. Η ρώγα είναι στρογγυλή με μικρά στίγματα.
Παλιά τα σταφύλια αυτά τα έθαβαν μετά τον τρύγο μέσα στο αμπέλι και τα έβγαζαν το Μάρτη όταν έσκαβαν τα αμπέλια (με τα δικέλια) και ήταν σα φρέσκα. Όλη αυτή τη διαδικασία την ονόμαζαν «ντραγασιά».
3. Αλπίτσα. (Ροδίτης). Ροζέ. Σχετικά νέα ποικιλία. Επιτραπέζιο και οινοποιήσιμο. Πολύ παλιά γηγενής, ερυθρωπή ποικιλία. Προτιμά εδάφη ελαφρά, ασβεστώδη, μέσης γονιμότητας, και περιοχές με υψόμετρο, όπου η ποικιλία παρουσιάζει τον καλύτερο χαρακτήρα της. Ωριμάζει μετά τις 20 Σεπτεμβρίου. Ο Ροδίτης, στα κατάλληλα εδάφη ορεινών περιοχών και με μέτριες αποδόσεις ανά πρέμνο, δίνει αξιόλογα λευκά ξηρά κρασιά, με φρουτώδες άρωμα, μέτριο έως υψηλό αλκοολικό τίτλο, στρογγυλή, δροσερή και ισορροπημένη γεύση, τα οποία μπορούν να ωριμάσουν σε δρύινα βαρέλια. Επίσης συμμετέχει στην παραγωγή ροζέ οίνων.
4. Κολοκθάκια. Λευκό. Επιτραπέζιο και οινοποιήσιμο. Έχει μεγάλη στρογγυλή ρώγα.
5. Μπαντίκ. Λευκό επιτραπέζιο και οινοποιήσιμο με μυτερή ρώγα. Είναι μια ποικιλία ζωηρή και παραγωγική. Διαμορφώνεται κυρίως σε κυπελλοειδή σχήματα μόρφωσης αλλά και σε γραμμοειδή σχήματα και δέχεται βραχύ κλάδεμα καρποφορίας. Παράγει κατά μέσο όρο δύο σταφύλια ανά καρποφόρο βλαστό, στον δεύτερο και τρίτο κόμβο. Είναι ποικιλία πολύ ευαίσθητη στον περονόσπορο, το ωίδιο, το βοτρύτη και τις χαμηλές θερμοκρασίες, αντέχει όμως αρκετά στην ξηρασία. Τα σταφύλια της είναι μεγάλου μεγέθους, κωνικού σχήματος, πυκνόρραγα. Οι ράγες είναι μεγάλου μεγέθους, ωοειδούς σχήματος. Ο φλοιός έχει πρασινοκίτρινο χρώμα, μέτριο πάχος και η σάρκα είναι μαλακή, άχρωμη και χυμώδης.
6. Κορίθια. Υπάρχουν τρεις ποικιλίες: α. Άσπρο, β. Μαύρο και γ. Ροζέ
Και τα τρία είναι επιτραπέζια και οι ράγες τους είναι μυτερές.
7. Μοσχάτο. Δυο ποικιλίες:
α. Άσπρο. Τα σταφύλια του είναι μετρίου μεγέθους, κυλινδροκωνικού ή κωνικού σχήματος και πυκνόρραγα με ράγες μετρίου μεγέθους, σχήματος σχεδόν σφαιρικού. Ο φλοιός έχει πρασινοκίτρινο χρώμα, η επιδερμίδα του είναι μετρίου πάχους και η σάρκα είναι μαλακή, άχρωμη και χυμώδης, με χαρακτηριστικό μοσχάτο άρωμα.
β. Μαύρο. Επιτραπέζιο και κρασοστάφυλο.
8. Ιταλικό. Μικρόρωγο κρασοστάφυλο που φυτεύτηκε και καλλιεργήθηκε για μικρό χρονικό διάστημα. Σήμερα έχουν μείνει πάρα πολύ λίγα κλήματα.

ΕΡΩΤΗΣΗ: Πέστε μας λίγα από τα μυστικά της καλλιέργειας του αμπελιού;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Θα σας πω. Πρώτα πρώτα για το κλάδεμα: Γίνεται μετά τις 15 Μαρτίου. Γιατί στην περιοχή μας ακόμα και την άνοιξη κάνει πολύ χαμηλές θερμοκρασίες.
Το σκάψιμο. Αμέσως μετά το κλάδεμα και όσο γίνεται πιο βαθύ.
Τις «μασχάλες». Τις αφαιρούμε όταν γίνουν 10-15 εκατοστά από το ύψος των σταφυλιών και κάτω την πρώτη φορά και τη δεύτερη φορά όταν το κλήμα αναπτυχθεί τελείως.
Το κορφολόγημα. Μετά του Αι-Γιαννιού, δηλαδή μετά τις 23 Ιουνίου.
Ο τρύγος. Περίπου το πρώτο δεκαήμερο του Οκτωβρίου.
Τα ραντίσματα: Θειάφι. Περισσότερο για την καταπολέμηση κυρίως της «μπάστρας» ή «μπαλίκι». Αρχίζει όταν το φυτό είναι τρία περίπου εκατοστά και συνεχίζεται κάθε 10-15 μέρες περίπου, μέχρι ένα μήνα πριν τον τρύγο.
Γαλαζόπετρα ή βορδεγάλειος πολτός. Αναμειγνύεται με ασβέστη σε αναλογία 2% και 2% σε νερό (καλό είναι πρώτα να γίνει το λιώσιμο του ασβέστη και μετά της γαλαζόπετρας). Ραντίζουμε μ' αυτή το αμπέλι για την καταπολέμηση του πυρηνόσπορου και όχι μόνο.

Κ. Παπαλιούρα σας ευχαριστούμε πολύ για τη βοήθειά σας.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΙΔΙΟΚΤΗΤΗ ΤΟΥ "ΡΑΚΟΚΑΖΑΝΟΥ" κ. ΤΟΥΛΙΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ:

ΕΡΩΤΗΣΗ: Θα θέλατε να μας πείτε όλη τη διαδικασία για να γίνει το τσίπουρο;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Κατ' αρχήν πατάμε τα σταφύλια. Από εκεί παίρνουμε τον κρασί. Ότι μένει το βάζουμε μέσα στο καζάνι. Για να πάρουμε περισσότερο ρακί, αφήνουμε μέσα και το κρασί. Για την παραγωγή του τσίπουρου ακολουθούμε την παρακάτω διαδικασία:
1. Σφραγίζουμε το καπάκι με λάσπη και το βάζουμε στη φωτιά. Το καζάνι με το περιεχόμενό του σηκώνει ατμό στο καπάκι.
2. Ο ατμός περνά από μια δεξαμενή με κρύο νερό και δεν το αλλάζουμε (το νερό).
3. Από εκεί μπαίνει στο σωλήνα - λουλάς (υγροποιητής), όπου υγροποιείται ο ατμός.
4. Τέλος βγαίνει από την έξοδο η «σκούμπα» που είναι το τσίπουρο της πρώτης απόσταξης. Κανονικά δεν επιτρέπεται η δεύτερη απόσταξη, αλλά έτσι για να γνωρίζετε, σας λέω ότι για να γίνει καλό το ρακί, ρίχνουμε τη «σκούμπα» στο καζάνι και ακολουθούμε άλλη μια φορά την ίδια διαδικασία.

ΕΡΩΤΗΣΗ: Πόση ώρα διαρκεί η απόσταξη;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Περίπου 2 ώρες. Αυτό εξαρτάται από την ποσότητα τσίπουρων που θα τοποθετήσουμε στο καζάνι.

ΕΡΩΤΗΣΗ: Πόσους βαθμούς έχει το τσίπουρο;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Το αφήνουμε στους 55 βαθμούς δηλαδή 19 περίπου γράδους. Την άλλη μέρα που θα κρυώσει θα πέσει στους 52 βαθμούς.

ΕΡΩΤΗΣΗ: Πόσα λίτρα παραγωγή βγάζετε;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Πρώτα πρέπει να σας πω ότι έχουμε ανοικτό το καζάνι από τις 15 Οκτωβρίου έως τις 15 Δεκεμβρίου και βγάζουμε 4 με 5 τόνους «ρακί».

ΕΡΩΤΗΣΗ: Γιατί η ''παραγωγή'' κρατάει 2 μήνες ;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Το ρακί είναι ποτό που βγαίνει από τα σταφύλια. Η εποχή του τρύγου γίνεται σε συγκεκριμένο χρόνο και η αναμονή των πατημένων σταφυλιών είναι περίπου ένας μήνας, επομένως πέρα από αυτές τις ημερομηνίες δεν υπάρχει η πρώτη ύλη για το τσίπουρο. Έτσι το τελωνείο μας το σφραγίζει και μας το ξανανοίγει όποτε πρέπει .

ΕΡΩΤΗΣΗ: Πληρώνετε τίποτα στο τελωνείο ή στην εφορία;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Ναι και βέβαια πληρώνουμε. Τα ξύλα που χρειάζονται για την φωτιά του καζανιού, τα φέρνουν οι παραγωγοί.

Μπαρμπα - Θανάση, σ' ευχαριστούμε πολύ!

ΘΕΑΤΡΙΚΟ:

Μες στην υπόγεια την ταβέρνα...

Πρόσωπα:
ΓΙΑΝΝΗΣ (μεθυσμένος)
ΓΙΩΡΓΟΣ (γέρος)
ΝΙΚΟΣ (κτηματίας)
ΒΑΣΙΛΗΣ (ταβερνιάρης)
ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ (σύζυγος μεθυσμένου) (Τόνια)
ΔΗΜΗΤΡΑ (σύζυγος κτηματία) (Αθανασία)
ΚΑΤΕΡΙΝΑ (Ανθή)
ΓΕΩΡΓΙΑ (Βούλα)
ΚΩΝ/ΝΑ (Μάνια)

(Ακούγεται το τραγούδι «ΔΕ ΘΑ ΞΑΝΑΓΑΠΗΣΩ» με το Στέλιο Καζαντζίδη, που σιγομουρμουρίζει ο μεθυσμένος καθώς πίνει το κρασάκι του. Δίπλα του πηγαίνουν και κάθονται ο γέρος και ο κτηματίας).

ΓΙΑΝΝΗΣ: Γεια σου Στέλιο αθάνατε! Αν ξαναγαπήσω εγώ για δεύτερη φορά να μην ξαναπιώ ποτήρι κρασί. Μόνο από την κάνουλα του βαρελιού θα ξαναδοκιμάσω. Χικ!

ΓΙΩΡΓΟΣ: Που 'σαι μωρέ Βασίλη; Πιάσε ένα κιλό κρασί να πάνε κάτω τα φαρμάκια.

ΒΑΣΙΛΗΣ: Έφτασεεεε.

ΝΙΚΟΣ: Βάλε μωρέ και κάνα δυο κομμάτια βακαλάο στη σχάρα. Ξεροσφύρι θα το πιούμε;

ΓΙΑΝΝΗΣ: Ωρέ τι λέτε εσείς; Καλύτερος μεζές από το κεμπάπ υπάρχει; Μ' ένα κομμάτι πίνω δυο οκάδες κρασί. Άντε γεια μας.

ΓΙΩΡΓΟΣ: Πώς πάνε τ 'αμπέλια Νίκο;

ΝΙΚΟΣ: Πώς να πάνε μπαρμπα - Γιώργο; Δουλειά κι άγιος ο Θεός. Ήλιο μ' ήλιο δουλεύουμε όταν βαστάει. Ευτυχώς που 'κανε καλό καιρό το Νοέμβρη και ξελάκκωσα, έβαλα παλούκια το φρεσκοφυτεμένο αμπέλι στα «Βαρκά» και σήμερα τέλειωσα το κλάδεμα. Αλήθεια το δικό σου πέρα στην «Τσιπουκαρά» ποιος το περιποιείται;

ΓΙΩΡΓΟΣ: Aχ Νίκο μου! Τ 'άτιμο μου 'φαγε τη ζωή και προκοπή δε βλέπω. Το ξέρεις το τραγούδι που λέει:

- Αμπέλι μου πλατύφυλλο και κοντοκλαδεμένο, για δεν καρπείς, για δεν ανθείς σταφύλια για δεν κάνεις;

Εγέρασες παλιάμπελο κι εγώ θα σε ξεκάνω.

- Μη με χαλάς αφέντη μου κι εγώ θα σου καρπίσω. Για βάλε νιους και σκάψε με, γέρους και κλάδεψέ με.

Βάλε κι νιες ανύπαντρες να με κορφολογήσουν.

Το ίδιο πρέπει να κάνω κι εγώ.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Ο γιατρός μου 'πε να πίνω ένα (δείχνει με το δάχτυλο ). Αλλά τι ένα; Ποτήρι ή μπουκάλι; Κι εγώ απαντώ. Μπουκάλι!

Άντε γεια μας.

ΓΙΩΡΓΟΣ: Γιάννηηη! Πιες το, πιες το γεμάτο, δώσ' του μια να πάει στον πάτο. Ρίξε την καθεμιά σου σκέψη στο ποτήρι να μουσκέψει. Είναι όλα ανθρώπινα, αχ τι θα γινόμουνα αν δε το 'πινα! Γεια μας βρε παιδιά.

ΝΙΚΟΣ: Που 'σαι μωρέ Βασίλη; Πιάσε άλλο ένα κιλό. Φέρε και καμιά σαρδέλα παστή ή από 'κείνες τις ελιές τις πατητές. Και. μην ξεχάσεις και κανένα ραπανάκι για την όρεξη. (Γυρνώντας προς το γέρο). Ο γιατρός τις προάλλες μου 'πε να κάνω δίαιτα, αλλά δεν την αντέχω την άτιμη.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Πικριβιντσιώτες, ξέρετε τι λέμε μείς οι Σειρνιώτες; «Όξω απ' τ' άδικο, από κακιά γυναίκα .» (και κατεβάζει μονορούφι το ποτηράκι). Αχ τι το 'θελα που 'ρθα σώγαμπρος στην Πικριβινίτσα;

ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ: (Μπαίνει θυμωμένη κρατώντας στα χέρια της έναν πλάστη). Πάλι μπεκρουλιάζεις μωρέ ανεπρόκοπε; Σε λίγο θα καταντήσεις σαν τον μπαρμπα-Μανώλη που 'ρχόταν στην ταβέρνα με τον γάιδαρο γιατί στον γυρισμό δεν εύρισκε το κονάκι του. Το δικό σου κεραμίδι δε σε χωράει; Δεν έχεις οικογένεια να νοιαστείς;

ΓΙΑΝΝΗΣ: Μη με κακίζεις ρε γυναίκα. Στάκα να σου πω κι ένα ποίημα, που 'μαθα στην ταβέρνα.

(Σηκώνεται).

«Το πρώτο φέρνει όρεξη./ Το δεύτερο υγεία / Το τρίτο τη χαρά / Το τέταρτο την ευθυμία. Το πέμπτο και το έκτο φέρνει τη φασαρία. / Το έβδομο, και το όγδοο, φίλε μην το πίνεις, γιατί φέρνει την αστυνομία. Κι αν μας περιλάβει. Θα φάμε τεσσαράκοντα παρά μία!!!»

ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ: Όλο τέτοια στιχάκια ξεφουρνίζεις, σαν εκείνα τα γλυκόλογα που μου 'λεγες για να με τουμπάρεις και να με παντρευτείς. Για κοίτα κελεπούρι που 'φερα σώγαμπρο από το Σειρήνι!!! Αλήθεια δε μου λες; Ποιο ποτήρι είν' αυτό που πίνεις τώρα;

ΓΙΑΝΝΗΣ: Πριν μια ώρα σταμάτησα να μετράω στο τριακοστό!!! Ρε γυναίκα παθαίνω κάτι περίεργο όταν μπαίνω στην ταβέρνα. Ξεχνάω την αριθμητική που 'ξερα στο Δημοτικό.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ: Να δούμε όμως από σήμερα που θα 'ρχόμαστε και οι γυναίκες στις Ταβέρνες τι θα γίνεται στα σπιτικά μας; (Πηγαίνει προς την πόρτα).

Κορίτσια για ελάτε μέσα να πιούμε, να γλεντήσουμε και να δούμε πόσα απίδια βάζει ο σάκος;

(Καθώς μπαίνουν τα κορίτσια στην ταβέρνα, ο γέρος γουρλώνει τα μάτια, στρίβει τα μουστάκια και λέει:)

ΓΙΩΡΓΟΣ: Ωρε μπασιά που 'φερε ο βοριάς!

ΝΙΚΟΣ: (Νευριασμένα) Αυτό, αυτό λέγεται ανταρσία. Οι γυναίκες είναι για το σπίτι.

(Ο μεθυσμένος ρίχνει έναν υπνάκο).

ΔΗΜΗΤΡΑ: Έλα συ στο σπίτι, προκομμένε μου και θα σου ξηγήσω τ' όνειρο. Εσύ όλο μπεκροπίνεις στις ταβέρνες και τη νύχτα μου 'ρχεσαι κατάκοπος. Εγώ βλέπεις δεν κουράζομαι που 'μαι όλη μέρα στ' αμπέλι και τ 'απόβραδο που γυρίζω σπίτι να ζυμώσω, να πλύνω, και να υφάνω στον αργαλειό. Κι από

πάνω να 'χω και την πεθερά να μου λέει συνεχώς πως σε ξοδεύω και να κάνω οικονομία στα ξύλα, στο σαπούνι, τ 'αλεύρι.

ΓΙΩΡΓΟΣ: Νικόλα, ούτε ο Κούγιας δε σε σώζει.

ΚΑΤΕΡΙΝΑ: Μη σεκλετίζεσαι Δήμητρα. Κι ο δικός μου τα ίδια κάνει. Απ 'την ταβέρνα του Τάκη, πηγαίνει στην ταβέρνα του Βασίλη. Από κει στου Φούλη, στου Θύμιου, στου Σάκη και καταλήγει στου Βαγγέλη. Γραδάρει όλα τα κρασιά μην τον παρεξηγήσουν. Αλήθεια, τώρα που 'πα Φούλη, ξέρετε τι γράφει η πινακίδα στην Ταβέρνα του;

(ΟΛΕΣ ΜΑΖΙ): Για λέγε, για λέγε.

ΚΑΤΕΡΙΝΑ: Ε. Ο. Ξ

ΚΩΝ/ΝΑ: Τι σημαίνει αυτό;

ΚΑΤΕΡΙΝΑ: Εθνική Οργάνωση Ξεροσφυρίου!!!

(ΟΛΕΣ ΜΑΖΙ): Χα, χα, χα

ΓΙΩΡΓΙΑ: Κορίτσια ξέρετε τι μου λέει ο δικός μου ο αμπελοφιλόσοφος;

(ΟΛΕΣ ΜΑΖΙ): Για πες μας, για πες μας.

ΓΙΩΡΓΙΑ: Όλο τσουγκρίζει τα ποτήρια και με ρωτάει:

- Γυναίκα ξέρεις γιατί τσουγκρίζουν τα ποτήρια;

- Όχι τ 'απαντώ.

- Λέει λοιπόν. Το μάτι το βλέπει. Το χέρι το πιάνει. Τ 'αυτί όμως είναι παραπονούμενο. Κι όλο ντραγκ και ντρουγκ είναι κι αρχίζει ύστερα:

«.σα σουρώνω πέφτω κάτω και λασπώνομαι(2)

βάζω μπρος τα δυο μου χέρια και σηκώνομαι(2)»

(Με το άκουσμα του τραγουδιού ξυπνάει κι ο μεθυσμένος, που τον είχε πάρει ο ύπνος κι φέρνει μια χορευτική βόλτα γύρω από το τραπέζι, όπως και δυο κοπελιές).

ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ: Καλά όλα τούτα ρε κορίτσια. Όμως αναρωτηθήκατε ποιος θα κάνει το Μάρτη το κλάδεμα, τον Απρίλη το σκάψιμο στα αμπέλια; Αν αρχίσουμε κι εμείς τις κρασοκατανύξεις θα το σπείρουμε ροβύθι. Ούτε αμπέλι θα καρπίσει, ούτε ρακί κι ούτε πεντάρα στο παντελόνι. Θα πέσει πείνα σας λέω.

ΝΙΚΟΣ: Τώρα που 'πατε πείνα. Βασίλη πιάσε μωρέ κάνα κομμάτι μπακαλιάρο ακόμα ή πετάξου μέχρι το μπακάλικο του Κώστα για καμιά σαρδέλα.

ΒΑΣΙΛΗΣ: Έφτασεεε

ΔΗΜΗΤΡΑ: Όλο λιγούρα μου 'χεις και τις νύχτες μου 'ρχεσαι σκασμένος απ' το φαΐ. Αν δεν στις κόψω αυτές τις συνήθειες να μη με λένε Δήμητρα.

ΓΙΩΡΓΟΣ: Βασίλη, κέρασε τα κορίτσια.

ΒΑΣΙΛΗΣ: Έγινεεε

ΓΙΩΡΓΟΣ: Κορίτσια, βίβα 'γεια καλή καρδιά κι όπου του μέλλει θάνατος καλύτερα παντρειά.

(ΟΛΕΣ ΜΑΖΙ):.. Στην υγειά σου μπαρμπα-Γιώργο

ΔΗΜΗΤΡΑ: Μπορεί ο Βασίλης κορίτσια να μη μιλάει, αλλά το κρασί του ανασταίνει κι αποθαμένους!

Κοίταξε ρουμπίνι είναι τ' άτιμο. Κι είναι και γλυκούλης.

ΚΑΤΕΡΙΝΑ: Σου γυάλισε βλέπω ο γείτονάς μου.

ΚΩΝ/ΝΑ: Σε λίγο σε βλέπω να μας λες το γνωστό τραγουδάκι.

«Μπαίνω μες τ 'αμπέλι σα νοικοκυρά, /

να κι ο νοικοκύρης που 'ρχεται κοντά.

Έλα νοικοκύρη να τρυγήσουμε/

κόκκινα σταφύλια να πατήσουμε».

ΔΗΜΗΤΡΑ: Αλήθεια, μπαρμπα-Γιώργο το ξέρεις κείνο το ποιηματάκι που λέει:

«Ο παππούλης σαν κοπέλι / κάθε μέρα πάει στ' αμπέλι.

Το σκαλίζει, το ποτίζει / και το διπλοκαθαρίζει.

Κι ως να διπλοξεφυλλίσει / η αγουρίδα έχει γυαλίσει».

ΚΩΝ/ΝΑ: (Συνεχίζει το ποίημα)

Τώρα φέρνει στο μαντήλι / κόκκινο γλυκό σταφύλι.

Τώρα κάθεται δραγάτης / ο παππούς ανοιχτομάτης.

Κι του πάμε το φαΐ του / κι μας δίνει την ευχή του.

μας φιλεύει και σταφύλια / Σε καλάθια, σε μαντήλια.

ΓΙΩΡΓΟΣ: Να 'στε καλά, κορίτσια, σαν τα ψηλά βουνά

ΚΑΤΕΡΙΝΑ: Αμ τ' άλλο;

«Ο ύπνος θρέφει το παιδί κι ο ήλιος το μοσχάρι / και το κρασί τον γέροντα τον κάνει παλικάρι».

ΓΙΑΝΝΗΣ: Γεια μας. Και τα πουρνάρια αμπέλια και τα ρυάκια σταφύλια.

ΓΙΩΡΓΙΑ: Το ξέρετε 'κεινο που λέει:

«Αμπέλι, δίχως κλήματα και δίχως πρασινάδα / κι αγάπη δίχως πείσματα δεν έχει νοστιμάδα».

ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ: Όσο πίνει η νύφη μας, τόσο καλοχαιρετάει: Δε ρωτάς τα κορίτσια αν θα 'ρθει αύριο καμιά για δανεικιά στο σκάψιμο;

(ΟΛΕΣ ΜΑΖΙ): Όλες θα 'ρθουμε να βοηθήσουμε.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ: Αλήθεια τι ώρα ήρθες εψές στο σπίτι;

ΓΙΑΝΝΗΣ: Μία.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ: Αφού το ρολόι του Αϊ-Γιώργη χτύπαγε τρεις.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Όχι μωρέ γυναίκα. Χτύπαγε τρεις φορές την ίδια ώρα.

(ΟΛΕΣ ΜΑΖΙ): Χα, χα ,χα.

ΚΑΤΕΡΙΝΑ: Κι ο δικός μου ίδιος και απαράλλαχτος είναι. Όλο καλημέρα μου λέει. Καλησπέρα έχω χρόνια να ακούσω από το στόμα του. Όλη νύχτα βλέπεις οι Πικριβιντσιώτες γραδάρουν το κρασί και αναρωτιούνται μετά γιατί τα συμβόλαια που κάνουν το πρωί βγαίνουν άκυρα.

ΟΛΕΣ ΜΑΖΙ: Χα, χα, χα.

ΓΙΩΡΓΙΑ: Όσο σκέφτομαι, κορίτσια, το κλάδεμα, το σκάψιμο και μετά τον Ιούνη το κορφολόγημα μέσα στο λιοπύρι, το τσάπισμα και το ξεβοτάνισμα, μου 'ρχεται τρέλα.

ΔΗΜΗΤΡΑ: Για ρώτα και μένα τσούπρα μου που με πονάνε οι πλάτες μου από την ψεκαστήρα. Τα χεράκια μου είναι για λύπηση από τη γαλαζόπετρα και τον ασβέστη. Άσε που με το θειάφισμα με το φυσερό, γίνομαι κίτρινη σαν Κινέζα.

(ΟΛΕΣ ΜΑΖΙ): Χα, χα, χα

ΓΙΩΡΓΙΑ: Το ξέρετε μωρέ το τραγούδι που λέει: «Βγήκα ψηλά στα Διάσελα /κι αγνάντιο στη Μπαρμπάσενα.

Κι αγνάντεψα πέρα στον κάμπο, / ο Τριτσιμπίδας κάνει γάμο. - Ποιόνε θα πάρεις Μαριορή; /- Του τριτσιμπίδα το παιδί. Που 'χει αμπέλια και σταφίδες/ και κρασιά για τους μπεκρήδες. Που 'χει στον Πύργο χτήματα / στην Πάτρα καταστήματα.

(ΟΛΕΣ ΜΑΖΙ): Μπράβο Γιωργία.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ: Μια κι ήρθαμε απόψε εδώ πέρα, δε λέμε και κάνα τραγουδάκι να πάνε κάτω τα φαρμάκια;

(ΟΛΕΣ ΜΑΖΙ): Ναι, ναι, ναι.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Κι εγώ λέω να ρίξω στον καταπιόνα μου κάνα κατοσταράκι να πάρω τα ίσια μου.

(ΟΛΕΣ ΜΑΖΙ): Μα δεν υποφέρεσαι κι εσύ (πηγαίνουν και τον καρπαζώνουν)

(ΟΛΕΣ ΜΑΖΙ): (σηκώνονται και τραγουδούν αγκαλιασμένες) «Εσούρωσα κι αργήσαμε, μα όσο και να φταίω, περπάτα να προλάβουμε το τραμ το τελευταίο.».

ΤΕΛΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ:

Το 2/θέσιο Δημοτικό Σχολείο Αμυγδαλεών Γρεβενών στα πλαίσια του Προγράμματος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, πραγματοποιεί το Σχολικό Έτος 20005-2006 το πρόγραμμα με θέμα «Άμπελος. Πολύτιμον της Μεσογείου Αγαθόν», που συγχρηματοδοτείται με 75%από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και 25% από Εθνικούς Πόρους. Στα πλαίσια της υλοποίησης αυτού του προγράμματος συντάχτηκε και το παρακάτω ερωτηματολόγιο με σκοπό αφ' ενός μεν να αξιολογήσουμε την επίτευξη των στόχων που τέθηκαν στην αρχή και αφετέρου να εκτιμήσουμε αν ήταν θετική ή όχι, η  στάση των μαθητών για το πρόγραμμα που υλοποιήσαμε.

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ

1) Σου άρεσε όλη αυτή η δουλειά που κάναμε για το αμπέλι;

Πολύ... Λίγο... Καθόλου...

2) Τι θυμάσαι περισσότερο απ' όλες τις δραστηριότητες;

..........................................

3) Τι σου άρεσε περισσότερο από όλες τις δραστηριότητες;

..................................................

4) Υπάρχει κάτι που δεν σου άρεσε ή που θα ήθελες να γίνει με άλλο τρόπο;

................................................................

5) Σκέφτηκες κάτι άλλο που θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει;

.......................................................................................

6) Ποιες από τις παρακάτω ποικιλίες σταφυλιών, καλλιεργούνται εδώ και πάρα πολλά χρόνια στις Αμυγδαλιές (παραδοσιακές ποικιλίες); Υπογράμμισέ τες.

7) Η χρήση χημικών λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων ευθύνονται για τη μόλυνση του περιβάλλοντος και την επιβάρυνση της υγείας του ανθρώπου;

Πολύ... Λίγο... Καθόλου...

8) Τι σου έμεινε περισσότερο από τη συνεργασία με τους συμμαθητές σου;

....................................

9) Αν θα φύτευες τώρα ένα νέο αμπέλι, θα προτιμούσες το βιολογικό;

Ναι... Όχι...

10) Όλα αυτά τα καλά που γνώρισες για το αμπέλι μας τα χαρίζει η φύση. Εσύ τι μπορείς να κάνεις για να την προστατεύσεις;

....................................

11) Θα σ' ενδιέφερε και του χρόνου να κάνεις μια ανάλογη εργασία με άλλο θέμα;

Πολύ... Λίγο... Καθόλου...

12) Ποιο θέμα θα σ' ενδιέφερε ;

.................................................

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ: