Εξακολουθούμε να εξελισόμαστε;

Οι άνθρωποι δεν είναι σαν τα άλλα ζώα. Έχουμε μεθόδους αντισύλληψης για να ελέγχουμε τον αριθμό των απογόνων μας, φιλοδοξίες οι οποίες ξεπερνούν την απλή αναπαραγωγή, φάρμακα με τα οποία υποστηρίζουμε τη ζωή και αναβάλλουμε τον θάνατο και τη δυνατότητα να επεμβαίνουμε στο ίδιο μας το DΝΑ. Είναι δελεαστικό να θεωρήσουμε ότι έχουμε πια ξεφύγει από τα νύχια της εξέλιξης. Δελεαστικό, αλλά όχι σωστό.

Η εξέλιξη βασίζεται σε, δύο θεμελίους λίθους: την κληρονομική ποικιλότητα και την επιλογή. Με απλά λόγια, οι άνθρωποι διαφέρουν μεταξύ τους. Πηγή αυτής της διαφοράς είναι οι γενετικές μεταλλάξεις, οι οποίες σήμερα εξακολουθούν να γίνονται στον ίδιο ρυθμό με τον οποίο γίνoνταν καθ' όλη τη διάρκεια της εξέλιξης.

Τι γίνεται όμως με τη φυσική επιλογή; Στη Δύση πράγματι δίνεται η εντύπωση ότι έχουμε ξεφύγει από τη φυσική επιλογή. Δεν ισχύει πια το ότι μόνο οι ισχυρότεροι επιβιώνουν και αναπαράγουν. Η σύγχρονη ιατρική επι τρέπει στους ανθρώπους να ξεπεράσουν ασθένειες και τραυματισμούς οι οποίοι κάποτε θα τους σκότωναν. O προγεννητικός έλεγχος και οι νέες τεχνολογίες καθιστούν την αναπαραγωγή ζήτημα επιλογής και όχι προσαρμoστικής ικανότητας. Η ισχύς της σεξουαλικής επιλογής έχει επίσης αμβλυνθεί επειδή τα μέσα επικοινωνίας επηρεάζουν έντονα το ποιον θεωρούμε γοητευτικό και επειδή οι "όμoρφοι" άνθρωποι δεν κάνουν απαραίτητα τα περισσότερα παιδιά.

Υπάρχει όμως επίσης η τεχvητή επιλογή. Βεβαίως δεν κατευθύνουμε συστηματικά την εξέλιξη του γονιδιώματός μας όπως έκαναν οι προγονοί μας για να παραγάγουν καλύτερο σιτάρι ή μικροσκοπικά κανίς, παρατηρείται όμως κάτι ανά λογο: πολλά ανθρώπινα xαρακτηριστικά υπάρχουν μόνο και μόνο επειδή έχουν επιλεγεί τεχνητά. Η εφεύρεση των γυαλιών επέτρεψε στη μυωπία να διαδοθεί περισσότερο, η παραγωγή γαλακτοκομικών έδωσε σε πολλούς ενήλικους την ικανότητα να χωνεύουν τα γαλακτικά σάκχαρα και τα λίθινα εργαλεία επέτρεψαν στους προγόνους μας να επεκτείνουν τις σωματικές τους ικανότητες χωρίς να αναπτύξουν περισσότερο τους μυς τους. Αυτές και xιλιάδες άλλες καινοτομίες επηρέασαν τη δεξαμενή γονιδίων μας.

Υπάρχουν όμως και άλλοι παράγοντες. Οι άνθρωποι επιφέρουν μεταβολές στο περιβάλλον, αλλάζοντας το κλίμα, προκαλώντας ρύπανση και δημιουργώντας τις συνθήκες για την εμφάνιση νέων ασθενειών - μεταβολές οι οποίες σίγουρα επηρεάζουν την ανθρώπινη εξέλιξη.

Και ενώ νομίζουμε ότι η τεχνολογία της γενετικής θα μας προσφέρει τη δυνατότητα να ελέγξουμε το μέλλον μας, στην πραγματικότητα μπορεί να οδηγήσει την ανθρώπινη εξέλιξη προς απρόσμενες κατευθύνσεις. Αποτελεί ύβρι να πιστεύουμε ότι μπορούμε να επέμβουμε στο γονιδίωμά μας με συγκεκριμένους στόχους. Γνωρίζουμε ελάχιστα γύρω από τις αντιδράσεις και τις αλληλεξαρτήσεις των γονιδίων μας και οι όποιες προσπάθειες επέμβασης στα σπερματοζωάρια και στα ωάριά μας μπορεί να έχουν απρόβλεπτα αποτελέσματα. Το μόνο που μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα είναι ότι η δεξαμενή γονιδίων μας αλλάζει, ίσως ταχύτερα από ποτέ. Το πού θα μας οδηγήσει όμως η εξέλιξη παραμένει ένα μυστήριο.

Εφημερίδα "ΤΟ ΒΗΜΑ"
Απόσπασμα από το άρθρο:
"Τα 10 μεγαλύτερα μυστήρια της ζωής"
της Kate Douglas
12 Σεπτεμβρίου 2004