Δεν υπάρχει οργανισμός στη φύση απόλυτα αυτάρκης, πλήρως ανεξάρτητος από το περιβάλλον του, βιοτικό και αβιοτικό. Σύνθετες σχέσεις εξάρτησης και αλληλεπίδρασης, άμεσες και έμμεσες, συνδέουν τα έμβια όντα μεταξύ τους και με τα άβια στοιχεία του περιβάλλοντός τους.

Charles Darwin (1809-1882)

Η ανάπτυξη και η αναπαραγωγή των οργανισμών και κατ' επέκταση η διαιώνιση των πληθυσμών τους, προϋποθέτουν την εκμετάλλευση ποικίλων φυσικών πόρων, έμβιων και άβιων. Αν οι απαραίτητοι αυτοί πόροι (τροφή, χώρος κ.ά.) ήταν απεριόριστοι, οι πληθυσμοί των οργανισμών θα αυξάνονταν με γεωμετρική πρόοδο. Στη φύση, ωστόσο, η διαθεσιμότητά τους είναι συνήθως περιορισμένη, συνθήκη που επιβάλλει στα άτομα μίας βιοκοινότητας, άτομα του ίδιου ή διαφορετικών ειδών, να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για την κάλυψη των ζωτικών τους αναγκών.

Στον ανταγωνισμό που αναπτύσσεται ανάμεσα στους οργανισμούς που συμβιώνουν, οι καλύτερα προσαρμοσμένοι στο περιβάλλον τους ευνοούνται. Την υπεροχή στον ανταγωνισμό (ενδοειδικό και διαειδικό) εξασφαλίζουν μορφολογικοί, φυσιολογικοί χαρακτήρες και συμπεριφορές, γνωρίσματα που εν μέρει καθορίζονται γενετικά και αυξάνουν τις πιθανότητες επιβίωσης και αναπαραγωγής του ατόμου που τα εκδηλώνει. Η γενετική σύσταση των καλύτερα προσαρμοσμένων στο περιβάλλον τους οργανισμών επικρατεί στις επόμενες γενιές, διαμορφώνοντας την εξελικτική πορεία των πληθυσμών τους στον χρόνο. (Φυσική Επιλογή: Αρχή της διατήρησης και επιβίωσης του καλύτερα προσαρμοσμένου οργανισμού, Charles Darwin, 1859 - "Η Καταγωγή των Ειδών").

Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ

Μία από τις πρώτες επιστημονικές μελέτες που αφορούν τον ανταγωνισμό που αναπτύσσεται ανάμεσα στα άτομα διαφορετικών πληθυσμών που συμβιώνουν, ήταν αυτή του ρώσου βιολόγου Georgii Frantsevich Gause. Σε δημοσίευσή του το 1932, ο Gause διατύπωσε την "αρχή του ανταγωνιστικού αποκλεισμού" (νόμος του Gause), σύμφωνα με την οποία σε σταθερές περιβαλλοντικές συνθήκες, τα μεγέθη δύο πληθυσμών που συμβιώνουν και ανταγωνίζονται για τους ίδιους περιορισμένους πόρους, δεν μπορούν να παραμένουν αμετάβλητα στον χρόνο. Ο πληθυσμός με τα πιο ισχυρά άτομα στον ανταγωνισμό επικρατεί, ενώ ο πληθυσμός με τα πιο αδύναμα άτομα εκλείπει.

Στα εργαστηριακά πειράματά του, ο Gause δημιούργησε καλλιέργειες δύο διαφορετικών πρωτόζωων,
του Paramecium aurelia και του Paramecium caudatum και κατέγραψε τις μεταβολές στα μεγέθη
των πληθυσμών τους. 1. Ανάπτυξη πληθυσμών Paramecium aurelia και Paramecium caudatum σε διαφορετικές καλλιέργειες 2. Όταν οι δύο πληθυσμοί αναπτύσσονται σε κοινή καλλιέργεια,
ο μεταξύ τους ανταγωνισμός ευνοεί το Paramecium aurelia. Ο πληθυσμός του Paramecium caudatum σταδιακά μειώνεται και τελικά εκλείπει.

Εικόνα:
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a4/Charles-darwin-portrait-svg.svg