Μονοήμερο πρόγραμμα: Βιοποικιλότητα – Το Εργαστήρι της Ζωής
Για μαθητές/τριες Στ΄ Δημοτικού, Γυμνασίου, Λυκείου
Επιλογή θέματος:
Βιοποικιλότητα είναι η ποικιλία των ζωντανών οργανισμών (χερσαίων, θαλάσσιων και άλλων υδατικών) και των οικολογικών συμπλεγμάτων που σχηματίζουν (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος Ηνωμένων Εθνών – United Nations Environment Programme (UNEP), Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα, Ρίο, 1992). Η έννοια της βιοποικιλότητας αφορά τις γενετικές διαφορές ανάμεσα στα άτομα του ίδιου πληθυσμού και ανάμεσα στους πληθυσμούς του ίδιου είδους, την ποικιλία των ειδών, των βιοκοινοτήτων, των οικοσυστημάτων και των τοπίων.
Η έννοια της βιοποικιλότητας συνδέεται και με την ποικιλία των ανθρώπινων πολιτισμών. Ο πολιτισμός διαμορφώνει τις σχέσεις των ανθρώπινων κοινωνιών με τη φύση και κατευθύνει την αξιοποίηση των περιβαλλοντικών πόρων. Η βιολογική ποικιλότητα και οι ανθρώπινοι πολιτισμοί αλληλοσυνδέονται και αλληλεξαρτώνται, συνθήκη που προάγει και ενισχύει την κοινωνική και πολιτισμική ετερογένεια.
Η ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας, μία από τις σημαντικότερες περιβαλλοντικές προκλήσεις της σύγχρονης εποχής, αναγνωρίζεται ως επιτακτική ανάγκη και ως κρίσιμη προϋπόθεση για την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης. Σε διεθνές επίπεδο, προτεραιότητες των στρατηγικών στόχων για την ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας αποτελούν η εκπαίδευση και η ευαισθητοποίηση των πολιτών για την αξία της, τους παράγοντες υποβάθμισής της και τη βιώσιμη διαχείρισή της. Το πρόγραμμα «Βιοποικιλότητα – Εργαστήρι της Ζωής» επιλέχθηκε και λόγω της γειτνίασης του Κ.Ε.ΠΕ.Α. Καστοριάς με τη Λίμνη της Καστοριάς, των δυνατοτήτων εύκολης πρόσβασης στην παρόχθια ζώνη και άμεσης παρατήρησης της σημαντικής βιοποικιλότητας που φιλοξενεί.
Διάρκεια προγράμματος: 7 διδακτικές ώρες
Βασικές έννοιες του προγράμματος:
βιολογικό είδος, πληθυσμός, βιοκοινότητα, βιότοπος, οικοσύστημα, γενετική ποικιλότητα πληθυσμού και είδους, ποικιλότητα ειδών, ποικιλότητα οικοσυστημάτων, βιοποικιλότητα και οικοσυστημικές υπηρεσίες, οι αξίες της βιοποικιλότητας, πολιτισμική ποικιλότητα, βιοποικιλότητα και ανθρώπινη ευημερία
Ροή προγράμματος:
Στάδιο 1. Υποδοχή – Ενημέρωση των μαθητών/τριών για το πρόγραμμα
Στάδιο 2. Συμμετοχή των μαθητών/τριών στις εκπαιδευτικές δραστηριότητες του προγράμματος:
α) Εισαγωγή στο θέμα μέσω προβολής ολιγόλεπτης ταινίας, με αντιπροσωπευτικές σκηνές της παγκόσμιας και της τοπικής βιοποικιλότητας.
β) Συζήτηση, ερμηνεία του όρου «βιοποικιλότητα» και διάκριση των διαφορετικών επιπέδων μελέτης της:
– της γενετικής ποικιλίας ανάμεσα στα άτομα του ίδιου πληθυσμού και του ίδιου είδους,
– της ποικιλίας των βιολογικών ειδών,
– της ποικιλίας των οικοσυστημάτων και των τοπίων,
– της ποικιλίας των ανθρώπινων πολιτισμών.
γ) Εργασία σε ομάδες: «Βιοποικιλότητα και τα οφέλη της για τον άνθρωπο»
δ) Ψηφιακό παιχνίδι: «Η βιοποικιλότητα στο σπίτι μας»
Στάδιο 3. Εργασία στο πεδίο
Ακολουθώντας ένα «περιβαλλοντικό μονοπάτι» σε παρόχθια περιοχή της Λίμνης της Καστοριάς, οι μαθητικές ομάδες προσεγγίζουν χαρακτηριστικά στοιχεία της βιοποικιλότητας του λιμναίου περιβάλλοντος, εντοπίζουν διαφορετικούς βιότοπους, αναγνωρίζουν τις μορφές ζωής που φιλοξενούν, παρατηρούν και ερμηνεύουν τις αλληλεπιδράσεις τους.
Οι μαθητικές ομάδες έχουν στη διάθεσή τους:
– Χάρτες δύο διαφορετικών διαδρομών. Σε κάθε διαδρομή επισημαίνονται πέντε σημεία/σταθμοί μελέτης, που παρακινούν τους/τις μαθητές/τριες να παρατηρήσουν στοιχεία της βιοποικιλότητας του λιμναίου περιβάλλοντος (οργανισμούς, βιότοπους, σχέσεις αλληλεπίδρασης και αλληλεξάρτησης ανάμεσα σε έμβια και άβια στοιχεία κ.ά.).
– Εικονογραφημένους οδηγούς αναγνώρισης της χλωρίδας και της ορνιθοπανίδας της περιοχής.
– Κιάλια, μεγεθυντικούς φακούς, τάμπλετ, φορητά μικροσκόπια κ.ά.
– Φύλλα εργασίας για τη γραπτή αποτύπωση των παρατηρήσεων των μαθητών/τριών.
Στάδιο 4. Έκφραση – Αξιολόγηση του εκπαιδευτικού προγράμματος
Στο τελικό στάδιο του εκπαιδευτικού προγράμματος, οι μαθητές/τριες συζητούν τις παρατηρήσεις και τις καταγραφές τους, εκφράζουν τις απόψεις τους για την αξία της βιοποικιλότητας και καταθέτουν προτάσεις για την προστασία και τη βιώσιμη διαχείρισή της.
Οι εντυπώσεις των μαθητών/τριών και των συνοδών εκπαιδευτικών και η αξιολόγηση της δομής και του περιεχομένου του εκπαιδευτικού προγράμματος καταγράφονται σε έντυπα ερωτηματολόγια.
Σημείωση: Η μετακίνηση των μαθητών/τριών στο πεδίο δεν απαιτεί μεταφορικό μέσο.
Σύνδεση του εκπαιδευτικού προγράμματος
με τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών:
2ος Στόχος: Μηδενική Πείνα
4ος Στόχος: Ποιοτική Εκπαίδευση
13ος Στόχος: Δράση για το Κλίμα
14ος Στόχος: Ζωή στο Νερό
15ος Στόχος: Ζωή στη Στεριά
